گندم و فناوری‌های نوین؛ دو ستون راهبردی امنیت غذایی ایران

گندم، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین محصولات راهبردی کشاورزی ایران، نقشی تعیین‌کننده در تأمین غذای جامعه، ثبات اقتصادی و کاهش آسیب‌پذیری کشور در برابر بحران‌های خارجی دارد. با این حال، تداوم امنیت غذایی صرفاً با افزایش سطح زیر کشت یا توسعه شیوه‌های سنتی تولید محقق نمی‌شود.

تشدید تنش‌های آبی، تغییرات اقلیمی، افزایش هزینه‌های تولید و ضرورت مبرم بهره‌برداری بهینه از منابع پایه، توجه به فناوری‌های نوین کشاورزی را به یک اولویت راهبردی بدل کرده است. تلفیق دانش بومی با اصلاح ارقام گندم، کشاورزی دقیق، هوش مصنوعی، سنجش از دور و سامانه‌های هوشمند مدیریت آب، مسیر دستیابی به تولید پایدار، مهار ضایعات و تقویت امنیت غذایی ایران را هموار می‌سازد.

 

گندم؛ فراتر از یک محصول کشاورزی

گندم در ایران صرفاً یک محصول زراعی نیست؛ بلکه رکنی اساسی از زیرساخت امنیت غذایی کشور به‌شمار می‌رود. نان، به‌عنوان مؤلفه اصلی سبد مصرفی خانوارهای ایرانی، پیوندی مستقیم میان فرایند تولید گندم، معیشت عمومی و سیاست‌های کلان اقتصادی برقرار می‌کند. از همین رو، بروز هرگونه اختلال در چرخه‌های تولید، ذخیره‌سازی، توزیع یا فرآوری این محصول، تبعاتی فراتر از مرزهای بخش کشاورزی به همراه خواهد داشت.

وابستگی بیش از حد به واردات محصولات اساسی، کشور را در معرض تکانه‌های بازارهای جهانی، اختلال در زنجیره‌های تأمین، محدودیت‌های تجاری و بار سنگین هزینه‌های ارزی قرار می‌دهد. از این دیدگاه، تقویت ظرفیت تولید داخلی گندم، علاوه بر جنبه‌های اقتصادی، یکی از مؤلفه‌های کلیدی در ارتقای تاب‌آوری ملی هنگام بحران‌هاست.

با این حال، امنیت غذایی را نباید صرفاً با میزان حجم تولید یا دستیابی به خودکفایی مقطعی در یک سال زراعی ارزیابی کرد. امنیت غذایی پایدار زمانی شکل می‌گیرد که مواد غذایی به میزان کافی تولید شوند، دسترسی اقتصادی جامعه به آن‌ها تداوم یابد، کیفیت و سلامت محصول تضمین گردد و نظام تأمین غذا در برابر شوک‌های اقلیمی و اقتصادی از تاب‌آوری لازم برخوردار باشد.

بنابراین، راهبرد تأمین پایدار گندم در ایران باید هم‌زمان سه هدف محوری را پیگیری کند: افزایش بهره‌وری تولید، حفاظت از منابع پایه زیستی و کاهش آسیب‌پذیری زنجیره تأمین.

 

چالش اصلی؛ تولید بیشتر با منابع محدودتر

بخش کشاورزی ایران با تنگناهای ساختاری متعددی روبه‌روست. کمبود شدید منابع آب، کاهش کیفیت خاک، پراکنش نامتوازن بارندگی، افزایش میانگین دما، تکرار دوره‌های خشکسالی و روند صعودی قیمت نهاده‌ها، معادله تولید محصولات راهبردی را پیچیده‌تر از گذشته کرده است.

در چنین شرایطی، افزایش تولید از طریق گسترش بی‌رویه سطح زیر کشت، رویکردی پایدار و قابل اتکا محسوب نمی‌شود. توسعه اراضی گندم‌کاری در مناطقی با فقر شدید منابع آب یا خاک، هرچند ممکن است در کوتاه‌مدت به افزایش تراز تولید بینجامد، اما در بلندمدت خسارت‌های جبران‌ناپذیر محیط‌زیستی و هزینه‌های اقتصادی سنگینی تحمیل خواهد کرد.

از سوی دیگر، حتی در مزارعی که استعداد تولید مناسبی دارند، مدیریت نادرست تاریخ کاشت، مصرف غیرعلمی کود، آبیاری نامتناسب، بکارگیری بذرهای نامرغوب و تأخیر در پایش آفات و بیماری‌ها، بخشی عمده از توان بالقوه تولید را هدر می‌دهد.

