خوش‌آمدی طاعون عزیز! در پکیج بدبختی‌های ما، تو عددی نیستی!
با انتشار اخبار نگران‌کننده از احتمال شیوع طاعون، واکنش‌های اجتماعی به این بحران را بررسی کردیم. چرا ما ایرانی‌ها به «پکیج بحران‌ها» عادت کرده‌ایم؟
در روزهایی که اخبار نگران‌کننده‌ای از نشت‌های آزمایشگاهی در روسیه و احتمال شیوع دوباره بیماری‌های عفونی باستانی مانند طاعون به گوش می‌رسد، واکنش افکار عمومی ایران نه ترس، بلکه نوعی «بی‌تفاوتیِ آمیخته با طنز» است. این نوشتار تحلیلی نگاهی دارد به چراییِ عادت کردن جامعه ایرانی به «پکیج بحران‌ها» و اینکه چگونه طنز سیاه به مکانیسم دفاعی ما در برابر نااطمینانی‌های روزمره تبدیل شده است.
کلمات چندپهلو؛ از شیرِ مولانا تا «پکیج»های مدرن
زبان فارسی سرشار از کلمات چندپهلو است که هر نسل تفسیر متفاوتی از آن‌ها دارد. زمانی برای نسل‌های پیشین، «شیر» ترکیبی از مفهوم سلطان جنگل و محصول لبنی بود. اما در دنیای امروز، واژگان تغییر ماهیت داده‌اند. «پکیج» واژه‌ای است که در دهه‌های اخیر به خوبی مسیر خود را از شوفاژخانه‌های قدیمی به دنیای دیجیتال و بسته‌های موفقیت در اینستاگرام باز کرده است. اما آیا این همه معنای این واژه است؟
پکیج بحران؛ ترکیب‌بندی ناگزیر زیستِ ایرانی
اگر به ساختار اجتماعی سال‌های اخیر نگاه کنیم، متوجه می‌شویم که هر ایرانی به نوعی با یک «پکیج اختصاصی» از خوشبختی و بدبختی متولد می‌شود. این پکیج شامل ترکیبی از تورم، تحریم، نوسانات ارزی و البته اخباری از جنس «احتمال اپیدمی‌های نوظهور» است.
واقعیت این است که در زیست‌بوم اقتصادی و اجتماعی ایران، بحران‌ها نه یک اتفاق ناگهانی، بلکه بخشی از چیدمان روزمره هستند. وقتی از پکیج‌های اینستاگرامی فروش موفقیت تا پکیج‌های نرم‌افزاریِ دوران تحریم را کنار هم می‌گذاریم، به این نتیجه می‌رسیم که «تاب‌آوری» در فرهنگ ما به معنای پذیرشِ دائمی یک وضعیتِ در حال تغییر است.
چرا طاعونِ احتمالی، ما را شوکه نمی‌کند؟
خبرهای مربوط به آزمایشگاه‌های روسیه و احتمالِ رها شدنِ بیماری‌های مهلک، برای بخش بزرگی از جامعه جهانی یک شوک بزرگ است؛ اما در ایران، این خبرها در کنار سایر چالش‌های اقتصادی قرار می‌گیرند و به سادگی هضم می‌شوند.
این بی‌تفاوتی ناشی از بی‌مسئولیتی نیست؛ بلکه نشان‌دهنده اشباعِ ظرفیتِ روانیِ جامعه در برابر اخبار ناگوار است. ما یاد گرفته‌ایم که بین «نگرانی» و «زندگی» مرز بکشیم. وقتی «پکیج بدبختی‌ها» پر باشد، ورود یک عنصر جدید مثل طاعون، تنها تغییر کوچکی در لیست بلندبالای چالش‌هاست.
تاب‌آوری یا انفعال؟ تحلیل یک رویکرد
اینکه با طنز به استقبال اخبار سخت می‌رویم، نه تنها نشان‌دهنده بلوغ عاطفی است، بلکه مکانیسم دفاعی مهمی در برابر افسردگی جمعی به حساب می‌آید. ما با «خوش‌آمدگویی کنایه‌آمیز» به بحران‌ها، سعی داریم قدرتِ تخریبی آن‌ها را کاهش دهیم. با این حال، باید پرسید: آیا این عادی‌سازی بحران‌ها، قدرتِ واکنشِ صحیح و پیشگیرانه را از ما سلب نمی‌کند؟
سخن پایانی
شاید طاعون یا هر بحران دیگری در راه باشد، اما آنچه بیش از خودِ واقعه اهمیت دارد، نحوه‌ی رویارویی ما با آن است. جامعه‌ای که یاد گرفته است با وجود تمامی فشارها، پکیج زندگی‌اش را بازنگری کند و حتی به تلخ‌ترین اتفاقات لبخند بزند، همچنان زنده است. شاید وقت آن رسیده باشد که از مدیریت بحران‌های لحظه‌ای، به سمت ساختارهای پایدارتر حرکت کنیم./فرارو
