حذف ۲۰۰۰ روستا از نقشه آبرسانی؛ فاجعه بیآبی در سیستان
در حالی که نیمی از جمعیت سیستان و بلوچستان روستایی هستند، ۲ هزار روستا به دلیل نداشتن کد آبادی از برنامههای آبرسانی دولتی حذف شدهاند.
تأمین آب شرب پایدار در پهناورترین استان جنوب شرقی کشور، به دلیل پراکندگی وسیع سکونتگاهها و خشکسالیهای پیاپی، به یک بحران زیرساختی بزرگ تبدیل شده است.
در حالی که نیمی از جمعیت سیستان و بلوچستان را روستاییان تشکیل میدهند، انتشار خبر عدم تخصیص بودجه و برنامهریزی برای ۲ هزار آبادی به دلیل «نداشتن کد روستایی»، شوک بزرگی به افکار عمومی وارد کرده است.
این وضعیت در کنار هدررفت آب در شبکههای فرسوده، آینده زیست و بقا را در این خطه با تهدیدی جدی روبرو کرده است.
حذف ۲ هزار آبادی از طرحهای ملی آبرسانی روستاهای سیستان و بلوچستان
استان سیستان و بلوچستان با دارا بودن بیشترین تعداد آبادی در کشور، شرایطی استثنایی و دشوار در حوزه تأمین آب شرب دارد. بر اساس آخرین گزارشهای رسمی، از مجموع حدود ۷ هزار و ۵۰۰ آبادی پراکنده در این استان، تنها ۵ هزار و ۵۷۷ روستا دارای «کد آبادی» مصوب هستند.
این تفاوت آماری به این معناست که نزدیک به ۲ هزار آبادی کوچک و بدون کد، عملاً از چرخه برنامهریزیهای رسمی و بودجههای دولتی برای آبرسانی روستاهای سیستان و بلوچستان کنار گذاشته شدهاند. این در حالی است که جمعیت روستایی این استان حدود یک میلیون و ۴۶۰ هزار نفر برآورد میشود که سهمی نزدیک به ۵۰ درصد از کل جمعیت استان را به خود اختصاص داده است؛ نسبتی بینظیر که اهمیت توسعه زیرساختهای آبی را دوچندان میکند.
وضعیت منابع آبی؛ از چاههای نیمهعمیق تا پروژههای فرسوده دهه ۷۰
مدیریت منابع آب در سیستان و بلوچستان به دو بخش کاملاً متفاوت تقسیم میشود. در شمال استان، روستاها به شدت به منابع زیرزمینی و چاههای عمیق و نیمهعمیق وابسته هستند. در منطقه سیستان، اجرای مجتمعهای آبرسانی بزرگ سابقه طولانی دارد؛ اما فرسودگی و طراحی قدیمی پروژههای دهه ۷۰ سبب شده که مردم این مناطق بهویژه در فصل تابستان با افت شدید فشار و قطعی مداوم آب دستوپنجه نرم کنند.
در بخش جنوب استان نیز پروژههای مهمی برای بهرهگیری از آبهای سطحی و سدها در دست اجراست تا شاید تحولی در پایداری آب شرب مکران و مناطق همجوار ایجاد شود. با این حال، تا زمان بهرهبرداری کامل از این طرحها، چاههای آب همچنان منبع اصلی و ناپایدار حیات روستاییان هستند.
تزریق اعتبارات قطرهچکانی به بحران تشنهکامی مهرستان
در راستای حل این بحران، پروژههایی با تمرکز بر مناطق محروم از جمله خاش، سراوان، سیب و سوران، ایرانشهر و مهرستان کلید خورده است. به گفته مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب سیستان و بلوچستان، اخیراً ۷۴ میلیارد تومان اعتبار برای شتاببخشی به طرحهای آبرسانی شهرستان مهرستان اختصاص یافته که ۴۵ میلیارد تومان آن از منابع داخلی این شرکت تأمین شده است.
این اعتبارات قرار است صرف پروژههای زیر شود:
- اجرای خط انتقال آب از مخزن مهرستان به شبکه توزیع شهری.
- توسعه شبکه توزیع روستای سوروک.
- تأمین لولههای مورد نیاز برای اتصال مجتمع حاجیآباد کوران به مخزن مهرستان جهت انتقال آب از سد ماشکید.
- اصلاح و توسعه شبکه آبرسانی در مجتمعهای گورابک، کهنجانمحمد و آشار.
هرچند این اقدامات گامی مثبت به شمار میروند، اما ابعاد بحران بسیار فراتر از این بودجههای محدود است.
چالش بزرگ فرسودگی شبکه؛ هدررفت آب در دل خاکهای تشنه
یکی از موانع اصلی در مسیر موفقیت طرحهای آبرسانی روستاهای سیستان و بلوچستان، فرسودگی شدید لولهها و خطوط انتقال است. آمارهای رسمی نشان میدهند که استان نیازمند بازسازی و اصلاح فوری بیش از یکهزار و ۳۰۰ کیلومتر شبکه توزیع فرسوده است.
در واقع، بخشی از آب اندکِ تولیدشده با هزینههای سنگین، پیش از رسیدن به شیرهای آب خانگی، در خاک هدر میرود. عبور از این تنش آبی بدون تخصیص اعتبارات کلان ملی و عزم جدی در سطح وزارت نیرو عملاً ناممکن است.
چشمانتظار آب؛ حق بقا در گرو تصمیمات ملی
زندگی در روستاهای سیستان و بلوچستان با وجود خشکسالیهای پیدرپی و بادهای ۱۲۰ روزه، به خودی خود سخت و فرساینده است. وقتی عدم دسترسی به آب شرب سالم و پایدار نیز به این معادله اضافه میشود، مهاجرت اجباری و تخلیه مرزها شتاب بیشتری میگیرد.
داشتن یا نداشتن کد آبادی نباید مانعی برای دسترسی به ابتداییترین حق هر انسان یعنی آب شرب سالم باشد. پایداری و امنیت این خطه از کشور، در گرو نگاهی عادلانه، توزیع متوازن منابع و بازنگری در قوانین دستوپاگیر اداری است تا دیگر هیچ روستایی در نقشه آبرسانی کشور نادیده گرفته نشود./ پیام ما
