بارشهای پُرحجم، زاگرس را در آستانه فصل آتش قرار داد
بارشهای گسترده پوشش گیاهی زاگرس را انبوه کرده و خطر آتشسوزی تابستانی را افزایش داده است؛ فعالان از نبود برنامه پیشگیرانه هشدار میدهند
بارشهای گسترده زمستان و بهار، طبیعت زاگرس را جان تازهای داده است؛ علفزارها انبوهتر از همیشه شدهاند و دامنهها به طرز کمسابقهای سبز شدهاند.
اما همین سرسبزی حالا به یک هشدار جدی تبدیل شده است: افزایش احتمال آتشسوزی در جنگلهای زاگرس در فصل گرم سال. فعالان محیطزیست میگویند اگر برنامه پیشگیرانه فوری اجرا نشود، تابستان پیشرو میتواند یکی از سختترین فصلهای حریق در این پهنه ارزشمند باشد.
چرا بارشهای گسترده خطر آتشسوزی در جنگلهای زاگرس را افزایش میدهد؟
افزایش بارندگی در غرب و شمالغرب کشور، از دریاچه ارومیه تا سراب نیلوفر، سطح آبها را بالا برده و در جنوب نیز باعث رشد گسترده پوشش گیاهی در زاگرس شده است.
اما این رشد فشرده علفزارها یک پیامد پنهان دارد: با آغاز گرمای تابستان و خشکشدن علوفهها، سطح جنگلها به «انبار باروت طبیعی» تبدیل میشود.
امید سجادیان، دبیر نهضت سبز زاگرس، میگوید: «هرچه دوره بارش طولانیتر باشد، زمان شروع حریق عقب میافتد؛ اما با خشکشدن علفها، خطر آتشسوزیهای گسترده و مهارنشدنی افزایش پیدا میکند.»
به گفته فعالان محیطزیست، امسال به دلیل تراکم بالای پوشش گیاهی، ریسک آتشسوزی در جنگلهای زاگرس بیش از سال گذشته است.
نبود برنامه شفاف برای مدیریت حریق زاگرس
با وجود هشدارهای مکرر، فعالان محیطزیست از نبود برنامه مشخص برای پیشگیری و اطفای حریق خبر میدهند.
مدیریت اصولی آتشسوزی شامل سه مرحله اساسی است:
- پیشگیری هدفمند و منطقهمحور
- آموزش و سازماندهی نیروهای محلی
- واکنش سریع در ساعات اولیه حریق
به گفته سجادیان، تمرکز صرف بر اطفای حریق بدون تقویت بخش پیشگیری و آموزش، خسارتهای جبرانناپذیری به همراه داشته است. در سالهای اخیر بیش از ۲۰ کنشگر محیطزیست در جریان مهار آتشسوزی در جنگلهای زاگرس جان خود را از دست دادهاند.
او تأکید میکند: «دادن یک دمنده به دهیار روستا، راهحل نجات زاگرس نیست.»
فشار بر نیروهای مردمی؛ هزینههای انسانی سنگین
در بسیاری از مناطق، بخش عمده عملیات مهار آتش بر دوش نیروهای داوطلب مردمی است؛ افرادی که یا به طبیعت وابستهاند یا معیشتشان به جنگل گره خورده است.
اما نبود آموزش تخصصی، تجهیزات ایمن و پوشش بیمهای شفاف، باعث شده هر سال تلفات انسانی افزایش یابد.
سال گذشته در سنندج، سه فعال محیطزیست در جریان حریق منطقه «آبیدر» جان باختند. با این حال، به گفته دانیال محمودی، فعال محیطزیست کردستان: «امسال با وجود افزایش احتمال آتشسوزی در جنگلهای زاگرس، آمادگی جدیدی نسبت به سال قبل دیده نمیشود.»
اختلال در ارتباطات و نبود هماهنگی میان گروههای مردمی نیز چالش دیگری است که مدیریت بحران را دشوارتر کرده است.
خطر دوچندان در صورت بروز درگیریهای نظامی
یکی دیگر از نگرانیهای جدی، احتمال گسترش درگیریها در مناطق غربی کشور است. تجربه سال گذشته نشان داد که انفجارها و اصابت خمپاره میتواند جرقه آغاز آتشسوزیهای گسترده در جنگلهای زاگرس باشد.
در صورت همزمانی خشکی پوشش گیاهی با هرگونه تنش نظامی، مهار حریق بهمراتب پیچیدهتر خواهد شد.
کدام مناطق زاگرس در معرض بیشترین خطرند؟
بر اساس گزارش فعالان محیطزیست، بارش مناسب تقریباً در سراسر پهنه زاگرس از شمال تا جنوب ثبت شده است.
با این حال، مناطقی که در سالهای اخیر سابقه حریق بیشتری داشتهاند، در اولویت خطر قرار دارند؛ از جمله:
- بخشهایی از کهگیلویه و بویراحمد
- مناطق اطراف سنندج
- پارک ملی بمو
در این مناطق، ترکیب پوشش گیاهی متراکم، گرمای شدید و کمبود تجهیزات میتواند شرایط را بحرانی کند.
ریشه اقتصادی بحران؛ تغییر کاربری و فشار معیشتی
برخی فعالان معتقدند بخشی از آتشسوزیها به دلیل فشار اقتصادی و تلاش برای تغییر کاربری اراضی رخ میدهد.
شرکو شکری، کنشگر محیطزیست، میگوید: «تا زمانی که نیاز اقتصادی مردم محلی در پروژههای حفاظتی دیده نشود، مسئله حریق زاگرس حل نخواهد شد.»
به باور کارشناسان، بدون در نظر گرفتن معیشت پایدار برای ساکنان محلی، پیشگیری از آتشسوزی در جنگلهای زاگرس به نتیجه نخواهد رسید.
زاگرس در آستانه یک تابستان سرنوشتساز
زاگرس امسال سرسبزتر از همیشه است؛ اما همین سرسبزی میتواند به تهدیدی بزرگ تبدیل شود. افزایش احتمال آتشسوزی در جنگلهای زاگرس، در کنار نبود برنامه پیشگیرانه شفاف، کمبود تجهیزات، فشار اقتصادی و خطرات احتمالی ناشی از تنشهای منطقهای، تابستانی پرمخاطره را پیشبینی میکند.
کارشناسان تأکید دارند که فرصت پیشگیری هنوز از دست نرفته است؛ اما هر روز تأخیر، میتواند بهای سنگینتری برای یکی از مهمترین زیستبومهای ایران داشته باشد./ پیام ما
