ابهامهای راهبردی در طرح صلح ترامپ برای غزه؛ آیا آرامش بازمیگردد؟
آیا طرح صلح ترامپ برای خلعسلاح حماس و پایان جنگ غزه واقعی است یا صرفاً یک مانور انتخاباتی؟ در این تحلیل به بررسی ابهامهای جدی عقبنشینی اسرائیل و موانع بیاعتمادی میان طرفین میپردازیم
جدیدترین دستاورد تبلیغاتی دونالد ترامپ و همکارانش، گام دومِ برقراری صلح در غزه و خلعسلاح حماس است. ترامپ در روزهای اخیر، موافقت حماس با خلعسلاح و پیشبرد طرح آتشبس را موفقیتی قابلتوجه خوانده و طبق معمول، این دستاورد را به توانایی شخصی خود نسبت داده و تأکید کرده است که جز او، هیچکس نمیتوانست این طرح را به سرانجام برساند.
با این حال، ترامپ بخشی از واقعیتها را بیان و بخشی را پنهان کرده است. ماجرا از این قرار است که پس از ادعای ترامپ، حماس اعلام کرد در صورت عقبنشینی نظامیان اسرائیلی از باریکه غزه و تعهدِ کتبی اسرائیل مبنی بر عدم حمله مجدد به فلسطینیها، حاضر است سلاحهای خود را به نهاد ادارهکننده مناطق فلسطینی تحویل دهد.
همین بیانیه، سیل پرسشها و ابهامهای جدی را به راه انداخت؛ مهمترینِ آنها این است: آیا اسرائیل واقعاً حاضر به ترک غزه است و اگر پاسخ مثبت است، این عقبنشینی ارتش (IDF) تا کجا خواهد بود؟ آیا نظامیان به پشت خط آبی، زرد، مشکی یا مرزهای اصلی نوار غزه عقبنشینی میکنند؟
بلافاصله پس از بیانیه حماس، دولت اسرائیل اعلام کرد عقبنشینی تنها در صورتی رخ میدهد که خلعسلاح حماس «دقیق و صادقانه» انجام شود. تلآویو اما در بیانیه خود مشخص نکرد که در صورت خلعسلاح، نظامیانش با چه مکانیسمی و تا کجا غزه را تخلیه خواهند کرد. نکته نگرانکننده برای فلسطینیها اینجاست که مقامات اسرائیلی تلویحاً اشاره کردهاند عقبنشینی تنها به «خط زرد» محدود خواهد شد؛ یعنی تخلیه تنها نیمی از باریکه و تداوم اشغال نظامی در نیمه دیگر.
از سوی دیگر، تلآویو خلعسلاح را شامل سلاحهای سنگین، ضدتانک و راکتها میداند؛ هرچند این تعریف مشخص از تسلیحات، توان ضربهزنی حماس را به شدت کاهش میدهد، اما تضمینی برای امنیت پایدار فلسطینیها ارائه نمیکند.
حال باید پرسید آیا این طرح واقعاً گامی رو به جلو در پایان دادن به جنگی است که از ۷ اکتبر سه سال پیش آغاز شد؟ نه تنها ناظران بینالمللی، بلکه تحلیلگران فلسطینی و اسرائیلی نیز نسبت به آن تردید دارند.
مشکل اصلی، «بیاعتمادی عمیق» است؛ چه کسی قرار است گام نخست را بردارد؟ آیا فلسطینیها آنقدر به اسرائیل اعتماد دارند که سلاحهایشان را در سینی زرین تقدیم کنند؟ و مهمتر آنکه اگر خلعسلاح انجام شود، چه تضمینی وجود دارد که اسرائیل دوباره به بهانهجویی روی نیاورد و عقبنشینی را متوقف نکند؟
فلسطینیها نگراناند که اسرائیل با تفاسیر یکطرفه از «صداقتِ خلعسلاح» (که مرجع تشخیص آن هم خود اسرائیل است)، از تعهداتش شانه خالی کند. در مقابل، تلآویو نیز مدعی است که فلسطینیها در پنهان کردن تسلیحات مهارت دارند و بیم آن را دارند که حتی پس از خلعسلاح، بخشی از توان نظامی حماس یا جهاد اسلامی باقی بماند و تهدیدها علیه ارتش و شهروندان یهودی تداوم یابد.
در مجموع، نمیتوان انکار کرد که چشمانداز امیدوارکنندهای برای این طرح وجود ندارد. اگر دونالد ترامپ از هماکنون برای این طرح آیندهای درخشان ترسیم میکند، شاید بیش از آنکه ناشی از واقعیتهای میدانی باشد، نیازی است که او برای ارائه یک «پیروزی دیپلماتیک» به افکار عمومی آمریکا، جهت کسب نظر مثبت رأیدهندگان در انتخابات پیشرو دارد.
