ترامپ و معمای حضور چین در کشاورزی ایالات متحده
بررسی پیچیدگیهای رابطه تجاری کشاورزی چین و ایالات متحده در دوران ترامپ؛ واکاوی تحولات بازار سویا، ذرت و گوشت گاو و آینده صادرات کشاورزی آمریکا.
برای بیش از دو دهه، چین به عنوان موتور اصلی رشد صادرات کشاورزی ایالات متحده شناخته میشد؛ خریدهای گسترده سویا، ذرت و محصولات گوشتی توسط این کشور، به حمایت از سودآوری مزارع، تقویت اقتصادهای روستایی و تأثیرگذاری بر بازارهای جهانی کالا کمک میکرد. اما امروزه این رابطه پیچیدهتر شده است. اگرچه هنوز خرید سویای چین بر بازار تقاضا تسلط دارد، اما این خریدها تغییر معناداری در عرضه ایالات متحده ایجاد نمیکند.
هیچ کالایی بهتر از سویا، چشمانداز در حال تغییر این بازار را نشان نمیدهد؛ چین همچنان تقریباً ۶۰ درصد از واردات جهانی سویا را به خود اختصاص داده و نفوذ زیادی بر تقاضای جهانی دارد. با این حال، وابستگی این کشور به سویای آمریکا بهطرز چشمگیری کاهش یافته است، زیرا برزیل تولید خود را گسترش داده و به تأمینکننده ترجیحی چین تبدیل شده است.
طبق پیشبینیهای وزارت کشاورزی ایالات متحده، انتظار میرود صادرات سویای این کشور به چین در سال تجاری ۲۰۲۵-۲۶ در مقایسه با سال قبل تقریباً ۵۰ درصد کاهش یابد و به پایینترین سطح خود در دو دهه اخیر برسد. این تغییر، چالش بزرگی برای تولیدکنندگان سویای آمریکایی ایجاد میکند که زمانی برای حمایت از قیمتها و رشد صادرات، بهشدت به تقاضای چین متکی بودند. اگرچه توافقهای تجاری اخیر میتواند بهطور بالقوه خرید چین را در سالهای آینده افزایش دهد، تحلیلگران هشدار میدهند که سود حاصل از همکاری با چین ممکن است به قیمت کاهش فروش به سایر مقاصد تمام شود.
چین با نزدیک شدن به زمان برگزاری نشست کلیدی واشنگتن، خرید سویا از آمریکا را تسریع کرد و خرید خود را به نزدیک نیمی از تعهد سالانه ۲۵ میلیون تنی خود رساند؛ حتی سه روز پیش از سفر اخیر «شی جینپینگ»، یک میلیون تن سویا از آمریکا خریداری شد و معاملهگران از افزایش خرید شرکت دولتی «سینوگرین» در روزهای اخیر خبر دادهاند. بازگشت چین به بازار ایالات متحده در حالی رخ میدهد که عرضه جهانی دانههای روغنی محدود شده و موجودی برزیل، صادرکننده پیشرو سویا در جهان، کاهش یافته است. این پویایی میتواند رقابتپذیری عرضه ایالات متحده را در یک دوره حساس بازاریابی بهبود بخشد.
برای تولیدکنندگان چینی، افزایش خرید از ایالات متحده منبع دیگری از مواد اولیه را فراهم میکند و برای کشاورزان آمریکایی، رقابت قویتر برای سویای موجود میتواند تقاضا را در زمانی که قیمت کالاها برای سودآوری و تصمیمات کاشت بسیار مهم است، بهبود بخشد.
گزارش توسعه بخش کشاورزی چین در سال ۲۰۲۶ که روز چهارشنبه توسط آکادمی علوم کشاورزی چین منتشر شد، نشان داد که صادرات کشاورزی این کشور در سال ۲۰۲۵ به رکورد ۱۰۴.۱۶ میلیارد دلار رسیده است که نشاندهنده انعطافپذیری بالای بخش کشاورزی این قدرت جهانی است. انتظار میرود چین در طول دوره پانزدهمین برنامه پنجساله (۲۰۲۶-۲۰۳۰)، تجارت کشاورزی خود را به سمت صادرات با ارزش بالاتر و بازارهای متنوعتر تغییر دهد تا رقابتپذیری خود را افزایش دهد.
