چراغ سبز به برجسازی در گیلان؛ رشت و انزلی زیر سایه بلندمرتبهها
تصویب بلندمرتبهسازی در گیلان برای رشت و بندرانزلی، نگرانیها درباره پسماند، فاضلاب، تالابها و فشار بر زیرساختهای شهری را تشدید کرده است.
تصویب پهنههای مجاز بلندمرتبهسازی در گیلان، نگرانیهای تازهای درباره آینده رشت و بندرانزلی ایجاد کرده است؛ دو شهری که هماکنون نیز با بحران پسماند، فاضلاب، آلودگی آب و فشار بر منابع طبیعی دستوپنجه نرم میکنند. در حالی که مسئولان، ساخت برجها را راهی برای کنترل گسترش افقی شهرها و حفاظت از زمینهای کشاورزی میدانند، فعالان محیطزیست هشدار میدهند این تصمیم میتواند آغاز موج تازهای از فشار بر اکوسیستم شکننده گیلان باشد.
رشت و بندرانزلی در مسیر بلندمرتبهسازی
هشتم تیرماه، در حاشیه ششمین جلسه شورای عالی شهرسازی و معماری، پهنههای مجاز بلندمرتبهسازی در گیلان برای شهرهای رشت و بندرانزلی به تصویب رسید. هرچند جزئیات دقیق این مصوبه هنوز بهصورت شفاف منتشر نشده، استاندار گیلان آن را یکی از مهمترین تصمیمهای توسعه شهری استان در سالهای اخیر توصیف کرده است.
به گفته مسئولان استانی، هدف از این مصوبه، مدیریت هوشمندانه توسعه شهری، جلوگیری از گسترش افقی ساختوساز و صیانت از اراضی کشاورزی عنوان شده است. با این حال، منتقدان میگویند بدون انتشار عمومی مطالعات محیطزیستی، آمایش سرزمین و ارزیابی ظرفیت زیرساختها، دفاع از این طرح دشوار است.
ایده برجسازی در گیلان از کجا آغاز شد؟
بحث بلندمرتبهسازی در گیلان از اواخر سال ۱۴۰۳ بهطور جدی وارد ادبیات مدیریتی استان شد. در آن مقطع، استاندار گیلان توسعه عمودی شهرها را راهحل کمبود زمین برای مسکن معرفی کرد و هشدار داد گسترش افقی، شالیزارها و اراضی کشاورزی را بیشتر تهدید میکند.
چند ماه بعد، از شناسایی ۲۰ نقطه در استان برای ایجاد شهرکهای بلندمرتبه خبر داده شد. سپس در دیماه ۱۴۰۴، کلیات طرح مطالعات پهنههای مناسب برای این نوع ساختوساز در کمیسیون ماده ۵ استان به تصویب رسید؛ مسیری که حالا با تأیید شورای عالی شهرسازی و معماری وارد مرحلهای حساس شده است.
اعتراض فعالان محیطزیست به مصوبه برجسازی
فعالان محیطزیست گیلان میگویند تنها دو روز پیش از جلسه شورای عالی شهرسازی از طرح مطلع شدهاند و فرصت کافی برای بررسی و نقد کارشناسی آن نداشتهاند. به گفته آنان، بسیاری از نقاطی که برای ساخت برجها در نظر گرفته شده، نه پیوست محیطزیستی دارند و نه از نظر شهری و زیرساختی برای چنین بارگذاری سنگینی آمادهاند.
این گروه هشدار میدهند که بلندمرتبهسازی در گیلان میتواند ترکیب جمعیتی شهرها را تغییر دهد، فشار بیشتری بر خدمات شهری وارد کند و روند تخریب محیطزیست را سرعت ببخشد. از نگاه منتقدان، مسئله فقط ساخت چند برج نیست؛ بلکه شکل تازهای از توسعه است که ممکن است بدون ظرفیتسنجی واقعی، هزینههای سنگینی برای استان به همراه بیاورد.
نگرانی درباره رشت؛ از سستی خاک تا کمبود زیرساخت
یکی از محورهای اصلی انتقادها، انتخاب برخی نقاط در رشت برای ساخت ساختمانهای بلند است. فعالان محلی میگویند بخش مهمی از این محدودهها در جنوب شهر قرار دارد؛ مناطقی که برخی از آنها با مشکلاتی مانند سستی خاک، خطر زلزله و ضعف زیرساختهای شهری روبهرو هستند.
