ترکیه به مسیر مهم تجارت ایران تبدیل شد؛ افزایش ۲۵۰ درصدی واردات ایران از مرزهای زمینی

بر اساس گزارشی که اخیراً در Financial Times منتشر شده، ایران در پی اختلال در تجارت دریایی، بخش قابل‌توجهی از جریان تجارت خود را به مسیرهای زمینی منتقل کرده و مرز گوربولاک با ترکیه در این میان اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

طبق این گزارش، واردات ایران از مسیر ترکیه در اوایل سال ۲۰۲۶ حدود ۲۵۰ درصد افزایش داشته و تجارت دوجانبه ایران و ترکیه نیز در همین دوره حدود ۱۹ درصد رشد کرده است.

چرا ترکیه برای تجارت کشاورزی ایران مهم است؟

اهمیت این مسیر صرفاً به تجارت عمومی محدود نمی‌شود. داده‌های وزارت امور خارجه ترکیه نشان می‌دهد که محصولات کشاورزی هم در میان اقلام صادراتی ترکیه به ایران و هم در میان کالاهای وارداتی این کشور از ایران قرار دارند.

بر اساس آخرین داده‌های رسمی منتشرشده از سوی وزارت خارجه ترکیه، صادرات ترکیه به ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۳ میلیارد دلار و واردات ترکیه از ایران حدود ۲.۵ میلیارد دلار بوده است. در همین داده‌ها، محصولات کشاورزی در میان اقلام اصلی تجارت دو کشور قرار گرفته‌اند.

به این ترتیب، افزایش استفاده ایران از مسیر زمینی ترکیه می‌تواند از منظر زنجیره تأمین محصولات کشاورزی، مواد غذایی و برخی نهاده‌ها مورد توجه فعالان این بخش قرار گیرد.

غلات؛ یک ظرفیت مهم در تجارت ایران و ترکیه

داده‌های رسمی پلتفرم صادراتی دولت ترکیه نیز نشان می‌دهد که غلات یکی از اقلام مهم صادراتی ترکیه به ایران است.

بر اساس این داده‌ها، صادرات غلات ترکیه به ایران به حدود ۲۴۲ میلیون دلار رسیده و این گروه کالایی در پنج سال گذشته رشد متوسط سالانه قابل توجهی داشته است.

این موضوع در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که امنیت زنجیره تأمین کالاهای اساسی و مسیرهای وارداتی ایران، تحت تأثیر محدودیت‌های حمل‌ونقل و تحولات منطقه‌ای قرار گرفته است.

افزایش هزینه حمل؛ چالش جدید تجارت زمینی

اما افزایش استفاده از مسیرهای زمینی لزوماً به معنای کاهش هزینه تجارت نیست.

گزارش Financial Times از افزایش قابل‌توجه ترافیک محموله‌های زمینی ایران و همزمانی آن با مشکلات زیرساختی، تأخیرهای گمرکی و افزایش هزینه‌های حمل خبر می‌دهد.

در گزارشی جداگانه از Wall Street Journal نیز آمده است که انتقال کالا از مسیرهای زمینی با چالش‌هایی از جمله تأخیر کامیون‌ها در مرزهای ترکیه، پاکستان، ترکمنستان و افغانستان روبه‌رو شده و هزینه انتقال کانتینر از چین به ایران از مسیر زمینی می‌تواند چند برابر حمل دریایی باشد.

ترکیه؛ مسیر جایگزین یا شریک تجاری؟

آمار رسمی ترکیه نشان می‌دهد روابط تجاری دو کشور همچنان شامل طیف گسترده‌ای از کالاهاست. صادرات ترکیه به ایران علاوه بر ماشین‌آلات و محصولات صنعتی، شامل محصولات کشاورزی نیز می‌شود و در مقابل، محصولات کشاورزی نیز بخشی از واردات ترکیه از ایران را تشکیل می‌دهد.

بنابراین نقش ترکیه را می‌توان از دو زاویه بررسی کرد: هم به‌عنوان یک بازار برای محصولات ایرانی و هم به‌عنوان مسیر ترانزیتی برای تأمین کالاهای مورد نیاز ایران.

فرصت جدید برای صادرات محصولات ایرانی

افزایش اهمیت مسیر زمینی ترکیه می‌تواند برای صادرکنندگان ایرانی نیز قابل توجه باشد. محصولات کشاورزی، خشکبار، مواد غذایی و سایر کالاهای دارای قابلیت صادرات زمینی می‌توانند از نزدیکی جغرافیایی دو کشور بهره ببرند؛ هرچند هزینه حمل، تشریفات گمرکی، استانداردها و محدودیت‌های مالی همچنان از عوامل تعیین‌کننده در رقابت‌پذیری صادرات خواهند بود.

در نهایت، آنچه از تحولات اخیر تجارت ایران و ترکیه قابل مشاهده است، افزایش اهمیت مسیرهای زمینی در زنجیره تجارت خارجی ایران است؛ مسیری که در کنار فرصت‌های جدید برای تجارت کشاورزی و غذایی، هزینه‌ها و چالش‌های لجستیکی خاص خود را نیز دارد.

اکنون پرسش مهم برای بخش کشاورزی ایران این است که آیا افزایش ظرفیت تجارت زمینی با ترکیه می‌تواند از یک راهکار مقطعی برای عبور کالا به یک مسیر پایدار صادرات و واردات محصولات کشاورزی و غذایی تبدیل شود یا خیر.