در حالی که رشد صادرات همچنان قوی است، صنایع سبزیجات، میوه و محصولات آبزی در حال ورود به مرحله جدیدی از توسعه هستند و از یک مدل صادراتمحور به سمت یک رویکرد متعادلتر تغییر جهت دادهاند تا هم به بازارهای داخلی و هم بینالمللی خدمترسانی کنند.
صادرات سبزیجات چین همچنان مازاد تجاری پایداری ایجاد میکند که با رقابتپذیری قوی در محصولات فرآوریشده و نیازمند نیروی کار زیاد مانند سیر، پیاز، قارچ خوراکی و سیبزمینی پشتیبانی میشود. صادرات میوه بر محصولاتی مانند سیب، گلابی، مرکبات، انگور و محصولات فرآوریشده متمرکز است، در حالی که صادرات آبزیان توسط ماهی زنده، نرمتنان و محصولات دریایی فرآوریشده هدایت میشود.
در همین حال، چین در سال ۲۰۲۵، ۲۰۷.۴۱ میلیارد دلار محصولات کشاورزی وارد کرد که تقریباً دو برابر ارزش صادرات آن است، هرچند کسری تجاری کشاورزی این کشور در مقایسه با سال ۲۰۲۱ نزدیک به ۲۴ درصد کاهش یافت. این گزارش پیشبینی میکند که نرخ خودکفایی چین در تولید سویا تا سال ۲۰۳۰ از ۱۵.۸ درصد به ۲۱.۵ درصد افزایش یابد، در حالی که نرخ خودکفایی در تولید روغنهای خوراکی و لبنیات نیز بهبود خواهد یافت. با این حال، واردات برای محصولاتی مانند سویا، گوشت گاو، شکر و غلات خوراکی همچنان مهم خواهد بود. این گزارش، سویا و گوشت گاو را به عنوان بخشهای آسیبپذیر ویژهای شناسایی کرد که نیازمند نظارت دقیقتر و حمایت سیاستی هستند؛ محققان برای رسیدگی به این چالشها پیشنهاد کردند که ارتقای صادرات با منابع وارداتی متنوعتر ترکیب شود.
چرا سویا در رابطه چین و آمریکا مهم است؟
سویا یکی از بزرگترین اقلام صادراتی کشاورزی آمریکا به چین است و چین مهمترین خریدار آن محسوب میشود. طبق گزارش وزارت کشاورزی ایالات متحده، این کشور سال گذشته ۱۶.۵ میلیارد دلار سویا صادر کرد و سویا به دومین محصول صادراتی بزرگ کشاورزی پس از ذرت تبدیل شد. چین به دلیل محدودیت زمینهای قابلکشت، بیشتر از هر کشور دیگری سویا خریداری میکند.
این وابستگی، سویا را در برابر نوسانات سیاست تجاری ایالات متحده و چین آسیبپذیر کرده است. در سالهای پیش از اولین جنگ تجاری ترامپ در سال ۲۰۱۸، انجمن سویای آمریکا تخمین زده بود که ۲۸ درصد از کل تولید سویای ایالات متحده به چین ارسال میشد. هنگامی که پکن در سال ۲۰۱۸ تعرفه تلافیجویانه ۲۵ درصدی بر سویای ایالات متحده اعمال کرد، وزارت کشاورزی ایالات متحده تخمین زد که کشاورزان ۹.۴ میلیارد دلار ضرر دیدند که ۱.۲ میلیارد دلار آن سهم آیووا و ۱.۳ میلیارد دلار سهم ایلینوی بود.
غرب میانه بیشترین فشار را متحمل میشود؛ ایلینوی و آیووا دو تولیدکننده بزرگ سویا در آمریکا هستند و پس از آنها مینسوتا، ایندیانا و نبراسکا قرار دارند. داکوتای شمالی و جنوبی، میسوری و اوهایو نیز از دیگر تولیدکنندگان اصلی هستند. سویا در بازارهای صادراتی و ملی معامله میشود، بنابراین تقاضای ضعیفتر چین میتواند با کاهش قیمت نقدی که کشاورزان در مراکز غلات محلی دریافت میکنند، به آنها آسیب بزند. این موضوع توضیح میدهد که چرا ترامپ در توافق خود با پکن بر سویا تمرکز کرد.