در کنار این مسئله، وضعیت حملونقل عمومی، شبکه فاضلاب، مدیریت پسماند و خدمات شهری در رشت نیز از دید منتقدان با نیازهای برجسازی سازگار نیست. آنها میپرسند وقتی شهر با وضع موجود هم در تأمین خدمات پایه با دشواری روبهروست، چگونه قرار است بار جمعیتی تازهای را تحمل کند؟
بندرانزلی و خطر تشدید فشار بر تالاب و ساحل
در بندرانزلی، نگرانیها ابعاد دیگری پیدا میکند. توسعه شهری در این منطقه بهطور مستقیم با تالاب انزلی، رودخانهها، مسیر باد و منظر طبیعی شهر گره خورده است. منتقدان میگویند ساخت برجهای بلند در چنین پهنه حساسی میتواند گردش هوا را مختل کند، سیمای شهری را تغییر دهد و فشار مضاعفی بر زیستگاههای طبیعی و پرندگان مهاجر وارد کند.
از نگاه کارشناسان محیطزیست، بلندمرتبهسازی در گیلان فقط یک پروژه عمرانی نیست؛ تصمیمی است که میتواند بر اکوسیستم ساحلی و تالابی استان اثر بگذارد. به همین دلیل، آنها خواهان انتشار عمومی همه مطالعات مربوط به ارزیابی اثرات محیطزیستی هستند.
بحران پسماند و فاضلاب؛ مسئلهای که نادیده گرفته شده است
منتقدان میگویند تصویب این طرح در شرایطی انجام شده که گیلان هنوز با بحرانهای عمیقی مانند پسماند، فاضلاب، آلودگی آب و فشار بر منابع طبیعی روبهروست. در بسیاری از شهرهای استان، زیرساختهای لازم برای جمعآوری و تصفیه فاضلاب کامل نیست و مدیریت پسماند نیز سالهاست به یکی از معضلات اصلی تبدیل شده است.
در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که بلندمرتبهسازی در گیلان چگونه قرار است بدون تشدید همین بحرانها اجرا شود؟ اگر جمعیت بیشتری در برجها ساکن شوند، سرنوشت فاضلاب، زباله، آب مصرفی و فشار بر خدمات شهری چه خواهد شد؟
شکایت به دیوان عدالت اداری در دستور کار
شبکه تشکلهای محیطزیست و منابع طبیعی گیلان اعلام کرده است که قصد دارد علیه مصوبه شورای عالی شهرسازی و معماری به دیوان عدالت اداری شکایت کند. فعالان این حوزه میگویند توسعه شهری نباید به قیمت از بین رفتن ظرفیت برد اکولوژیک استان و نادیده گرفتن تابآوری محیطی تمام شود.
آنها تأکید دارند مخالفت با این طرح، مخالفت با توسعه نیست؛ بلکه اعتراض به مدلی از توسعه است که بدون شفافیت، بدون پیوستهای لازم و بدون اقناع افکار عمومی پیش میرود.
تجربه مازندران؛ هشداری برای گیلان
منتقدان بلندمرتبهسازی در گیلان تجربه مازندران را نیز یادآوری میکنند؛ استانی که در سالهای گذشته با رشد برجسازی، تغییر کاربری زمین و تشدید سوداگری ملکی مواجه بوده است. به باور آنها، برجسازی نهتنها الزاماً از تخریب زمینهای کشاورزی جلوگیری نمیکند، بلکه میتواند همزمان با تداوم زمینخواری، فشار جدیدی بر محیطزیست و زیرساختها وارد کند.
همین تجربه باعث شده بسیاری از فعالان مدنی و محیطزیستی نگران باشند که گیلان نیز به مسیر مشابهی کشیده شود؛ مسیری که در آن، منافع سوداگری بر ملاحظات محیطزیستی و کیفیت زندگی شهروندان غلبه میکند.
جمعبندی
تصویب بلندمرتبهسازی در گیلان برای رشت و بندرانزلی، فقط یک تصمیم عمرانی یا فنی نیست؛ این مصوبه میتواند آینده توسعه شهری، محیطزیست و کیفیت زندگی در یکی از حساسترین استانهای کشور را تغییر دهد. در شرایطی که گیلان با بحران پسماند، فاضلاب، فرسودگی زیرساخت و فشار بر منابع طبیعی روبهروست، هر نوع بارگذاری تازه بدون شفافیت و مطالعات جامع، میتواند به جای حل مسئله، بحرانهای تازهای ایجاد کند./ پیام ما
