نقش روستاییان در توسعه محلی

0
مزرعه سبز: عواملی نظیر افزایش درآمدهای نفتی در دهه های اخیر، شتابزدگی در توسعه کشور، غلبه نظام برنامه ریزی بخشی و توجه به رویکرد متمرکز بالا به پایین و … سبب شد که طی چند دهه، نسبت جمعیت شهری به روستایی معکوس شود (در گذشته، ۷۱ درصد جمعیت ایران روستایی بود و ۲۹ درصد شهری). برخی مهاجرت های اجباری سبب انتقال مشکلات روستائیان به حاشیه شهرها شده و منجر به تشدید برخی آسیب های اجتماعی شده است.
اخیرا نهادهای دولتی، حاکمیتی و غیردولتی بسیاری (موسسات خیریه، تشکل های مردم نهاد، بنگاه های بخش خصوصی در قالب مسئولیت اجتماعی، دانشگاهها و …) ، با رویکردهای مختلف، مشغول فعالیت در روستاها هستند و جهت تحقق توسعه محلی تلاش می کنند. سئوال مهمی که مطرح است، این است که نقش خود روستائیان و عشایر در این فرآیند چیست؟ بدیهی است بدون مشارکت فعال و همکاری جامعه محلی در فرآیند توسعه روستایی، شانس موفقیت بیرونی ها نیروهای حمایت کننده بیرونی از بخش های مختلف دولتی و غیردولتی) خیلی کم است.
تحقق توسعه درون زا، متوازن و پایدار نیاز به مشارکت همه اعضای جامعه محلی دارد. البته از ظرفیت سایر افراد اصالتا روستایی که در حال حاضر، در شهرهای کوچک و بزرگ زندگی می کنند نیز می بایست استفاده نمود.
افرادی که عرق و علاقه به زادگاه خویش داشته و دغدغه آبادانی و توسعه روستا و منطقه خویش را دارند. به نظر میرسد که جامعه محلی (روستایی و عشایری) با شناختی که از روحیات، فرهنگ، آداب و رسوم، سوابق تاریخی منطقه خویش، شرائط اقتصادی – اجتماعی جامعه محلی و وضعیت منابع طبیعی و محیط زیست محل سکونت خود دارند، بهتر و دقیق تر میتوانند در ترسیم نقشه راه آبادانی و پیشرفت منطقه خویش (تهیه برنامه توسعه محلی) مشارکت و همفکری نموده و سپس در مرحله پیاده سازی و اجرای آن برنامه نیز با جان و دل همکاری خواهند نمود زیرا نسبت به برنامه تهیه شده احساس تعلق خاطر دارند (از ابتدای تدوین آن برنامه، درگیر موضوع بوده و مشارکت داشته اند). تجربیات داخلی و خارجی حاکی از آن است که اعضای جامعه محلی (روستایی و عشایری)، در محورها و زمینه های ذیل می توانند مشارکت فعال و نقش آفرینی داشته باشند

الف – بسیج اجتماعی و آماده سازی و بسترسازی (فعالیت های فرهنگی – اجتماعی)

