هندوانههای با مصرف آب کم مالایشیخ گینگلیک؛ الگویی از کشاورزی پایدار در گلستان
تجربه موفق کشاورزان روستای مالایشیخ گینگلیک در تولید هندوانه با مصرف آب کم و بهرهگیری از آبهای سطحی؛ الگویی از کشاورزی پایدار و اشتغالزایی در استان گلستان
در حالی که بحث مصرف آب در تولید هندوانه به خاطر داشتن 92 درصد آب آن همواره یکی از موضوعات مورد توجه کارشناسان و افکار عمومی بوده است، تجربه کشاورزان روستای مالایشیخ گینگلیک از توابع شهرستان کلاله واقع در شرق در استان گلستان نشان میدهد که با مدیریت صحیح منابع آب و بهرهگیری از ظرفیت آبهای سطحی، میتوان این محصول را با بهرهوری بالا و بدون فشار بر منابع آب زیرزمینی تولید کرد.
روستای مالایشیخ گینگلیک با حدود ۶۰۰ خانوار و نزدیک به ۳ هزار نفر جمعیت، یکی از قطبهای مهم کشاورزی منطقه به شمار میرود. در بیش از ۱۱۰۰ هکتار اراضی کشاورزی این روستا، محصولاتی مانند گندم، جو، کلزا، نخودفرنگی، گوجهفرنگی و هندوانه کشت میشود و تولید هندوانه در سالهای اخیر به یکی از منابع مهم درآمد و اشتغال روستاییان تبدیل شده است.
نگارنده این سطور طی بازدیدهای مکرر از مزارع کشاورزان این روستا و با محاسبات فنی از میزان مصرف آب سامانه های قطره ای با نوار تیپ مزارع هنودوانه تأکید می کنم برخلاف تصور رایج، هندوانه لزوماً محصولی بسیار آببر نیست. نیاز آبی این محصول در طول فصل رشد معمولاً بین 400 تا 500 میلیمتر است و از نظر مصرف آب به ازای هر کیلوگرم محصول، در بسیاری از شرایط از محصولاتی مانند گندم و برنج و چغندرقند آب کمتری مصرف میکند. آنچه اهمیت دارد، محل تولید، نوع منبع آب، روش آبیاری و بهرهوری مصرف آب است.
یکی از مزیتهای مهم کشاورزی در مالایشیخ گینگلیک، استفاده از آبهای سطحی تأمینشده از سد بوستان و رودخانه گرگان است. این ویژگی سبب شده است که بخش قابل توجهی از نیاز آبی مزارع بدون اتکا به برداشت گسترده از سفرههای آب زیرزمینی تأمین شود؛ موضوعی که از منظر مدیریت پایدار منابع آب، اهمیت فراوانی دارد.
تولید هندوانه در این روستا علاوه بر ایجاد اشتغال مستقیم و غیرمستقیم، موجب افزایش درآمد خانوارهای روستایی، رونق اقتصاد محلی و تقویت امنیت معیشتی شده است. این تجربه نشان میدهد که اگر انتخاب محل کشت، منبع آب و مدیریت مزرعه بر پایه اصول علمی انجام شود، تولید محصولات جالیزی میتواند هم از نظر اقتصادی سودآور و هم از نظر زیستمحیطی پایدار باشد.
مالایشیخ گینگلیک و روستاهای اطراف منطقه کلاله نظیر یارم تپه امروز نمونهای ارزشمند از پیوند میان تولید اقتصادی، مدیریت صحیح آب و توسعه پایدار روستایی در استان گلستان است؛ الگویی که میتواند برای بسیاری از مناطق کشور الهامبخش باشد.
محمد اسماعیل اسدی، پژوهشگر ارشد کشاورزی پایدار، استان گلستان. دوشنبه 22 تیر 1405.
