ماهیان زینتی؛ پتانسیل خاموش ارزآوری در ایران
صنعت ماهیان زینتی ایران با تولید ۳۸۰ میلیون قطعه، پتانسیل ارزآوری بالایی دارد، اما ضعف در زیرساختهای صادراتی، این ثروت را معطل گذاشته است.
در حالی که تجارت جهانی ماهیان زینتی با رشدی سالانه حدود ۸ درصد، ارزشی بالغ بر ۱۵ میلیارد دلار را به خود اختصاص داده است، سهم ایران از این بازار کلان با وجود تولید سالانه صدها میلیون قطعه ماهی، همچنان در اعداد زیر یک میلیون دلار محصور مانده است؛ ظرفیتی که اگر از بند چالشهای زیرساختی رها شود، میتواند به یکی از بازوهای قدرتمند صادرات غیرنفتی تبدیل شود.
نگاهی به وضعیت تولید و بازارهای هدف
ایران با دارا بودن بیش از هزار و 750 واحد پرورش ماهیان زینتی و تولید سالانه حدود ۳۸۰ میلیون قطعه ماهی در بیش از ۱۵۰ گونه مختلف، از نظر دانش فنی و زیرساختهای تولید در وضعیت مطلوبی قرار دارد. با این حال، آمارهای رسمی نشان میدهد که صادرات این بخش در سالهای اخیر رقمی در حدود ۷۰۰ تا ۹۰۰ هزار دلار بوده است. این اختلاف فاحش میان «توان تولید» و «واقعیت صادرات»، نشاندهنده وجود پتانسیلی خاموش است که تاکنون بهطور کامل شکوفا نشده است. پیش از این، بخشی از این تولیدات به کشورهای همسایه از جمله عراق، ترکیه و کشورهای حوزه خلیج فارس صادر میشود، اما سهم ایران در بازارهای جهانی همچنان ناچیز است.
چالشهایی که ترمز صادرات را کشیدهاند
چرا با وجود تولید گسترده، هنوز در صادرات این صنعت موفق نیستیم؟ فعالان این حوزه معتقدند چند مانع اصلی، سد راه توسعه صادرات ماهیان زینتی شده است:
۱. زیرساختهای حملونقل: ماهیان زینتی کالایی «زنده» هستند و نیازمند لجستیک سریع و خطوط پروازی مستقیم به مقاصد صادراتیاند. نبود این زیرساخت، هزینه حمل را بالا برده و ریسک تلفات را افزایش میدهد.
۲. هزینههای سربار: افزایش قیمت نهادهها، هزینههای انرژی (برق و گاز) و آببها، قیمت تمامشده محصول ایرانی را نسبت به رقبا افزایش داده و قدرت رقابتپذیری در بازار بینالمللی را کاهش داده است.
۳. موانع سیاستی: مشکلاتی در حوزه بیمه پرسنل کارگاههای کوچک و نبود بستههای حمایتی هدفمند برای صادرکنندگان و... باعث شده است تا بسیاری از تولیدکنندگان، تنها بر بازار داخلی متمرکز شوند.
عبور از پتانسیل به سوی بهرهوری
برای تبدیل ماهیان زینتی به یک منبع ارزآوری پایدار، نیازمند تغییر نگاه از «تولید صرف» به «بازاریابی صادراتمحور» هستیم. ایجاد پایانههای صادراتی (باراندازها)، تسهیل در فرایندهای گمرکی و استانداردسازی بستهبندی بر اساس متدهای روز دنیا و... گامهای ضروری هستند. در صورتی که دولت بتواند با ارائه مشوقهای صادراتی و حل معضلات لجستیکی و حل مشکلات اساسی در این حوزه، مسیر را برای پرورشدهندگان هموار کند، ایران میتواند با تکیه بر تنوع گونهای و هزینه تولید مناسب در مقایسه با استانداردهای جهانی، سهم خود را از این بازار ۱۵ میلیارد دلاری بهطور چشمگیری افزایش دهد.
