آیا برنج در ایران گران میشود؟ پشتپرده نوسانات بازار جهانی
وضعیت بازار برنج در ایران و جهان بررسی شد؛ از افزایش تولید جهانی تا رشد هزینه حملونقل و تنشهای منطقهای. آیا قیمت برنج در ماههای آینده گران میشود؟
بازار برنج در جهان وارد دورهای پرریسک شده است؛ از افزایش هزینه نهادههای کشاورزی تا تنشهای ژئوپلیتیک و اختلال در مسیرهای حملونقل. در حالی که مقامهای رسمی از ثبات بازار برنج در ایران خبر میدهند، برخی نشانهها در زنجیره تأمین جهانی این پرسش را جدیتر کرده است: آیا قیمت برنج در ایران در ماههای آینده افزایش پیدا میکند؟
وضعیت بازار برنج؛ ثبات فعلی در برابر فشارهای جهانی
بررسی وضعیت بازار برنج در سال زراعی ۲۰۲۵–۲۰۲۶ نشان میدهد که اگرچه تولید جهانی این محصول افزایش یافته، اما بازار با مجموعهای از ریسکهای جدید روبهرو شده است. بر اساس گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو)، تولید جهانی برنج به حدود ۵۶۳ میلیون تن رسیده که نسبت به سال قبل بیش از دو درصد رشد داشته است.
با این حال کارشناسان هشدار میدهند که افزایش تولید به معنای ثبات کامل بازار نیست. بالا رفتن قیمت کود، انرژی و حملونقل، همراه با تغییرات اقلیمی و تنشهای منطقهای، میتواند در ماههای آینده وضعیت بازار برنج را دستخوش تغییر کند.
رشد تولید جهانی برنج؛ افزایش عرضه اما با نگرانیهای جدید
علی کیانیراد، سفیر ایران در سازمان فائو، در گفتوگویی درباره وضعیت بازار برنج در جهان توضیح میدهد که افزایش سطح زیر کشت در کشورهایی مانند هند، تایلند، ویتنام و اندونزی عامل اصلی رشد تولید بوده است.
با وجود این، او به یک نگرانی مهم اشاره میکند:
در بسیاری از کشورهای آسیایی، کشاورزان به دلیل افزایش شدید قیمت کودهای شیمیایی، مصرف این نهادهها را کاهش دادهاند. چنین روندی میتواند در ادامه فصل زراعی باعث کاهش عملکرد مزارع و در نهایت کاهش عرضه واقعی برنج شود.
همزمان گزارشهای بینالمللی نشان میدهد قیمت برخی کودهای کشاورزی طی یک سال گذشته بیش از ۴۰ درصد افزایش یافته؛ موضوعی که سودآوری کشاورزان خرد در آسیا را کاهش داده و بر تصمیم آنها برای کشت در فصلهای آینده اثر میگذارد.
تنشهای منطقهای و نقش تنگه هرمز در بازار جهانی برنج
یکی از عوامل مهمی که میتواند وضعیت بازار برنج را تحت تأثیر قرار دهد، اختلال در مسیرهای حملونقل بینالمللی است؛ بهویژه در منطقه خلیج فارس و تنگه هرمز.
این گذرگاه راهبردی که بخش بزرگی از تجارت انرژی جهان از آن عبور میکند، در تأمین نهادههای کشاورزی و انتقال کالاهای اساسی به بازارهای آسیایی نیز نقش مهمی دارد.
کارشناسان میگویند حتی در صورت باز بودن مسیر، افزایش ریسکهای امنیتی باعث شده هزینه بیمه کشتیها و حمل دریایی افزایش قابل توجهی پیدا کند. برخی گزارشها نشان میدهد حق بیمه مسیرهای دریایی در منطقه تا چهار برابر افزایش یافته و همین مسئله میتواند به مرور هزینه تمامشده کالاهایی مانند برنج را بالا ببرد.