۱- شناسایی افراد دغدغه مند و علاقمند به توسعه محلی افراد ساکن در روستا و یا خارج از روستا)
۲- شناسایی نخبگان و خبرگان محلی و دعوت از ایشان جهت همراهی و همکاری در فرآیند توسعه محل
3- شناسایی سرمایه های نمادین و استفاده از ظرفیت آنها در فرآیند تدوین و اجرای برنامه توسعه محلی
۴- تشکیل گروهی از افراد فوق و سایر صاحب نظران و اندیشمندان مورد وثوق بعنوان اتاق فکر توسعه
5-افزایش روحیه مشارکت، تعاون و مسئولیت پذیری در بین اعضای جامعه محلی
۶- هماهنگی با مسئولین محلی (اعضای شورای اسلامی روستا، دهیار و بخشدار و …)
۷- جمع آوری اسناد و گزارشات موجود مربوط به روستا و منطقه (طرح هادی روستا، نتایج مطالعات طرح توسعه و یا آمایش سرزمین شهرستان، مطالعات منابع طبیعی و یا محیط زیست موجود و نظایر آن
۸- شناخت وضع موجود و آسیب شناسی و ریشه یابی مشکلات و بررسی عوامل و دلایل عقب ماندگی منطقه
۹- بررسی و اولویت بندی مسایل و مشکلات موجود در سطح روستا
10-تدوین چشم انداز آبادانی و پیشرفت متناسب با شرائط محیطی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و امنیتی منطقه
11-تدوین نقشه راه و تهیه برنامه اقدام محلی در ابعاد مختلف فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، نهادی و محیط زیستی)
12-تلاش در زمینه توانمندسازی روانشناختی – انگیزشی (خودباوری، اعتماد به نفس، خوداتکایی و تغییر نگرش)
13-تقویت سرمایه اجتماعی اعتماد درون گروهی و برون گروهی، مسئولیت پذیری، مشارکت و پاسخگویی) و بسیج اجتماعی مردم محلی جهت تشکیل گروه های همیار اشتغال و توسعه محلی

ب- تشکیل گروه های همیار (فعالیت های اجتماعی و نهادی)

۱- شناسایی و رفع موانع کار گروهی
۲- تشکیل گروه های همیار متناسب با شرائط محلی (تعداد گروه ها، تعداد اعضای هر گروه و ترکیب آنها
کاملا اختیاری و بر اساس نظر خود جامعه محلی تعیین می شود) و تسهیل فضای گفتگو و ارتباط در گروه و در سطح اعضای جامعه محلی
٣- تدوین مرامنامه گروه و همچنین تدوین اساسنامه صندوق اعتباری خرد متعلق به گروه
۴- برگزاری جلسات مشورتی و هم اندیشی مرتب و منظم در بین اعضای گروه های تشکیل شده جهت بررسی و تحلیل وضع موجود و همچنین تعیین راهکار مناسب جهت بهبود معیشت اعضای گروه و ساماندهی اوضاع و شرائط محلی (هر گروهی نقش یک مرکز رشد را ایفا می کند
۵- ارزیابی و برنامه ریزی مشارکتی جهت تدوین نقشه راه آبادانی و پیشرفت روستا (با در نظر گرفتن تعاملات با روستاهای همجوار و نیز ارتباط شهر و روستا، جریان منابع، زنجیره ارزش و…
۶- مدیریت تضاد و تعارض و حل اختلا

ج- تشکیل صندوق های اعتباری خرد و شروع فعالیت های اقتصادی

1-تشکیل صندوق های اعتباری خرد جهت جمع آوری پس اندازها و اعطای وام به اعضای صاحب ایده برای راه اندازی کسب و کارهای خرد و خانگی و کوچک
۲- تلاش در جهت راه اندازی کسب و کارهای گروهی با استفاده از ظرفیت اعضای صندوق و بستگان ایشان
۳- علاوه بر فعالیت های کشاورزی و دامپروری، استفاده از پتانسیل های موجود در روستا جهت توسعه
گردشگری و بومگردی، جمع آوری و یا کاشت گیاهان دارویی، فرآوری محصولات کشاورزی و دامی، تولید مجدد صنایع دستی و صنایع روستایی فراموش شده، احیای مراسم آئینی و سنتی و حفظ اصالت و هویت روستا یا جامعه عشایری، ارایه غذاها و دمنوش های محلی، زنبورداری و تولید عسل، عرق گیری و گلابگیری و… .
۴- شناسایی و مستندسازی دانش بومی و انتقال مهارت های خبرگان محلی به جوانترها و افراد علاقه مند
۵۔ تقسیم کار در بین اعضای گروه ها متناسب با تخصص و علاقه ایشان (تکمیل زنجیره تامین، زنجیره ارزش و زنجیره توزیع محصول)
۶- استفاده از ظرفیت فضای مجازی جهت بازاریابی و فروش محصولات محلی و حذف واسطه ها
۷- تلاش در زمینه بسته بندی و برندسازی محصولات تولیدی و تبلیغ و معرفی آنها از طرق ممکن

