نقشه زمستانی بحران سوخت؛ ۳ استان شمالی در کانون خطر قطعی گاز
با ثبت ناترازی ۵۰۰ میلیون مترمکعبی، احتمال قطعی گاز در خراسان شمالی، گلستان و مازندران قوت گرفت؛ زنگ خطر جدی برای صنایع و نیروگاه‌ها به صدا درآمد.
در شرایطی که سرمای استخوان‌سوز پاییز و زمستان از راه می‌رسد، داده‌های میدانی و برآوردهای کارشناسی نشان می‌دهند بخش انرژی کشور با یکی از حساس‌ترین زمستان‌های سال‌های اخیر دست‌وپنجه نرم می‌کند. خروج ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت فرآورش گاز پارس جنوبی در پی رویدادهای اسفند گذشته، هرچند با تلاش‌های فشرده فنی و بازگشت حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعبی بخشی از تأسیسات همراه بوده، اما هنوز شکافی ۱۳۰ میلیون مترمکعبی را روی دست شبکه سراسری گذاشته است. پیوند این کسری جدید با ناترازی سنتی شبکه، کار را به جایی رسانده که کارشناسان رقم کسری روزانه را تا مرز ۵۰۰ میلیون مترمکعب تخمین می‌زنند؛ سناریویی نگران‌کننده که نوک پیکان محدودیت‌های آن علاوه بر کارخانه‌ها، این‌بار مستقیماً متوجه ساکنان انتهای خط لوله انتقال در استان‌های شمالی کشور شده است.
جهش ناترازی گاز به ۵۰۰ میلیون مترمکعب؛ واقعیت تلخ پشت ارقام
زمستان گذشته شبکه گاز کشور در قله‌های مصرف با کسری روزانه ۲۵۰ تا ۳۵۰ میلیون مترمکعب روبه‌رو بود؛ اما در زمستان جاری، ترکیب کسری تاریخی با ظرفیت آسیب‌دیده و بازنگشته پالایشگاهی، این شکاف را بر اساس ارزیابی مرکز توسعه پایدار انرژی، در سناریوی بدبینانه به ۴۰۰ تا ۵۵۰ میلیون مترمکعب در روز می‌رساند.
از سوی دیگر، با افت شدید دما، مصرف روزانه در بخش‌های خانگی، تجاری و صنایع خرد به مرز ۷۰۰ میلیون مترمکعب نزدیک می‌شود؛ به این معنی که بیش از ۸۰ تا ۸۵ درصد گاز شیرین تزریقی شبکه، صرف گرمایش خانه‌ها خواهد شد و سهم اندکی برای سرپا نگه‌داشتن چرخ تولید و نیروگاه‌ها باقی می‌ماند.
سه سناریوی محتمل برای پایداری انرژی در روزهای یخبندان
- مدیریت توزیع بار: جابه‌جایی شیفت صنایع به ساعات کم‌مصرف و تکیه بر سوخت مایع نیروگاهی برای پیشگیری از قطعی‌های بزرگ.
- تشدید محدودیت صنعتی: قطع گسترده گاز صنایع انرژی‌بر مانند فولاد و پتروشیمی که افت ناگهانی تولید صنعتی و زنجیره ارزش را در پی دارد.
- همزمانی بحران برق و گاز: افت تزریق گاز به نیروگاه‌ها، ناتوانی در تأمین برق پایدار و رفتن شبکه به سمت خاموشی‌های دومینووار.
خراسان شمالی، گلستان و مازندران؛ چرا شمال کشور آسیب‌پذیرتر است؟
به‌دلیل فاصله جغرافیایی استان‌های شمالی از میادین اصلی جنوب کشور و قرار داشتن در انتهای شبکه خطوط لوله انتقال، افت فشار در زمان یخبندان شدید اجتناب‌ناپذیر است.
