چرا نان گران شد؛ نتیجه ۵۰۰ هزار میلیارد تومان یارانه چه بود؟
با وجود اختصاص ۵۰۰ هزار میلیارد تومان یارانه نان، قیمتها در تهران افزایش یافت. چرا گران شدن نان ادامه دارد و سرنوشت این منابع چه شد؟
در حالی که دولت اعلام کرده امسال حدود ۵۰۰ هزار میلیارد تومان یارانه نان پرداخت میشود، از روز گذشته قیمت نان در تهران افزایش یافته است؛ اتفاقی که بار دیگر این پرسش را پررنگ کرده که چرا با وجود چنین هزینه سنگینی، باز هم شاهد گران شدن نان هستیم؟
افزایش قیمت نان در تهران؛ نرخهای جدید اعمال شد
بر اساس اعلام رئیس کارگروه آرد و نان اتاق اصناف ایران، قیمت نانهای یارانهای در تهران افزایش یافته و نرخهای جدید در سامانه فروش نانواییها ثبت شده است. این تغییر قیمت در شرایطی رخ داده که دولت بارها بر تداوم حمایت از نان بهعنوان کالای اساسی تأکید کرده بود.
گران شدن نان برای بسیاری از خانوارها، بهویژه اقشار کمدرآمد، به معنای فشار مستقیم بر معیشت است؛ چراکه نان سهم قابل توجهی در سبد مصرفی روزانه دارد.
۵۰۰ هزار میلیارد تومان یارانه نان؛ پولها کجا میرود؟
وزارت جهاد کشاورزی اعلام کرده گندم با قیمتی بسیار پایینتر از نرخ خرید تضمینی در اختیار نانواییها قرار میگیرد و منابع هنگفتی برای تثبیت قیمت نان تخصیص یافته است. اما پرسش اصلی اینجاست:
اگر چنین بودجهای پرداخت میشود، چرا نتیجه آن برای مردم افزایش قیمت نان است؟
کارشناسان معتقدند بخشی از مشکل به ساختار توزیع یارانه بازمیگردد؛ جایی که فاصله میان تولید گندم تا مصرف نهایی نان، حلقههای متعدد و بعضاً غیرشفاف دارد.
اشکال در سازوکار فعلی یارانه نان
وزیر جهاد کشاورزی نیز به وجود اشکالات در مدل فعلی اذعان کرده و از بررسی طرحهایی مانند پرداخت یارانه مستقیم یا کالابرگ الکترونیکی خبر داده است. این اظهارات نشان میدهد حتی در سطح سیاستگذاری نیز نسبت به کارآمدی روش کنونی تردیدهایی وجود دارد.
منتقدان میگویند تداوم گران شدن نان در کنار پرداخت یارانههای سنگین، نشانه ضعف در نظارت بر زنجیره تأمین آرد و نبود شفافیت در نحوه تخصیص منابع است.
چالشهای زنجیره گندم تا نان
برخی از مهمترین چالشهایی که از سوی کارشناسان مطرح میشود عبارتاند از:
- نبود شفافیت کامل در توزیع آرد یارانهای
- احتمال انحراف یا هدررفت بخشی از منابع
- تأخیر در اصلاح ساختار یارانهها
- نارضایتی نانوایان از نحوه پرداخت یارانه
- فاصله میان قیمت واقعی تولید و قیمت تکلیفی فروش
در چنین شرایطی، گران شدن نان بیش از آنکه ناشی از کمبود منابع باشد، به نظر میرسد نتیجه ناکارآمدی در مدیریت و نظارت باشد.
آیا مدل یارانه نان تغییر میکند؟
دولت از احتمال تغییر شیوه پرداخت یارانه نان سخن گفته است. طرحهایی مانند پرداخت مستقیم یارانه به مصرفکننده یا استفاده از کالابرگ میتواند بخشی از هدررفت منابع را کاهش دهد. با این حال، اجرای هر مدل جدید نیازمند زیرساختهای دقیق، پایگاه داده جامع و نظارت مستمر است.
کارشناسان تأکید دارند پیش از هر اصلاحی، باید گزارشی شفاف از عملکرد بودجه ۵۰۰ هزار میلیارد تومانی منتشر شود تا مشخص شود دقیقاً چه سهمی از این منابع به تثبیت قیمت نان رسیده و چه میزان در مسیر توزیع از بین رفته است.
مردم هزینه ناکارآمدی را میپردازند
نان، کالایی است که هر تغییر قیمتی در آن مستقیماً زندگی میلیونها خانوار را تحت تأثیر قرار میدهد. وقتی با وجود پرداخت یارانههای کلان همچنان شاهد گران شدن نان هستیم، طبیعی است که افکار عمومی درباره کارآمدی سیاستهای موجود پرسش داشته باشد.
اکنون که دولت از اصلاح مدل یارانه سخن میگوید، انتظار میرود علاوه بر ارائه راهکار جدید، درباره سرنوشت منابع هزینهشده نیز شفافسازی کند؛ چراکه در نهایت این مردم هستند که هزینه هر تصمیم اشتباه یا هر سیاست ناکارآمد را پرداخت میکنند.