مسئله بنیادین این است: چگونه می‌توان از هر هکتار زمین زراعی، هر مترمکعب آب و هر واحد نهاده، محصولی باکیفیت‌تر، اقتصادی‌تر و با راندمان بالاتر به دست آورد؟ پاسخ به این پرسش حیاتی، بیش از هر زمان دیگر در گرو اتصال وثیق میان پژوهش‌های کاربردی کشاورزی، فناوری‌های نوین و مدیریت علمی مزرعه است.

 

فناوری‌های نوین چگونه به امنیت غذایی کمک می‌کنند؟

فناوری‌های نوین زمانی به ارتقای امنیت غذایی یاری می‌رسانند که گره‌گشای معضلی واقعی در مزرعه یا امتداد زنجیره تأمین باشند. صرف خرید تجهیزات پیشرفته نشانه گذار به کشاورزی مدرن نیست؛ سنگ‌محک اصلی، میزان بهبود شاخص عملکرد، کاهش هزینه‌ها، صرفه‌جویی ملموس در منابع و تثبیت پایداری تولید است.

 

۱. اصلاح ارقام گندم؛ نخستین حلقه تحول فناورانه

توسعه و به‌نژادی ارقام سازگار با بوم‌سازگان‌های متنوع اقلیمی و خاکی ایران، از پایه‌ای‌ترین ابزارهای پایدارسازی تولید است. ارقام نوین باید بر مبنای اقتضائات منطقه‌ای از نظر پتانسیل عملکرد، مقاومت به تنش‌های خشکی و گرما، پایداری در برابر بیماری‌ها، نیاز آبی و ویژگی‌های کیفی نانوایی گزینش شوند.

در مناطق دیم‌خیز، گزینش ارقامی که رطوبت محدود خاک را با کارایی بالا مصرف کرده و چرخه فنولوژی خود را با الگوی بارندگی هماهنگ کنند، نقشی حیاتی دارد. در مناطق گرمسیر نیز معرفی ارقام متحمل به تنش حرارتی می‌تواند مانع افت عملکرد ناشی از امواج گرمایی شود.

ابزارهای نوین بیوتکنولوژی و به‌نژادی، نظیر نشانگرهای مولکولی، دانش ژنومیکس و سامانه‌های نوین ارزیابی صفات (فنوپایپینگ)، شتاب و دقت انتخاب صفات برتر را در ارقام جدید ارتقا داده‌اند. کاربرد هدفمند این علوم می‌تواند مدت‌زمان و هزینه‌های برنامه‌های به‌نژادی را کاهش دهد؛ هرچند تثبیت نهایی هر رقم مستلزم آزمون‌های مزرعه‌ای دقیق، ارزیابی‌های چندساله و اثبات سازگاری آن در شرایط واقعی بوم‌شناختی است.

در این میان، لحاظ کردن تنوع اقلیمی کشور ضرورتی انکارناپذیر است. الگوی زراعی مناسب برای گندم دیم در اقلیم‌های سردسیر کوهستانی، هرگز راه‌حل مناسبی برای یک دشت گرم و خشک فلات مرکزی یا اراضی آبی خوزستان نخواهد بود. سیاست‌های حوزه به‌نژادی باید با عبور از الگوهای یکنواخت سراسری، به سمت تدوین بسته‌های اختصاصی برای هر خرلاقلیم و پهنه تولیدی حرکت کند.

 

۲. کشاورزی دقیق؛ مدیریت مزرعه بر پایه داده

کشاورزی دقیق یکی از راهبردی‌ترین حوزه‌های کاربرد فناوری در سامانه‌های زراعت گندم است. در این شیوه مدیریتی، تصمیم‌های مرتبط با کاشت، آبیاری، تغذیه بوته و مهار علف‌های هرز و آفات، به‌جای صدور نسخه‌های عمومی و فراگیر، بر مبنای داده‌های مکانی لحظه‌ای و ناهمگونی‌های درون مزرعه (Spatial Variability) اتخاذ می‌شوند.

برای نمونه، با اتکا به نقشه‌های حاصلخیزی خاک می‌توان مشخص کرد که کدام قطعه از مزرعه نیازمند تقویت کودی بیشتر است و کدام بخش با مقادیر کمتر به راندمان مطلوب می‌رسد. افزون بر این، ماشین‌آلات مجهز به سامانه‌های هدایت ماهواره‌ای و کارنده‌ها یا کودپاش‌های دارای فناوری نرخ متغیر (VRA)، بستری برای پیاده‌سازی بی‌نقص این تصمیمات فراهم می‌سازند.