عبدالحسین همتی، نایب‌رئیس کمیسیون انرژی مجلس، با تأکید بر پروتکل‌های سخت‌گیرانه شبکه خانگی می‌گوید: «وصل مجدد شبکه گاز شهری پس از قطعی به‌شدت پرریسک و زمان‌بر است. تمام تلاش وزارت نفت پرهیز از قطعی خانگی است، اما استان‌هایی چون خراسان شمالی، گلستان، مازندران و حتی گیلان بیشترین ریسک افت فشار را دارند. اگر سرمای ممتد و شدید رخ دهد، ممکن است این مناطق ۲ تا ۳ هفته پرتنش را پیش‌رو داشته باشند.»
وی با اشاره به توقف گزینه‌های جایگزین افزود: «پرونده واردات گاز از ترکمنستان به‌دلیل نرسیدن به توافق مشترک فعلاً بی‌نتیجه مانده است؛ این در حالی است که هر مترمکعب گاز طبیعی حدود ۲۵ سنت و سوخت مایع معادل آن تا ۱.۶ دلار قیمت دارد و واردات گاز از منظر اقتصادی سود سرشاری برای کشور داشت.»
صنایع و امنیت غذایی؛ سناریوی توزیع سوخت دوم و مازوت‌سوزی
رمضانعلی سنگدوینی، دیگر عضو کمیسیون انرژی مجلس، تأکید دارد که محدودیت‌ها مطابق روال هرساله ابتدا متوجه خطوط صنعتی خواهد بود:
- سوخت جایگزین در قراردادها: شرکت ملی گاز از ابتدا تعهد تأمین ۴ ماه سوخت جایگزین (مازوت و گازوئیل) را بر عهده صنایع گذاشته است.
- اولویت امنیت غذایی: به گفته وی، واحدهای وابسته به زنجیره تأمین غذای کشور از شمول قطعی اولیه معاف هستند و تمرکز محدودیت‌ها بر صنایع عمده نظیر سیمان و فولاد متمرکز می‌شود.
سنگدوینی نجات شبکه از بحران را وابسته به مشارکت عمومی می‌داند؛ کاهش مصرفی که اگر در بخش خانگی حتی به یک تا دو درجه محدود شود، معادل تزریق گاز یک فاز کامل عسلویه به تراز کشور کمک خواهد کرد.
نیروگاه‌های گازی در منگنه فرسودگی و مازوت اجباری
مسعود دیرباز، مدیرعامل نیروگاه گازی خلیج فارس، از زاویه‌ای دیگر به ریشه‌های بحران می‌پردازد. تبدیل اجباری سوخت نیروگاه‌ها به مازوت و گازوئیل نه‌تنها بهای تمام‌شده تولید برق را بالا می‌برد، بلکه راندمان را کاسته و دوره اورهال تجهیزات را از سه سال به دو سال کاهش می‌دهد.
به گفته کارشناسان صنعت برق:
- بازدهی پایین نیروگاه‌های گازی ساده (حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد) ضرورت تبدیل آن‌ها به واحدهای پربازده «سیکل ترکیبی» با راندمان بالای ۵۰ درصد را دوچندان کرده است.
- تثبیت دستوری نرخ خرید برق و جهش ارزی، انگیزه بخش خصوصی را برای احداث تأسیسات نوین تولید انرژی خشکانده است.
راه‌حل کوتاه‌مدت کجاست؟ دمای رفاه و پایداری شبکه
در کنار تلاش‌های فشرده برای بازسازی کامل فازهای آسیب‌دیده پارس جنوبی که طبق پیش‌بینی‌ها ممکن است بیش از یک سال زمان ببرد، ملموس‌ترین سنگر برای فرار از قطعی فراگیر در استان‌های شمالی، مدیریت تقاضا در بدنه جامعه است.
برآوردهای فنی ثابت می‌کند کاهش تنها یک درجه سانتی‌گراد از دمای محیط خانه (تنظیم دمای آسایش بین ۱۸ تا ۲۱ درجه)، مصرف کل شبکه را نزدیک به ۶ درصد کاهش می‌دهد؛ یعنی معادل تولید روزانه ۲۵ میلیون مترمکعب گاز که می‌تواند تنفس دوباره‌ای برای خطوط لوله متصل به شهرهای شمالی و کارخانه‌های صنعتی کشور باشد./ هفت صبح