در ماه نوامبر، او با شی جینپینگ توافقی امضا کرد که بر اساس آن چین متعهد شد حداقل ۲۵ میلیون تن سویا در سالهای ۲۰۲۶، ۲۰۲۷ و ۲۰۲۸ خریداری کند. پس از دیدار او با شی جینپینگ در ماه مه (اولین سفر یک رئیسجمهور آمریکا به چین از سال ۲۰۱۷)، کاخ سفید اعلام کرد که چین موافقت کرده است علاوه بر تعهدات قبلی خود، حداقل ۱۷ میلیارد دلار محصولات کشاورزی دیگر نیز خریداری کند. با وجود اهمیت سویا برای کشاورزان آمریکایی، چین یک تأمینکننده دیگر به نام برزیل دارد. برزیل بیش از یک دهه پیش از ایالات متحده پیشی گرفت و به بزرگترین تأمینکننده سویای چین تبدیل شد، اما تنشهای تجاری اخیر این شکاف را افزایش داده است. وزارت کشاورزی ایالات متحده اعلام کرد که ۷۱ درصد از واردات سویای چین از برزیل تأمین میشود و وابسته کشاورزی این وزارتخانه در پکن گزارش داد که سهم برزیل به دلیل قیمتهای ارزانتر، همچنان در حال افزایش است.
بههرحال، شواهد نشان میدهد نقش چین در کشاورزی ایالات متحده در سال ۲۰۲۶ دستخوش تحول بزرگی خواهد شد، زیرا سالها تنش تجاری، گسترش تولید در آمریکای جنوبی و تغییر الگوهای تقاضای جهانی، نفوذ پکن بر بخشهای کلیدی کشاورزی آمریکا را کاهش میدهد. در حالی که مذاکرات تجاری جدید امیدهایی را برای میلیاردها دلار خرید بیشتر محصولات کشاورزی ایجاد کرد، این انتظارات هنوز محقق نشدهاند. این تحول مهم است زیرا چین همچنان یکی از بزرگترین خریداران محصولات کشاورزی در جهان است، اما تأثیر آن بر سویا، ذرت و گوشت گاو دیگر یکسان نیست و پیامدهای قابلتوجهی برای قیمت کالاها، استراتژیهای صادراتی، درآمد مزارع و سرمایهگذاریهای کشاورزی آینده ایجاد میکند.
چشمانداز رقابتی جدید
ظهور آمریکای جنوبی، تجارت سویا را اساساً تغییر داده است. ظرفیت تولید رو به رشد برزیل، قیمتگذاری رقابتی و گسترش زیرساختهای صادراتی به این کشور اجازه داده است تا سهم بازاری را که زمانی عمدتاً متعلق به ایالات متحده بود، به دست آورد. در نتیجه، حتی اگر چین خرید سویا از ایالات متحده را افزایش دهد، چشمانداز بلندمدت همچنان نامشخص است. برای تولیدکنندگان، این بدان معناست که سودآوری آینده ممکن است بهطور فزایندهای به تنوعبخشی، افزایش بهرهوری و دسترسی به بازارهای صادراتی جایگزین بستگی داشته باشد.
اما داستان ذرت بهطرز چشمگیری متفاوت به نظر میرسد. همین چند سال پیش، چین تقریباً یکسوم صادرات ذرت ایالات متحده را تشکیل میداد و به افزایش بیسابقه محمولهها در فصل ۲۰۲۰/۲۱ کمک کرد. در آن زمان، بسیاری از تحلیلگران معتقد بودند که رشد صادرات آینده بهشدت به خرید مداوم چین بستگی خواهد داشت؛ در عوض، برعکس اتفاق افتاد. حال صادرات ذرت ایالات متحده بدون مشارکت قابلتوجه چین، رکورد شکسته است. وزارت کشاورزی ایالات متحده انتظار دارد صادرات ذرت در سال مالی ۲۰۲۵/۲۶ به تقریباً ۳.۳ میلیارد بوشل برسد و علیرغم عدم خرید عمده چین، از رکوردهای قبلی فراتر رود. دلیل آن ساده است: ایالات متحده با موفقیت پایگاه مشتریان خود را متنوع کرده است.