مزیت این ابزارها، پیشگیری از هدررفت کود و نهاده‌های شیمیایی، کاهش قیمت تمام‌شده و حفاظت از پایداری بوم‌سازگان خاک و آب‌های زیرزمینی است. یادآوری این نکته ضروری است که کشاورزی دقیق منحصر به ماشین‌آلات فوق‌پیشرفته و پرهزینه نیست؛ اقداماتی چون آزمون اصولی خاک، ثبت مدون شناسنامه زراعی، پایش تفکیکی عملکرد در قطعات مختلف و بهره‌گیری از توصیه‌های فنی کارشناسان، مبنای اصلی ورود به این حوزه است. از دیدگاه بهره‌بردار ایرانی، فناوری هنگامی ارزش اقتصادی دارد که با مقیاس زمین، نقدینگی، زیرساخت محلی و شرایط بومی همخوانی داشته باشد.

 

۳. سنجش از دور و تصاویر ماهواره‌ای؛ رصد مزرعه از فراز آسمان

تصاویر ماهواره‌ای و داده‌های سنجش از دور، امکان پایش یکپارچه وضعیت سبزینگی، پویایی رشد و آشکارسازی تنش‌های پنهان مزرعه را در سطحی وسیع مهیا می‌کنند.

شاخص‌های پوشش گیاهی استخراج‌شده از این تصاویر، به شناسایی به‌موقع قطعاتی از مزارع گندم که دچار اختلال رشد یا ضعف فیزیولوژیک هستند، کمک می‌کنند. تلفیق این اطلاعات با آمارهای هواشناسی، خصوصیات فیزیکوشیمیایی خاک و دیده‌بانی‌های میدانی، ریشه‌یابی دقیق تفاوت‌های عملکردی را ممکن می‌سازد.

به‌عنوان مثال، زردی یا ضعف بوته‌ها در یک نقطه ممکن است پیامد کمبود رطوبت، فقر عناصر غذایی، شوری موضعی، طغیان آفات خاکزی یا بستر نامناسب بذر باشد. هرچند تصویر ماهواره‌ای به‌تنهایی علت دقیق تنش را تفکیک نمی‌کند، اما همانند یک نقشه هدایتگر، کانون‌های بحران را به کارشناسان نشان می‌دهد تا منابع و بازرسی‌های میدانی به شکل هدفمند متمرکز شوند.

در ابعاد ملی و منطقه‌ای نیز سنجش از دور ابزاری کلیدی برای نقشه‌برداری سطح زیر کشت واقعی، تخمین تراز رشد، رصد خشکسالی و مدل‌سازی پیش‌بینی میزان تولید نهایی به شمار می‌رود. اتصال این داده‌ها به آمارهای میدانی، تصمیم‌گیری پیرامون ذخایر استراتژیک، قیمت‌گذاری تضمینی، تخصیص نهاده‌ها و تدابیر مدیریت ریسک را بر پایه‌های شواهدمحور و علمی استوار می‌سازد.

 

۴. هوش مصنوعی؛ از پیش‌بینی عملکرد تا مدیریت ریسک

فناوری هوش مصنوعی و یادگیری ماشین این توانایی را دارد که متغیرهای انبوه و چندبُعدی نظیر الگوهای هواشناسی، دینامیک خاک، تقویم زراعی، نوع ژنوتیپ، میزان مصرف نهاده‌ها و تاریخچه عملکردی مزارع را پردازش کند و همبستگی‌هایی را استخراج نماید که با تحلیل‌های متعارف به‌سادگی قابل شناسایی نیستند.

پیش‌بینی زودهنگام و دقیق راندمان محصول در سطوح خرد (مزرعه) و کلان (حوزه‌های استانی و ملی)، یکی از بارزترین کارکردهای هوش مصنوعی است؛ سازوکاری که کشاورز را در برنامه‌ریزی عملیاتی و مدیران ارشد را در تنظیم تراز امنیت غذایی یاری می‌دهد.

کاربرد دیگر، ایجاد سامانه‌های هشدار پیش‌هنگام در مواجهه با سرمازدگی، تنش‌های گرمایی پایان فصل یا طغیان آفت‌ها و بیماری‌های همه‌گیر (نظیر زنگ زرد گندم) است. پردازش هم‌زمان داده‌های حسگرهای مزرعه و الگوهای هواشناسی، زمان طلایی برای اقدامات پیشگیرانه را در اختیار بهره‌بردار قرار می‌دهد.