افزایش هزینه حملونقل؛ فشار تازه بر واردات برنج
بررسی مسیرهای واردات برنج به ایران نشان میدهد که هزینه حملونقل در ماههای اخیر افزایش چشمگیری داشته است. طبق اطلاعات منابع فعال در حوزه حملونقل، هزینه انتقال یک کانتینر برنج از بندر کراچی پاکستان به مرزهای ایران بین ۲۵۰۰ تا ۳۵۰۰ دلار برآورد میشود و در برخی مسیرها حتی به ۶۰۰۰ دلار نیز رسیده است.
از سوی دیگر، دولت پاکستان برای کانتینرهایی که در بنادر این کشور تخلیه شدهاند مهلت ۶۰ روزه برای ترخیص تعیین کرده است. در صورت پایان این مهلت، امکان ضبط کالاها وجود دارد؛ موضوعی که میتواند ریسک واردات برنج را برای تجار افزایش دهد و بر وضعیت بازار برنج در ایران اثر بگذارد.
بازار برنج در ایران؛ تولید داخلی و ذخایر راهبردی
در حالی که بازار جهانی با عدم قطعیت روبهرو است، مقامهای داخلی از ثبات نسبی وضعیت بازار برنج در ایران خبر میدهند.
به گفته مسئولان وزارت جهاد کشاورزی، پیشبینی میشود تولید داخلی برنج در سال جاری حدود ۲ میلیون تن باشد. با توجه به نیاز مصرفی کشور که حدود ۲.۳ میلیون تن برآورد میشود، بخش باقیمانده از طریق واردات مدیریت خواهد شد.
در کنار تولید داخلی، ذخایر راهبردی برنج نیز نقش مهمی در ثبات بازار دارند. برآوردهای غیررسمی نشان میدهد حدود ۸۰۰ هزار تن ذخیره برنج در انبارهای دولتی و سازمانی وجود دارد که معادل چند ماه مصرف کشور است.
مدیریت واردات؛ راهکاری برای کنترل قیمت برنج
برای کاهش ریسکهای احتمالی در وضعیت بازار برنج، سیاست تنوعبخشی به مبادی وارداتی در دستور کار قرار گرفته است. ایران بخشی از برنج مورد نیاز خود را از کشورهایی مانند:
- هند
- پاکستان
- تایلند
- امارات
تأمین میکند. این تنوع میتواند در شرایطی که یک مسیر تجاری با اختلال مواجه میشود، از بروز کمبود یا جهش ناگهانی قیمت جلوگیری کند.
سکوت فعالان بازار؛ نشانهای از ابهام در آینده
در کنار آمارهای رسمی، نکته قابل توجه سکوت بسیاری از واردکنندگان و فعالان بازار برنج درباره وضعیت معاملات و موجودی انبارهاست. برخی فعالان این حوزه ترجیح میدهند در شرایط فعلی درباره هزینههای واقعی حملونقل یا قراردادهای خرید خارجی صحبت نکنند.
این سکوت میتواند نشانهای از ابهام در چشمانداز بازار برنج در ماههای آینده باشد؛ بازاری که به شدت تحت تأثیر تحولات جهانی، هزینههای لجستیکی و شرایط اقلیمی قرار دارد.
آینده قیمت برنج در ایران؛ ثبات موقت یا آغاز نوسان؟
در مجموع بررسیها نشان میدهد وضعیت بازار برنج در ایران در حال حاضر باثبات است و تولید داخلی، ذخایر راهبردی و مدیریت واردات نقش مهمی در این ثبات دارند.
با این حال روندهای جهانی – از افزایش هزینه نهادهها گرفته تا ریسکهای حملونقل و تغییرات اقلیمی – میتواند در ماههای آینده فشارهایی را به بازار وارد کند. به همین دلیل برخی کارشناسان معتقدند ثبات فعلی شاید بیش از آنکه نشانه آرامش بلندمدت باشد، یک فاصله زمانی تا مشخص شدن شرایط جدید بازار جهانی است./ پیام ما
