زمین در تب، ویروسها در حرکت
شیوع هانتاویروس در کشتی قطب جنوب؛ زنگ خطر بیماریهای نوظهور
شیوع هانتاویروس در یک کشتی گردشگری قطب جنوب توجه جهان را جلب کرد. این حادثه چه ارتباطی با تغییر اقلیم و بیماریهای مشترک انسان و حیوان دارد؟
در میانه سفری لوکس به آبهای سرد جنوبگان، اتفاقی غیرمنتظره توجه جهان را جلب کرد: شیوع هانتاویروس در یک کشتی گردشگری. حادثهای که تنها یک خبر پزشکی نیست؛ بلکه نشانهای هشداردهنده از ارتباط پیچیده میان تغییرات اقلیمی، تخریب زیستگاههای طبیعی و افزایش بیماریهای مشترک میان انسان و حیوان است.
کارشناسان سالهاست هشدار میدهند که گرمایش زمین و فشار انسان بر اکوسیستمها میتواند مسیر انتقال ویروسهای حیاتوحش به انسان را هموار کند. حالا ماجرای ابتلا به ویروس آند از خانواده هانتاویروس در یک کشتی گردشگری، نمونهای ملموس از همین هشدارها به شمار میرود.
شیوع هانتاویروس در کشتی گردشگری قطب جنوب
کشتی هلندی MV Hondius که برای سفرهای اکتشافی در مناطق قطبی طراحی شده است، در اول آوریل ۲۰۲۶ بندر «اوسوآیا» در جنوبیترین نقطه آرژانتین را ترک کرد. مقصد این سفر ماجراجویانه، جنوبگان، جزایر فالکلند و جورجیای جنوبی بود؛ مسیری که هر ساله گردشگران بسیاری را جذب میکند.
در این سفر ۱۴۷ مسافر و خدمه از بیش از ۲۰ کشور حضور داشتند. اما چند روز پس از آغاز سفر، برخی مسافران با علائمی شبیه آنفلوانزا روبهرو شدند؛ علائمی که خیلی زود به نگرانی جدی درباره ابتلا به هانتاویروس تبدیل شد.
طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO)، تا اوایل مه ۲۰۲۶ هشت مورد ابتلا مرتبط با این کشتی شناسایی شده است؛ پنج مورد با آزمایش تأیید شده و متأسفانه سه نفر جان خود را از دست دادهاند.
علائم هانتاویروس؛ از تب تا نارسایی تنفسی
علائم اولیه بیماری هانتاویروس معمولاً شباهت زیادی به آنفلوانزا دارد و شامل موارد زیر است:
- تب و لرز
- درد شدید عضلانی
- سردرد
- خستگی و تهوع
اما در برخی بیماران، بیماری به سرعت پیشرفت میکند و میتواند به تنگی نفس، سرفه خشک و نارسایی شدید ریوی منجر شود.
در این حادثه، نخستین قربانی مردی ۷۰ ساله از هلند بود که در طول سفر جان خود را از دست داد. همسر او نیز چند روز بعد در بیمارستانی در ژوهانسبورگ فوت کرد و یک مسافر آلمانی سومین قربانی این شیوع بود.
هانتاویروس چیست و چگونه منتقل میشود؟
هانتاویروسها گروهی از ویروسهای RNA هستند که مخزن اصلی آنها جوندگان محسوب میشود. این حیوانات اغلب بدون بیمار شدن، ویروس را در بدن خود حمل میکنند.
انسانها معمولاً از طریق استنشاق ذرات آلوده در هوا که از ادرار، بزاق یا مدفوع جوندگان منتشر شدهاند، به هانتاویروس مبتلا میشوند. این اتفاق بیشتر در مکانهایی مانند:
- انبارها و سولهها
- خانههای متروکه
- کمپهای طبیعتگردی
- کلبههای جنگلی
رخ میدهد.
نام این ویروس از رودخانه هانتان در کره جنوبی گرفته شده؛ جایی که در دهه ۱۹۵۰ و در جریان جنگ کره، هزاران سرباز به بیماری ناشناختهای مبتلا شدند که بعدها مشخص شد ناشی از همین ویروس است.
چرا ویروس به کشتی رسید؟
یکی از پرسشهای مهم درباره این حادثه این است که هانتاویروس چگونه وارد کشتی گردشگری شده است.
بر اساس بررسیهای اولیه، احتمال میرود برخی از مسافران پیش از سوار شدن به کشتی و در جریان سفرهای طبیعتگردی در مناطق روستایی پاتاگونیا در جنوب آرژانتین و شیلی در معرض فضولات جوندگان آلوده قرار گرفته باشند.
این منطقه از کانونهای شناختهشده ویروس آند است.
آنچه این رخداد را غیرمعمول کرده، احتمال انتقال محدود انسان به انسان است. ویروس آند تنها گونه شناختهشده هانتاویروس است که در موارد نادر میتواند در تماس نزدیک میان انسانها منتقل شود؛ موضوعی که احتمالاً در فضای بسته کابینها و بخشهای داخلی کشتی رخ داده است.
ارتباط تغییر اقلیم با افزایش هانتاویروس
دانشمندان در سالهای اخیر ارتباط مستقیمی میان تغییرات اقلیمی و افزایش خطر هانتاویروس پیدا کردهاند.
افزایش دما و تغییر الگوهای بارندگی باعث میشود:
- پوشش گیاهی بیشتر شود
- منابع غذایی جوندگان افزایش یابد
- جمعیت موشها رشد کند
در نتیجه احتمال تماس انسان با جوندگان ناقل ویروس نیز بیشتر میشود.
نمونه مشهور این روند در دهه ۱۹۹۰ در جنوب غربی آمریکا رخ داد؛ زمانی که پس از پدیده النینو و بارندگی شدید، جمعیت موشهای ناقل افزایش یافت و یکی از بزرگترین شیوعهای هانتاویروس در منطقه «Four Corners» ثبت شد.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر هانتاویروس هستند؟
متخصصان بیماریهای عفونی میگویند برخی گروهها بیش از دیگران در معرض ابتلا به هانتاویروس قرار دارند، از جمله:
- کشاورزان و دامداران
- جنگلبانان و پژوهشگران حیاتوحش
- کارکنان انبارها و معادن
- نیروهای نظامی در مناطق طبیعی
- کارکنان کنترل آفات
- طبیعتگردان و کمپینگدوستان
دوره نهفتگی بیماری معمولاً یک تا هشت هفته است و هنوز درمان اختصاصی یا واکسن عمومی تأییدشدهای برای آن وجود ندارد. درمانها عمدتاً حمایتی هستند و شامل مراقبتهای ویژه و اکسیژنرسانی میشوند.
هشداری برای آینده سلامت جهان
اگرچه هانتاویروس هنوز یک بیماری نسبتاً نادر محسوب میشود، اما کارشناسان میگویند افزایش سفرهای جهانی، تخریب زیستگاهها و تغییرات اقلیمی میتواند خطر ظهور بیماریهای مشترک انسان و حیوان را بیشتر کند.
ماجرای کشتی Hondius فقط یک حادثه در دریا نبود؛ بلکه نشانهای از واقعیتی بزرگتر است: در جهانی که مرز میان انسان و طبیعت بیش از گذشته کمرنگ شده، ویروسهایی که زمانی در لانه جوندگان پنهان بودند، اکنون راحتتر از همیشه میتوانند به زندگی انسان وارد شوند.
از نگاه بسیاری از اپیدمیولوژیستها، آینده سلامت انسان بیش از هر زمان دیگری به سلامت محیطزیست و تعادل اکوسیستمها وابسته شده است.