با این وجود، تکیه بر هوش مصنوعی تنها زمانی میسر است که الگوریتم‌ها بر پایه داده‌های بومی، پیوسته و باکیفیت آموزش دیده باشند. مدل‌هایی که بر مبنای بوم‌سازگان‌های خارج از کشور توسعه یافته‌اند، بدون کالیبراسیون و انطباق با واقعیت‌های زراعی ایران، به خطای محاسباتی منجر خواهند شد. از این رو، طراحی چنین سامانه‌هایی مستلزم همکاری مشترک مراکز پژوهشی، محققان علوم زراعی، مروجان و کشاورزان پیشرو است تا برونداد مدل‌ها به صورت میدانی اعتبارسنجی شود.

 

۵. مدیریت هوشمند آب؛ فناوری در خدمت بهره‌وری

آب، گلوگاه اصلی تولید پایدار گندم در جغرافیای خشک و نیمه‌خشک ایران است. از این منظر، فناوری‌های هدایت آبیاری باید دور و حجم آب مصرفی را منطبق با نیاز بیولوژیک گیاه و دینامیک رطوبتی خاک تنظیم کنند.

استفاده از سنسورهای رطوبت‌سنج خاک، ایستگاه‌های اقلیم‌شناسی محلی، ثبت سامان‌یافته داده‌های میدانی و نرم‌افزارهای برآورد تبخیر-تعرق، کشاورز را قادر می‌سازد تا زمان‌بندی و دبی آبیاری را با حداکثر دقت اجرایی کند.

در مزارعی که به روش‌های نوین آبیاری تحت‌فشار (نظیر سیستم‌های بارانی یا قطره‌ای تیپ) مجهز هستند، ادغام حسگرها و شیرهای خودکار با نرم‌افزارهای پایش، توزیع متوازن و کنترل‌شده آب را تضمین می‌کند. گزینش ساختار آبیاری باید منطبق با جنس خاک، کیفیت شیمیایی آب، شرایط توپوگرافی و توجیه اقتصادی باشد.

نکته بنیادین در مدیریت منابع آب این است که صرفه‌جویی حاصل از بهره‌وری در سطح مزرعه، نباید مجوزی برای توسعه بی‌قاعده سطح اراضی یا تشدید پمپاژ در مقیاس حوضه آبریز تلقی گردد؛ چنین پدیده‌ای (اثر بازگشتی یا پارادوکس جونز) منافع حاصل از فناوری را خنثی خواهد کرد. بنابراین، استقرار فناوری‌های هوشمند آبیاری حتماً باید هم‌راستا با کنترل سخت‌گیرانه دبی برداشتی، نصب کنتورهای هوشمند و صیانت از بیلان آبخوان‌ها عملیاتی شود.

 

امنیت غذایی از مزرعه آغاز می‌شود، اما در مزرعه پایان نمی‌یابد

معطوف ساختن تمام توجه به افزایش عملکرد درون مزرعه بدون ساماندهی مراحل پس از برداشت، رویکردی ناقص در تأمین امنیت غذایی است. تلفات هنگام درو، ناوگان حمل‌ونقل نامناسب، فرسودگی انبارها و سیلوها، خسارات آفات انباری و افت کیفی در فرآیند آسیابانی، بخش معتنابهی از این محصول راهبردی را از بین می‌برد. حفاظت از دانه گندم در مراحل پس از برداشت، هم‌ارز با ارتقای تولید در مزرعه اهمیت دارد.

به‌کارگیری رطوبت‌سنج‌های دقیق، سامانه‌های هوشمند کنترل تهویه، دما و رطوبت در سیلوها، ضدعفونی مکانیزه و ابزارهای رهگیری دیجیتال بار، نقشی حیاتی در حفظ استانداردهای کیفی دانه و کاهش هدررفت فیزیکی ایفا می‌کنند.

علاوه بر این، استقرار یک نظام اطلاعاتی یکپارچه برای ثبت حجم، درجه‌بندی کیفی، پایش ذخایر راهبردی و رهگیری ناوگان لجستیک، شفافیت زنجیره ارزش گندم را تضمین می‌کند. امنیت غذایی هنگامی به پایداری می‌رسد که داده‌های مزارع، مراکز خرید تضمینی، تأسیسات ذخیره‌سازی، کارخانه‌های آردسازی و شبکه توزیع آرد و نان در سامانه‌ای به‌هم‌پیوسته مبادله شوند. چنین شفافیتی، انعطاف‌پذیری و تصمیم‌گیری راهبردی حاکمیت را در مواقع بحران‌های لجستیکی یا نوسانات پیش‌بینی‌نشده ارتقا می‌بخشد.

