اول اردیبهشت، روز بزرگداشت سعدی؛ شاعری که از نو باید شناخت؟

اول اردیبهشت در تقویم ما ایرانیان؛ روز بزرگداشت شیخ اجل، سعدی شیرازی است؛ شاعری که باید او را از نو شناخت. بزرگمردی که هفتصد سال پیش، چنان «سهل و ممتنع» سخن گفت که گویی کلماتش همین امروز و برای انسان معاصر سراییده شده‌ است. اما راز ماندگاری سعدی در چیست؟

سعدی؛ معمار زبان و هویت فارسی

امروز ما فارسی‌زبانان، بخش بزرگی از فصیح بودن کلام خود را مدیون نبوغ سعدی هستیم. این شاعر پرآوازه با  کاستن از پیچیدگی‌های زبان فارسی، به آن جانی تازه بخشید. سعدی فقط یک شاعر نبود؛ بلکه معماری بود که با خشتِ کلمات، خانه‌ای بنا کرد که هیچ طوفانی در طول قرن‌ها نتوانست سقف آن را بلرزاند. او وقتی از عشق می‌گوید، عمیق‌ترین نیازهای بشری را لمس می‌کند و وقتی از اخلاق می‌گوید، چنان بی‌ریاست که کلامش بر دل می‌نشیند.

گلستان و بوستان؛ آینه‌ای از دو دنیای متفاوت

بزرگترین هنر سعدی در خلق دو اثر جاودانه‌اش، یعنی «گلستان» و «بوستان» نهفته است. وی در گلستان، یک مصلح اجتماعیِ واقع‌گراست. او دنیا را همان‌گونه که هست، با تمام زشتی‌ها و زیبایی‌هایش به تصویر می‌کشد؛ از سیاستمداران می‌گوید، از درویشان می‌نویسد و از روابط انسانی پرده برمی‌دارد. 

واما در بوستان، سعدی، آرمان‌شهر یا همان مدینه فاضله‌اش را ترسیم می‌کند و از دنیایی می‌گوید که «باید» باشد؛ دنیایی بر پایه عدل، احسان و تواضع. این یک دوگانگیِ واقع‌گرایی و آرمان‌گرایی است که باعث شده  است هر کسی با هر دیدگاهی، گمشده‌اش را در ورق‌های کتاب او پیدا کند.

سعدی؛ پیام‌آور جهانی صلح و انسانیت

نمی‌توان از سعدی گفت و به بیت معروف «بنی‌آدم اعضای یک پیکرند» اشاره نکرد. این شعر که بر سردرِ تالار ملل متحد نقش بسته، شناسنامه تفکر ایرانی در باب حقوق بشر و نوع‌دوستی است. سعدی، قرن‌ها پیش از آن که سازمان‌های بین‌المللی شکل بگیرند، مرزهای جغرافیایی را در نوردید و از رنج انسان در هر گوشه از جهان سخن گفت. برای او انسانیت، فراتر از نژاد و مذهب بود.

چرا باید امروز هم سعدی بخوانیم؟

در روزگار سرعت و کلماتِ بی‌روح، پناه بردن به غزل‌های سعدی مثل نشستن در ایوانی رو به باغ در یک عصر بهاری است. او به ما یاد می‌دهد که چگونه می‌توان همزمان هم عاشق بود، هم عاقل و هم منتقد. مطالعه آثار او فقط یک فعالیت ادبی نیست؛ بلکه نوعی خودشناسی و بازگشت به ریشه‌های اصیلِ زبانی است که با آن فکر می‌کنیم و رویا می‌بینیم. 

اول اردیبهشت، فرصت خوبی است تا دوباره سری به دیوان او بزنیم و اجازه دهیم کلامش، زنگارِ روزمرگی را از روحمان بشوید. روز بزرگداشت شیخ اجل بر تمامی دوستداران فرهنگ و ادب پارسی مبارک باد.