آتش بر خاک جنگل‌های هیرکانی؛ خاموش‌کننده زندگی پنهان+ ویدئو

جنگل‌های هیرکانی فراتر از مجموعه‌ای از درختان و حیات‌وحش، یک بوم‌سازگان (اکوسیستم) زنده هستند که حیات‌شان از بستر خاک آغاز می‌شود. خاک جنگل، زیستگاه میلیاردها موجود ریز و درشت؛ از باکتری‌ها و قارچ‌ها گرفته تا کرم‌های خاکی و حشرات است. این موجودات نقشی حیاتی در تجزیه بقایای گیاهی، تولید هوموس، حاصلخیزی خاک و در نهایت رشد درختان ایفا می‌کنند.

روشن کردن آتش به‌طور مستقیم روی خاک جنگل، دمای سطح آن را تا حدود ۵۰۰ درجه سانتی‌گراد یا حتی بیشتر افزایش می‌دهد. چنین دمای ویرانگری، تقریباً تمامی موجودات زنده خاک را از بین برده و لایه زنده و حاصلخیز آن را می‌سوزاند. در پی این اقدام، چرخه طبیعی تجزیه مواد آلی مختل شده و توانایی خاک برای تغذیه و حمایت از پوشش گیاهی به‌شدت کاهش می‌یابد.

از سوی دیگر، بیشترین مقدار ماده آلی و هوموس در لایه سطحی خاک جنگل تجمع یافته است. آتش، این ذخیره ارزشمند را نابود کرده، ساختمان خاک را تخریب، فرسایش را تشدید و قدرت نگهداری آب و عناصر غذایی را تضعیف می‌کند. علاوه بر این، سوختن بقایای گیاهی، موجب انتشار گازهای گلخانه‌ای و آلاینده‌های هوا شده و به تغییرات اقلیمی و آلودگی محیط‌زیست دامن می‌زند.

بنابراین، از تمامی طبیعت‌دوستان، کوهنوردان، جنگل‌نوردان و گردشگران تقاضا داریم برای حفاظت از این میراث جهانی، هرگز آتش را مستقیماً روی خاک جنگل‌های هیرکانی روشن نکنند. اگر استفاده از آتش ضرورت دارد، تنها در محل‌های مجاز و ایمن طراحی‌شده از آن استفاده کنید و پیش از ترک محل، از خاموش شدن کامل آن اطمینان یابید.

به یاد داشته باشیم؛ خاک جنگل، قلب تپنده هیرکان است. با نسوزاندن آن، زندگی میلیون‌ها موجود زنده و آینده این میراث جهانی را حفظ خواهیم کرد. جنگل هیرکانی به «طبیعت‌دوستِ صرف» نیاز ندارد؛ به حامیان واقعی و مسئول نیاز دارد.

اگر خود را حامی طبیعت می‌دانیم، هرگز روی خاک جنگل آتش نمی‌افروزیم؛ زیرا با این کار، بستر زنده حیات، میلیاردها موجود مفید خاک و سرمایه‌ای که طی صدها و هزاران سال شکل گرفته است را در چند دقیقه نابود می‌کنیم.

حامی واقعی طبیعت، «ردپای خود را به جا می‌گذارد، نه زخم آتش را.»

به قلم: محمد اسماعیل اسدی، پژوهشگر ارشد آب و خاک و حامی محیط‌زیست