 

چرا فناوری‌های نوین هنوز به ظرفیت کامل خود نرسیده‌اند؟

به‌رغم چشم‌اندازهای روشن کشاورزی دانش‌بنیان، فاصله عمیقی میان آزمایشگاه‌ها و سطح مزارع کشور مشاهده می‌شود؛ چالشی که ناشی از موانع چندوجهی است:

1. هزینه‌های گزاف سرمایه‌گذاری اولیه: خرید ادوات کشاورزی دقیق، تجهیزات سنجش ماهواره‌ای و نرم‌افزارهای تحلیلی، برای خیل کثیری از خرده‌مالکان مقرون‌به‌صرفه نیست. برون‌رفت از این تنگنا، نیازمند تشکیل شرکت‌های خدمات مکانیزه، تعاونی‌های تولید و پلتفرم‌های خدماتی اشتراکی است.
2. فقدان داده‌های منسجم و استاندارد: سامانه‌های داده‌محور، محتاج جریان مستمر و استاندارد اطلاعات اقلیمی، خاکی، عملیات زراعی و نتایج بهره‌برداری هستند. در غیاب کلان‌داده‌های معتبر، حتی نرم‌افزارهای پیچیده نیز به تجویزهای غیرواقعی خواهند رسید.
3. گسست میان تحقیقات و پهنه تولید: علم زمانی به ثروت و امنیت غذایی بدل می‌شود که یافته‌های دانشگاهی با زبانی ساده، ملموس و همراه با پشتیبانی ترویجی در اختیار زارعان قرار گیرد و در مزارع الگویی صحت‌سنجی شود.
4. تنگناهای فنی، واردات و پشتیبانی زیرساختی: دشواری در تأمین قطعات یدکی خارجی، هزینه‌های استهلاک و ضعف پوشش ارتباطی و اینترنتی در برخی مناطق روستایی، مانع استقرار کامل سیستم‌هاست. راهبرد بنیادین، عبور از نگاه واردات‌محورِ صرف به سمت تولید داخلی، بومی‌سازی سنسورها و الگوریتم‌ها و گسترش شرکت‌های دانش‌بنیان ارائه‌دهنده خدمات فنی در کشور است.

 

نقشه راه پیشنهادی برای تحول فناورانه تولید گندم در ایران

به‌منظور ادغام اثربخش فناوری‌های پیشرفته در تاروپود تولید گندم، تدوین اقدامات راهبردی زیر در سطح ملی پیشنهاد می‌شود:

• نخست؛ ایجاد پایگاه ملی داده‌های گندم: جمع‌آوری، داده‌کاوی و تحلیل پیوسته پارامترهای مکانی شامل ارقام، کیفیت خاک، هیدرولوژی، اقلیم و عملکرد در قالب نقشه‌های رقومی برای هدایت تصمیمات خرد و کلان زراعی.
• دوم؛ بومی‌سازی الگوی کشاورزی دقیق: راه‌اندازی مزارع پایلوت در اقلیم‌های عمده کشور، اعتبارسنجی اقتصادی ادوات نوین و به اشتراک‌گذاری داده‌های عملکردی با جوامع محلی.
• سوم؛ جهت‌دهی هدفمند به برنامه‌های به‌نژادی: تمرکز مؤسسات اصلاح بذر بر مؤلفه‌هایی چون راندمان مصرف آب، تحمل خشکی و شوری، مقاومت ژنتیکی به بیماری‌ها و ارزش نانوایی متناسب با سناریوهای تغییر اقلیم.
• چهارم؛ بازآفرینی ساختار آموزش و ترویج: توانمندسازی زارعان و کارشناسان پهنه از طریق آموزش‌های میدانی و نرم‌افزاری، جهت کاربری مؤثر سامانه‌های داده‌محور و تصمیم‌یار.
• پنجم؛ اولویت‌بخشی به اقتصاد خدمات فناورانه: حمایت از استقرار شرکت‌های خدمات فنی-مهندسی متمرکز بر پایش پهپادی و ماهواره‌ای، آزمایش‌های سریع خاک و پایش آبیاری، به‌منظور خرید خدمت توسط کشاورز به جای خرید ماشین‌آلات گران‌قیمت.
• ششم؛ نظام جامع ارزیابی چندمعیاره: سنجش اثرگذاری هر فناوری نه‌تنها بر اساس شاخص تن در هکتار، بلکه با اتکا به شاخص‌های مصرف آب به‌ازای کیلوگرم محصول (بهره‌وری فیزیکی و اقتصادی آب)، درآمد خالص زارع، ردپای کربن و میزان فرسایش خاک.
• هفتم؛ ادغام دیجیتال زنجیره ارزش: یکپارچه‌سازی پایگاه‌های اطلاعاتی مزارع، مراکز تحویل گندم، سیلوها و کارخانجات صنایع تبدیلی جهت چابک‌سازی برنامه‌ریزی ملی و پاسخ بلادرنگ به ریسک‌های عرضه.

