اگروسولار چیست؟ مزایا، روش اجرا و آینده کشاورزی-فتوولتائیک
اگروسولار چیست و چرا به راهحل آینده کشاورزی تبدیل شده است؟ در این گزارش، مزایا، روش اجرا و کاربردهای کشاورزی-فتوولتائیک را بخوانید.
در شرایطی که کمآبی، محدودیت زمین و افزایش هزینههای تولید، کشاورزی را با چالشهای جدی روبهرو کرده است، اگروسولار بهعنوان یک راهحل نوآورانه بیش از هر زمان دیگری مورد توجه قرار گرفته است.
این فناوری که با نام کشاورزی-فتوولتائیک نیز شناخته میشود، امکان تولید همزمان محصول کشاورزی و برق خورشیدی را روی یک زمین فراهم میکند؛ راهکاری که هم بهرهوری زمین را بالا میبرد و هم میتواند درآمد کشاورزان را متنوع کند.
اگروسولار چیست؟
اگروسولار یا Agrivoltaics به سیستمی گفته میشود که در آن پنلهای خورشیدی بهگونهای نصب میشوند که فعالیت کشاورزی در همان زمین ادامه پیدا کند. در این مدل، زمین فقط به تولید برق اختصاص نمییابد؛ بلکه همزمان برای کشت، گلخانه، باغداری یا حتی دامداری نیز قابل استفاده است.
به بیان ساده، اگروسولار یک مدل استفاده هوشمندانه از زمین است که در آن انرژی خورشیدی و کشاورزی در کنار هم قرار میگیرند، نه در برابر هم.
روشهای اجرای اگروسولار
نوع نصب پنلهای خورشیدی در اگروسولار به نوع محصول، میزان نور موردنیاز گیاه و شرایط اقلیمی منطقه بستگی دارد. بهطور کلی، سه روش اصلی برای اجرای این فناوری وجود دارد:
1) نصب با ارتفاع بالا
در این روش، پنلها روی سازههای بلند، معمولا با ارتفاع ۳ تا ۵ متر یا بیشتر، نصب میشوند.
این مدل به تراکتورها، ماشینآلات کشاورزی و حتی تردد دامها اجازه میدهد بدون اختلال در زیر سازه حرکت کنند. به همین دلیل، این روش برای محصولات ردیفی، باغهای میوه و کشتهایی که نیاز به مکانیزاسیون دارند، بسیار مناسب است.
2) نصب با فاصله زیاد بین ردیفها
در این شیوه، پنلها در ارتفاع معمولی نصب میشوند اما فاصله میان ردیفها بیشتر در نظر گرفته میشود تا نور خورشید همچنان به سطح زمین برسد.
این مدل برای محصولاتی مناسب است که به نور مستقیم نیاز دارند اما میتوانند با سایههای متناوب نیز رشد کنند. در بسیاری از مزارع، این روش تعادل خوبی میان تولید برق و حفظ رشد گیاه ایجاد میکند.
3) استفاده از پنلهای نیمهشفاف یا عمودی
در نسلهای پیشرفتهتر اگروسولار، از پنلهای نیمهشفاف یا عمودی استفاده میشود. پنلهای نیمهشفاف بخشی از نور را عبور میدهند و بخشی را به برق تبدیل میکنند. پنلهای عمودی نیز فضای کمتری اشغال میکنند و گردش هوا را بهتر حفظ میکنند.
این روش بیشتر برای گلخانهها و گیاهانی مناسب است که به نور ملایمتر و کنترلشده نیاز دارند. در چنین شرایطی، نیاز به پردههای انرژیسیوینگ و برخی تجهیزات سایهانداز نیز کاهش پیدا میکند و هدررفت انرژی سرمایشی و گرمایشی کمتر میشود.
مزایای اگروسولار چیست؟
اگروسولار یک مدل برد-برد است؛ هم برای کشاورز و هم برای تولیدکننده انرژی.
1) استفاده بهینه از زمین
یکی از مهمترین مزایای اگروسولار این است که یک زمین واحد، دو کارکرد اقتصادی پیدا میکند. در شرایطی که زمینهای کشاورزی ارزش بالایی دارند، این مدل میتواند بدون حذف فعالیت زراعی، تولید برق را هم وارد چرخه بهرهبرداری کند.
2) صرفهجویی در مصرف آب
سایه ایجادشده توسط پنلها باعث کاهش دمای سطح خاک و در نتیجه کاهش تبخیر آب میشود. این موضوع بهویژه در مناطق خشک و نیمهخشک اهمیت زیادی دارد، زیرا نیاز آبی گیاه را کمتر میکند و بهرهوری آبیاری را بالا میبرد.
3) محافظت از محصولات کشاورزی
در اگروسولار، پنلها میتوانند نقش یک پوشش محافظ را هم ایفا کنند. این پوشش تا حدی گیاه را از تنشهای حرارتی، آفتابسوختگی، باران شدید یا حتی برف سنگین محافظت میکند. در نتیجه، خسارتهای اقلیمی کاهش پیدا میکند و پایداری تولید بیشتر میشود.
4) بهبود شرایط رشد برخی گیاهان
برخلاف تصور عمومی، همه گیاهان به حداکثر نور مستقیم نیاز ندارند. در بسیاری از محصولات، کمی سایه و کنترل دمای محیط میتواند استرس گیاه را کاهش دهد و حتی کیفیت یا عملکرد محصول را بهتر کند.
این موضوع برای محصولات ارزشبالا مانند برخی انواع انگور، سبزیجات برگدار، گیاهان دارویی و حتی بعضی میوههای خارج از فصل اهمیت ویژهای دارد.
5) تنوع درآمدی برای کشاورز
یکی دیگر از مزایای مهم اگروسولار، ایجاد دو منبع درآمد است:
- فروش محصول کشاورزی
- فروش برق تولیدی به شبکه یا از طریق قراردادهای خرید تضمینی
این تنوع درآمدی، ریسک اقتصادی کشاورز را در برابر خشکسالی، نوسان قیمت محصولات و فشارهای اقتصادی کاهش میدهد.
اگروسولار برای چه مناطقی مناسبتر است؟
اجرای اگروسولار در مناطقی که با کمآبی، تابش شدید خورشید یا محدودیت زمین مواجهاند، بیشترین توجیه را دارد. همچنین در زمینهای با ارزش کشاورزی بالا، گلخانهها و کشتهای حساس به دما، این مدل میتواند انتخابی هوشمندانه و آیندهمحور باشد.
جمعبندی
اگروسولار فقط یک فناوری انرژی نیست؛ بلکه پاسخی عملی به دو چالش مهم امروز، یعنی کمبود زمین و بحران آب، به شمار میرود. این مدل با ترکیب تولید برق خورشیدی و فعالیت کشاورزی، میتواند بهرهوری زمین را افزایش دهد، هزینهها را کاهش دهد و درآمد کشاورزان را متنوعتر کند.
به همین دلیل، کشاورزی-فتوولتائیک در بسیاری از کشورها بهعنوان یکی از مسیرهای مهم آینده کشاورزی و انرژی شناخته میشود. در ایران نیز این الگو میتواند بهویژه در مناطق کمآب، نقش مهمی در توسعه کشاورزی پایدار داشته باشد.
واحد مطالعات و تحقیقات گلخانهسازان پازن رشد ایران
