فرمول طلایی توسعه روستایی در ایران: از یوز تا گردشگری
روستاهای قلعهبالا، پامنار و مُعیل با تکیه بر توسعه درونزا و گردشگری، الگویی نو از معیشت خلق کردهاند. ماجرای نانآور شدن یوزپلنگها را بخوانید.
در حالی که بسیاری از روستاها با بحرانهای اقتصادی دستوپنج نرم میکنند، سه روستای ایرانی با تکیه بر «توسعه درونزا» الگوی متفاوتی از معیشت را خلق کردهاند. این مناطق با پیوند میان حفاظت از محیطزیست، صنایعدستی و گردشگری، نهتنها به مقاصد جهانی تبدیل شدهاند، بلکه راهکارهای نوینی برای اشتغالزایی ارائه دادهاند.
در سالهایی که توسعه شهری با چالشهای محیطزیستی گره خورده، نگاه سیاستگذاران به سمت روستاهایی چرخیده که با تکیه بر ظرفیتهای محلی، مدلی از توسعه درونزا را پیاده کردهاند. اکنون سه روستای «قلعهبالا»، «پامنار» و «مُعیل» به عنوان کاندیداهای ایران در رقابتهای بینالمللی گردشگری معرفی شدهاند.
نرگس فاضلی، مسئول دفتر ثبت روستاهای جهانی، معتقد است این روستاها دیگر فقط سکونتگاه نیستند؛ آنها تبدیل به پروژههای توسعهای شدهاند که میتوانند به عنوان الگوی ملی برای سایر مناطق ایران شناخته شوند. این تغییر نگاه، نتیجه سالها بازتعریف نقش گردشگری در سیاستهای توسعه روستایی است.
قلعهبالا؛ وقتی حفاظت به نان شب تبدیل شد
روستای قلعهبالا در حاشیه پارک ملی توران، یکی از شاخصترین نمونههای تغییر الگوی معیشت است. مردم این روستا با هدف حفاظت از یوزپلنگ آسیایی، سبک زندگی و اقتصادی خود را متحول کردند. واگذاری مراتع برای حفظ زیستگاه، شروعی بود تا حفاظت از محیطزیست به یک «مانیفست اجتماعی» تبدیل شود.
امروز ۱۴ اقامتگاه بومگردی در این روستا جایگزین بخشی از درآمدهای دامداری سنتی شده است. همچنین با راهاندازی برند محلی «بوریا» و نقشآفرینی فعال زنان در تولید صنایعدستی، یوزپلنگها نه تنها از انقراض نجات یافتند، بلکه به رکن اصلی اقتصاد محلی تبدیل شدند.
پامنار و مُعیل؛ اقتصاد مبتنی بر هویت محلی
در جنوب غرب کشور، روستای پامنار با هنر «کپوبافی» و ترکیب آن با نخلستانها، نمونهای موفق از اقتصاد خانوادهمحور است. در اینجا، مرز میان کار و زندگی روزمره کمرنگ شده و هر خانه به یک کارگاه تولیدی برای گردشگران تبدیل گشته است.
در شمال غرب ایران نیز، روستای مُعیل با مدیریت صحیح منابع طبیعی و آبهای گرم، مسیر توسعه را طی میکند. گردشگری سلامت در این منطقه باعث کاهش مهاجرت جوانان و پایداری اشتغال محلی شده است. این تجربه نشان میدهد توسعه درونزا چگونه میتواند از دل ظرفیتهای طبیعی یک منطقه بجوشد.
فراتر از برندهای بینالمللی
هدف از حضور این روستاها در رقابتهای جهانی، فراتر از کسب عناوین است. به گفته فاضلی، این فرصتی برای بازنمایی تجربههایی است که در سکوت شکل گرفتهاند. این روستاها پیشاپیش برندهاند، چرا که توانستهاند توسعه را از یک برنامه بیرونی به یک انتخاب جمعی و هویتبخش تبدیل کنند./ پیام ما