کشورهایی مانند مکزیک بهعنوان خریداران پایدار و بلندمدت ظهور کردهاند و به کاهش وابستگی به یک بازار واحد کمک کردهاند. این تنوعبخشی، تابآوری بخش ذرت ایالات متحده را تقویت کرده و میزان مواجهه با تنشهای ژئوپلیتیکی را کاهش داده است. با این حال، فعالان بازار اذعان دارند که بازدهی بیشتر چین میتواند بهطور قابلتوجهی بر بازارهای آینده و پویایی قیمتها تأثیر بگذارد. سؤال کلیدی دیگر این نیست که آیا چین ذرت میخرد یا نه، بلکه این است که آیا تقاضای اضافی چین باعث رشد صادرات جدید میشود یا صرفاً جایگزین مشتریان فعلی میگردد.
در این میان، بخش گوشت گاو جایگاهی بین سویا و ذرت دارد. چین در سالهای اخیر به مقصد اصلی صادرات گوشت گاو ایالات متحده تبدیل شده است و سیاستگذاران پس از آخرین مذاکرات تجاری، مشتاق بازسازی این تجارت هستند. با این حال، صنعت گاوداری ایالات متحده با واقعیت متفاوتی روبرو است: موجودی گاو آمریکایی در پایینترین سطح خود در ۷۵ سال گذشته قرار دارد، در حالی که قیمت گوشت گاو به بالاترین حد تاریخی خود رسیده است.
این شرایط، توانایی این صنعت را برای گسترش سریع صادرات محدود میکند. در حالی که مقامات اغلب بر تقاضای چین برای گوشتهای متنوع و کمارزشتر تأکید میکنند، تحلیلگران خاطرنشان میکنند که بخش عمدهای از گوشت گاو ارسالی به چین با محصولاتی که توسط مصرفکنندگان آمریکایی مصرف میشود، همپوشانی دارد. این بدان معناست که تقاضای بیشتر چین میتواند عرضه داخلی را محدود کند و فشار بیشتری بر قیمتهای گوشت گاو که از قبل هم بالا رفته بود، وارد کند. برای دامداران، صادرات بیشتر میتواند درآمد را افزایش دهد، اما مصرفکنندگان و فرآوریکنندگان ممکن است با هزینههای بالاتری روبرو شوند.
با وجود تغییر نقش چین، این کشور همچنان یکی از تأثیرگذارترین نیروها در کشاورزی جهانی است. صرف احتمال تجدید خریدهای چین باعث شد تا موقعیتهای سفتهبازی در بازارهای غلات و دانههای روغنی ایالات متحده در اوایل سال جاری به سطوح صعودی بیسابقهای برسد. سرمایهگذاران، بازرگانان و کشاورزان همچنان تقاضای چین را به عنوان یک سیگنال بازار بهتر میدانند. با این حال، فرضیاتی که بازارهای کشاورزی را در دو دهه گذشته هدایت میکرد، ممکن است دیگر صدق نکند.
آنچه زمانی نشاندهنده یک فرصت رشد آشکار بود، به رابطهای ظریفتر تبدیل شده است که تحت تأثیر رقابت، زنجیرههای تأمین، ژئوپلیتیک و جریانهای تجاری متغیر شکل گرفته است. تکامل نقش چین، منعکسکننده تغییرات گستردهتری در کشاورزی جهانی است. سویا همچنان بهشدت به تقاضای چین وابسته است، ذرت ثابت کرده است که بدون آن نیز قادر به رشد است، و گوشت گاو با محدودیتهای عرضهای روبرو است که رشد آینده را پیچیده میکند.
برای تولیدکنندگان، رهبران صنایع کشاورزی و سیاستگذاران، این درس بهطور فزایندهای روشن است: آینده کشاورزی ایالات متحده ممکن است کمتر به این بستگی داشته باشد که آیا چین محصولات بیشتری خریداری میکند یا خیر، و بیشتر به این بستگی دارد که چه کالاهایی را خریداری میکند، چقدر میخرد و اینکه آیا کشاورزی آمریکا میتواند به تنوعبخشیدن به بازارهای خود ادامه دهد یا خیر.
نویسنده: دکتر حسین شیرزاد، تحلیلگر و دکترای توسعه کشاورزی
