حشرات مفید؛ یک ابزار طبیعی برای کنترل آفات کشاورزی
کنترل بیولوژیک آفات با کمک حشرات مفید و دشمنان طبیعی، راهکاری کاربردی برای کاهش مصرف سموم و مدیریت پایدار آفات در مزارع است.
کنترل بیولوژیک آفات فقط به استفاده از سموم زیستی محدود نیست؛ بخشی از آن به کمک گرفتن از حشرات شکارگر و پارازیتوئیدهایی انجام میشود که بهصورت طبیعی جمعیت آفات را در مزرعه کاهش میدهند. استفاده درست از این ظرفیت میتواند یکی از ابزارهای مهم مدیریت تلفیقی آفات باشد.
حشرات مفید چگونه با آفات مقابله میکنند؟
در بسیاری از مزارع، همه حشرات موجود روی گیاهان، آفت نیستند. کفشدوزکها، بالتوریهای شکارگر، برخی مگسهای شکارگر و زنبورهای پارازیتوئید از جمله حشرات مفید هستند که از شتهها، سفیدبالکها، لارو پروانهها و برخی دیگر از آفات تغذیه میکنند یا چرخه زندگی آنها را مختل میسازند.
برای نمونه، برخی گونههای کفشدوزک میتوانند تعداد زیادی شته را شکار کنند. لارو بالتوری سبز نیز شکارگر شناختهشده شتهها و تعدادی از حشرات نرمبدن است.
در مقابل، زنبورهای پارازیتوئید تخم یا بدن آفت را بهعنوان میزبان استفاده میکنند و در نهایت باعث مرگ آن میشوند. این گروه از دشمنان طبیعی آفات در برنامههای کنترل زیستی اهمیت ویژهای دارند.
چرا حفظ دشمنان طبیعی آفات در مزرعه مهم است؟
پژوهشهای میدانی نشان دادهاند که حضور شکارگران طبیعی میتواند فشار آفات را کاهش دهد و در برخی شرایط به افزایش عملکرد محصول منجر شود.
یک فراتحلیل از مطالعات مزرعهای گزارش کرده است که شکارگران طبیعی بهطور میانگین جمعیت آفات را ۷۳ درصد کاهش داده و عملکرد محصول را ۲۵ درصد افزایش دادهاند؛ البته اثر واقعی به محصول، آفت، اقلیم و شرایط مزرعه بستگی دارد.
به همین دلیل، کنترل بیولوژیک آفات در کشاورزی مدرن بیشتر بهعنوان بخشی از مدیریت تلفیقی آفات یا IPM مطرح است؛ نه جایگزینی مطلق برای تمام روشهای شیمیایی.
در این رویکرد، ابتدا آفت شناسایی و جمعیت آن پایش میشود و سپس بر اساس آستانه اقتصادی درباره اقدام کنترلی تصمیم گرفته میشود.
کشاورزان چگونه حشرات مفید را حفظ کنند؟
یکی از روشهای مهم، کاهش مصرف غیرضروری حشرهکشهای وسیعالطیف است. این ترکیبات ممکن است علاوه بر آفت، حشرات مفید را نیز از بین ببرند و در نتیجه توان طبیعی مزرعه برای مهار آفات کاهش پیدا کند.
حفظ نوارهای گلدار، پوشش گیاهی مناسب در اطراف مزرعه، تنوع گیاهی و ایجاد پناهگاه برای دشمنان طبیعی آفات میتواند به ماندگاری جمعیت آنها کمک کند.
در برخی محصولات گلخانهای نیز میتوان از رهاسازی کنترلشده شکارگران یا پارازیتوئیدهای پرورشیافته استفاده کرد.
کنترل بیولوژیک آفات جایگزین کامل سموم نیست
نکته مهم برای کشاورزان این است که مشاهده یک حشره روی گیاه بهتنهایی دلیل سمپاشی نیست.
ابتدا باید گونه حشره، میزان خسارت و نسبت آفت به دشمن طبیعی بررسی شود. کنترل بیولوژیک آفات زمانی نتیجه بهتری دارد که با پایش منظم، روشهای زراعی و در صورت نیاز مصرف هدفمند سموم ترکیب شود.
در واقع، هدف مدیریت تلفیقی این نیست که تمام حشرات از مزرعه حذف شوند؛ بلکه باید جمعیت آفت در سطحی نگه داشته شود که خسارت اقتصادی ایجاد نکند و در عین حال، جمعیت حشرات مفید و سایر عوامل طبیعی کنترل آفت حفظ شود.