 

ضرورت تغییر نگاه؛ از خودکفایی مقطعی تا امنیت غذایی پایدار

دستیابی به خودکفایی در گندم هدفی بنیادین و غرورآفرین است؛ با این حال، ثبت رکوردهای مقطعی در یک سال خاص نباید سرپوشی بر ناکارآمدی ساختارهای تولید باشد. تولید پایدار، در تداوم عملکرد قابل اتکا طی سال‌های خشک، تعادل‌بخشی به سفره‌های زیرزمینی، صیانت از خاک و توانمندی معیشتی کشاورز معنا می‌یابد.

برداشت فراوان در یک سال اگر به بهای تخلیه آبخوان‌ها، شور شدن اراضی حاصلخیز یا تحمیل هزینه‌های سرسام‌آور تمام شود، امنیت غذایی نسل‌های بعد را با مخاطره جدی روبه‌رو می‌کند. برعکس، سیاستی که هدف خود را افزایش تدریجی بهره‌وری، استفاده از واریته‌های کم‌توقع، مهار ضایعات پس از درو و پیش‌بینی‌های مدل‌سازی‌شده قرار می‌دهد، سنگ‌بنایی مستحکم برای استقلال غذایی کشور خواهد ساخت.

در این چارچوب فکری، فناوری قرار نیست جانشین مهارت، ذکاوت و تجارب انباشته کشاورزان شود؛ بلکه بازوی محرکی است تا فرایند تصمیم‌گیری بر سر مزرعه با خطای کمتر و دقت محاسباتی بیشتر همراه شود.

 

آینده گندم ایران به کیفیت تصمیم‌های امروز وابسته است

گندم همواره هسته اصلی امنیت ملی و غذایی ایران باقی خواهد ماند؛ لیکن روش‌های تولید و سازوکارهای مدیریتی آن باید بی‌درنگ با محدودیت‌های شدید اقلیمی و پیشرفت‌های تکنولوژیک همگام شوند.

به‌نژادی، کشاورزی دقیق، تصاویر ماهواره‌ای، هوش مصنوعی، اتوماسیون آبیاری و زنجیره پیشرفته پس از برداشت، قطعات یک پازل راهبردی هستند که تنها در صورت چیدمان درست در کنار یکدیگر کارایی خواهند داشت.

آنچه گذار کشاورزی را رقم می‌زند، برقراری پل ارتباطی پایدار میان پژوهشگاه‌ها، حوزه‌های فناورانه، اتاق‌های سیاست‌گذاری و اراضی کشاورزی است؛ به‌گونه‌ای که فناوری از لایه‌های تئوریک و پروژه‌های نمادین به سطح خاک مزارع منتقل شود.

امنیت غذایی پایدار زمانی محقق خواهد شد که کشور به‌جای صرف اصرار بر افزایش کمی تولید با شیوه‌های فرساینده، یاد بگیرد که چگونه از هر قطره آب، هر مشت خاک، حامل‌های انرژی و سرمایه‌های در گردش به گونه‌ای هوشمندانه بهره‌برداری کند؛ ضایعات را بخشکاند؛ کیفیت محصول نهایی را صیانت نماید و سامانه‌های غذایی خود را در برابر تنش‌های پیش‌بینی‌ناپذیر محیطی مصون سازد. چشم‌انداز امنیت غذایی ایران به این اصل بنیادین گره خورده است که گندم را نه صرفاً یک غله زراعی، بلکه بخش مرکزی یک زیست‌بوم خردمند، دانش‌بنیان و آینده‌نگر بدانیم.

 

شهرام سلطانی ـ پژوهشگر فناوری‌های نوین