د- آموزش، ظرفیت سازی و مهارت آموزی

١- نیازسنجی آموزشی و درخواست ارایه خدمات آموزشی و ترویجی توسط مراجع ذیربط جهت استفاده بهینه از منابع موجود و افزایش بهره وری
۲- آموزش های مرتبط با مهارت های زندگی و سبک زندگی
3- شناخت ابعاد شخصیتی برای انتخاب زندگی شغلی
۴- ارایه خدمات آموزشی و ترویجی به بهره برداران محلی (توسط مرکز آموزش فنی – حرفه ای و یا سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی و یا مراکز آموزشی و ترویجی بخش خصوصی
۵- شناسایی فرصتهای کسب و کار و خلق ایده و مدل های اعتبارسنجی ایده (با توجه به مزیت های منطقه)
۶- آشنایی با برنامه ریزی نتیجه محور و ابزارهای برنامه ریزی مشارکتی و اجتماع محور
۷- تلاش در زمینه مهارت آموزی و حرفه آموزی متناسب با نیازها و پتانسیل های منطقه بخصوص فناوری های نوین
۸- تشویق اعضای گروه ها و صندوق ها به خلاقیت و نوآوری در زمینه تولید و یا ارایه خدمات جدید
۹- فراگیری فنون مذاکره و مطالبه گری جهت مراجعه به دستگاههای دولتی ذیربط
۱۰- آشنایی با تکنیک های پایش و ارزیابی مشارکتی
۱۱-مسایل حقوقی و ثبتی هر نوع کسب و کار و آشنایی با قوانین کار و پوشش بیمه ای و بازنشستگی

هـ- نهادسازی، شبکه سازی و خدمات پشتیبانی

۱- شناسایی و تحلیل ذینفعان و دست اندرکاران کلیدی و اولویت بندی ایشان جهت جلب همکاری
۲- برگزاری جلسات مشترک با مسئولین محلی و مذاکره و مطالبه جهت حمایت از ایده های جامعه محلی
3- شناسایی مدل کسب و کار و انتخاب بهترین مدل برای ایجاد فعالیت کارآفرینانه شناسایی روشهای بهینه سازی فرایند مدیریت کسب و کار و شناخت مدل های بازاریاب
4- شناسایی روشهای پایدار سازی کسب و کار
5- بررسی روشهای مختلف تامین مالی جهت کمک به بهبود و یا توسعه کسب و کارهای محلی
6- سازماندهی، شبکه سازی و تاسیس شرکت تعاونی فراگیر جهت حمایت از صندوق های اعتبارات خرد و بهبود تولیدات روستایی و عشایری
7- پیگیری لازم جهت توسعه زیرساختهای مورد نیاز در منطقه و زیباسازی روستا (مدیریت پسماند) مطمئنا حفظ استقلال، پویایی و کارآمدی اتاق فکر و گروه توسعه روستایی و رعایت مبانی علمی و تخصصی و نیز توجه به ملاحظات هویتی (حفظ هویت و اصالت جوامع روستایی و عشایری)، فرهنگی، اجتماعی، نهادی، اقتصادی، محیط زیستی، کالبدی، فضایی (مزیت های نسبی و رقابتی منطقه)، سیاسی و امنیتی و همچنین ملاحظات پایداری، تاب آوری، درون زایی و برون نگری، موفقیت و اثربخشی برنامه های تهیه شده را تضمین می کند.

سید ابوالفضل میرقاسمی ـ فعال در حوزه توسعه روستایی

مقاله قبلیاحیای منابع آب زیرزمینی با انسداد چاه‌های غیرمجاز
مقاله بعدیبخش کشاورزی در جایگاه متهم اصلی آب

پاسخ شما

لطفا نظر خود را وارد کنید
لطفا نام خود را اینجا وارد کنید