میراث ۲۰۹۳ ساعت انزوا؛ آیا بازگشت به شبکه جهانی، زخمهای اقتصاد را ترمیم میکند؟
با پایان ۸۸ روز خاموشی، روند بازگشایی اینترنت آغاز شد. آیا خسارت ۴۴۰ هزار میلیارد تومانی جبران میشود؟ بررسی شکافهای حاکمیتی و آینده اقتصاد دیجیتال.
در حالی که طی روزهای اخیر، واژه «عقلانیت» به ترجیعبند سخنان مسئولان برای توصیف بازگشایی اینترنت تبدیل شده است، یک پرسش اساسی افکار عمومی را در بر گرفته: هزینهی ۸۸ روز خاموشی مطلق دیجیتال را چه کسی پرداخت میکند؟
وقتی از خسارت ۴۴۰ هزار میلیارد تومانی سخن میگوییم، یعنی معادل تخریب صدها زیرساخت حیاتی که تنها در سه ماه به وقوع پیوسته است.
به گزارش پیام ما، پس از سپری شدن یکی از طولانیترین قطعیهای اینترنت در تاریخ جهان، سرانجام از ۵ خرداد ۱۴۰۵ روند اتصال مجدد آغاز شد؛ اتصالی که گزارشهای «نتبلاکس» نشان میدهد هنوز تا رسیدن به وضعیت پایدار فاصله دارد.
روزشمار ۸۸ روز انزوای دیجیتال؛ کاربران در حبس خانگی
از ۹ اسفند ۱۴۰۴ که چراغهای ارتباط با جهان خاموش شد، کاربران ایرانی وارد تونل زمان شدند. ۲۰۹۳ ساعت خاموشی پیاپی، تنها بخشی از آمار تکاندهندهای است که نشان میدهد در ۵ ماه گذشته، شهروندان ایرانی مجموعاً ۱۰۸ روز را بدون دسترسی به اینترنت بینالملل سپری کردهاند. به زبان آمار، در این بازه زمانی، از هر ۳ روز، ۲ روز آن با قطعی کامل همراه بوده است.
حالا با بازگشایی اینترنت، سطح اتصال به حدود ۸۶ درصد رسیده است، اما این بازگشت تدریجی نتوانسته سایه سنگین خسارات را از سر کسبوکارها کم کند.
سایه سنگین خسارت ۴۴۰ هزار میلیارد تومانی بر اقتصاد
ابعاد فاجعه اقتصادی این خاموشی، فراتر از تصور است. ستار هاشمی، وزیر ارتباطات، پیشتر اعلام کرده بود که قطع اینترنت روزانه ۵۰۰ میلیارد تومان به هسته اقتصاد دیجیتال و ۵ هزار میلیارد تومان به کل اقتصاد کشور ضربه میزند. با یک محاسبه ساده، ۸۸ روز قطعی، رقمی نزدیک به ۴۴۰ هزار میلیارد تومان خسارت روی دست ملت گذاشته است.
افشین کلاهی، رئیس کمیسیون دانشبنیان اتاق ایران، با مقایسهای تلخ میگوید: «هزینه هر دو روز قطعی اینترنت، معادل تخریب چندین پل و زیرساخت حیاتی در کشور است.» این در حالی است که میانگین تابآوری کسبوکارهای آنلاین تنها ۲۰ روز برآورد شده بود؛ یعنی بسیاری از مشاغل خانگی در روزهای منتهی به بازگشایی اینترنت، عملاً به کام نابودی کشیده شدهاند.
شکاف در حاکمیت؛ مقاومت در برابر وصل مجدد
نکته قابل تامل در روند بازگشایی اینترنت، مسیر تصویب آن است. این تصمیم نه از دل شورای عالی فضای مجازی، بلکه از «ستاد ویژه ساماندهی فضای مجازی» به ریاست محمدرضا عارف بیرون آمد. گزارشها حاکی از آن است که در مسیر این تصمیم، مقاومتهای جدی وجود داشته است.
گفته میشود پیمان جبلی (رئیس صداوسیما) و محمدامین آقامیری (دبیر شورای عالی فضای مجازی) دو مخالف سرسخت بازگشت دسترسی مردم به اینترنت بینالملل بودهاند. این شکاف نشان میدهد که موضوع ارتباطات در ایران، بیش از آنکه فنی باشد، به یک چالش جدی در لایههای قدرت تبدیل شده است.
از فانتزی «اینترنت طبقاتی» تا واقعیت فیلترینگ
یکی از حواشی پررنگ پیش از بازگشایی اینترنت، طرح موسوم به «اینترنت پرو» بود؛ تلاشی برای طبقاتی کردن دسترسی که با واکنش تند فعالان اقتصادی و اصناف روبهرو شد. منتقدان معتقد بودند اینترنتی که فقط برای طبقهای خاص باشد، دردی از اقتصاد دوا نمیکند. فشار افکار عمومی در نهایت منجر به حذف این گزینه از وبسایتهای اپراتورها در آستانه بازگشایی عمومی شد.
اما حقیقت تلخ اینجاست: آنچه امروز به عنوان «احیای ثبات» نامیده میشود، بازگشت به وضعیت پیش از دیماه ۱۴۰۴ است؛ یعنی همان اینترنت محدود، کند و فیلترشدهای که همچنان فیلترشکنها را به بخش جداییناپذیر گوشیهای ایرانیان تبدیل کرده است.
فراتر از پول؛ سرمایههایی که در خاموشی سوختند
خسارت ۸۸ روز جدایی از شبکه جهانی دانش، در هیچ ترازنامه مالی ثبت نمیشود. دانشجویان و پژوهشگرانی که دسترسیشان به دیتابیسهای علمی قطع شد، بزرگترین بازندگان این دوره بودند. وقتی وزیر ارتباطات از «ایستادن رئیسجمهور در کنار مردم» میگوید، باید به این سوال پاسخ دهد: اگر بازگشت به اینترنت نشانه عقلانیت است، ۸۸ روز قطع آن با کدام منطق توجیه میشود؟ و چه کسی پاسخگوی فرسایش اعتماد عمومی و فرار سرمایههای انسانی در این ایام است؟
