بحران در نمایشگاه مجازی کتاب؛ ناشران چگونه قربانی شدند؟

آیا نمایشگاه مجازی کتاب توانست ناجی صنعت نشر شود یا تنها ویترینی برای نمایشِ عمیق‌تر شدن بحران در بازار کتاب بود؟ هفتمین دوره این رویداد در حالی برگزار شد که فشار سنگین گرانی کاغذ و کاهش قدرت خرید، صنعت نشر ایران را به لبه پرتگاه کشانده است.

سایه سنگین تورم بر سر صنعت نشر

هفتمین دوره نمایشگاه مجازی کتاب تهران در شرایطی برگزار شد که بحران بازار نشر به نقطه اوج خود رسیده است. صنعت نشری که پیش از این نیز زیر فشار تورم، گرانی کاغذ و فرسایش قدرت خرید مردم رمق خود را از دست داده بود، اکنون با جهش هزینه‌های تولید و افت محسوس فروش، روزهای دشواری را سپری می‌کند.

نمایشگاه کتاب که سال‌ها مهم‌ترین رویداد صنعت نشر ایران محسوب می‌شد، امسال نه تنها نتوانست مرهمی بر زخم‌های کهنه باشد، بلکه به آینه‌ای تمام‌نما از سردرگمی‌ها و چالش‌های این حوزه تبدیل شد.

چرا نمایشگاه امسال نتوانست موفق باشد؟

بسیاری از ناشران معتقدند آنچه در سامانه نمایشگاه مجازی جریان دارد، جایگزین واقعی برای نمایشگاه حضوری تهران نیست. علاوه بر کاهش قدرت خرید که اولویت کتاب را در سبد خانوارها به حداقل رسانده، دو عامل کلیدی دیگر نیز بر ناکامی امسال دامن زده است:

1. زمان‌بندی نامناسب: اعلام ناگهانی زمان برگزاری، فرصت برنامه‌ریزی برای عرضه کتاب‌های تازه را از ناشران گرفت.
2. انتخاب بازه زمانی اشتباه: برگزاری نمایشگاه در روزهایی که توان مالی طبقه متوسط به پایان رسیده، عملاً بخشی از مخاطبان را از خرید باز داشته است.

چالش‌های مضاعف؛ از هزینه‌های پستی تا سیاست‌های دولتی

علاوه بر رکود، تغییرات مداوم در آیین‌نامه‌ها، ناشران را سردرگم کرده است. محدودیت در عرضه کتاب‌های منتشر شده و تحمیل هزینه‌های جدید ارسال پستی بر دوش ناشر، باعث شده تا فروش بسیاری از آثار نه تنها سودآور نباشد، بلکه با ضرر همراه باشد.

همچنین، تغییر در مدل حمایت‌های دولتی و حذف بن‌های سنتی خرید کتاب، بدون جایگزینیِ طرح‌های حمایتی موثر، باعث شده تا خبری از شور و شوق سال‌های گذشته در فضای نمایشگاه نباشد. حتی جزئیات اجرایی نظیر مخدوش شدن هویت بصری جلد کتاب‌ها با لوگوهای دولتی نیز صدای اعتراض ناشران را بلند کرده است.

نتیجه‌گیری؛ فرصتی که سوخت

اگرچه نمایشگاه مجازی کتاب می‌توانست با حذف فاصله‌های جغرافیایی، دسترسی مخاطبان سراسر کشور را به کتاب تسهیل کند، اما مدیریت ضعیف و عدم همسویی با شرایط اقتصادی، آن را به رویدادی کم‌رمق تبدیل کرد. اکنون این سوال باقی است که چرا بودجه‌های کلانِ نمایشگاه، به جای صرف شدن برای تبلیغات و برگزاری پرابهام، در مسیر حمایت مستقیم از ناشرانی که در تنگنای اقتصادی هستند، هدایت نمی‌شود؟