سرنوشت بازار تاریخی رشت چه میشود؟
بازار تاریخی رشت پس از آتشسوزی؛ احیا یا تخریب با بولدوزر؟
سرنوشت بازار تاریخی رشت پس از آتشسوزی؛ احیا عینبهعین یا تخریب با بولدوزر؟ بررسی نگرانیها و هشدار کارشناسان میراثفرهنگی.
آتش که خاموش شد، نگرانیها شعلهورتر شدند؛ آیا بازار تاریخی رشت، قلب تپنده گیلان، قرار است با مرمت اصولی دوباره جان بگیرد یا زیر سایه بولدوزرها هویت خود را از دست بدهد؟
بیشتر بخوانید: روایتی از خاکستر؛ نگاهی به ویرانههای «بازار سوخته رشت» و زخم عمیق کسبه
آزمون بزرگ میراثفرهنگی
بیش از ۱۰ روز از حادثهای میگذرد که بخش بزرگی از بازار تاریخی رشت را به خاکستر تبدیل کرد. در جریان ناآرامیها، حدود ۵۰۰ مغازه ـ معادل ۴۰ درصد از بافت این بازار قدیمی ـ طعمه حریق شد. بازاری که نهتنها شاهرگ اقتصادی شهر، بلکه از نگاه یونسکو، قلب تپنده رشت، شهر خلاق غذا، به شمار میرود.
اکنون و پس از فروکشکردن آتش، بحث اصلی بر سر «چگونگی احیا»ست؛ احیایی که بهگفته دوستداران میراثفرهنگی، میتواند این بازار را نجات دهد یا برای همیشه هویت تاریخیاش را مخدوش کند.
شایعات نگرانکننده؛ بولدوزر یا ساختوساز چندطبقه؟
در روزهای اخیر، شنیدههایی نگرانیها را دوچندان کرده است. برخی از تصمیم احتمالی برای تخریب بخشهای باقیمانده بازار با بولدوزر سخن میگویند و برخی دیگر از طرحهایی برای ساخت بازار چندطبقه یا ایجاد زیرزمین خبر میدهند؛ رویکردی که با ثبت ملی بودن بازار تاریخی رشت و ضوابط میراثفرهنگی در تضاد آشکار است.
منتقدان میگویند چنین تصمیمهایی، نهتنها کمکی به احیای بازار نمیکند، بلکه آن را از هویت تاریخی و فرهنگیاش تهی خواهد کرد.
ورود وزارت میراثفرهنگی به ماجرا
چند روز پس از مهار آتشسوزی، مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی به رشت سفر کرد تا با تهیه گزارشی میدانی و ارائه آن به وزیر میراثفرهنگی، مقدمات برنامهریزی برای مرمت و ساماندهی بازار تاریخی رشت فراهم شود.
پیشتر نیز مدیرکل میراثفرهنگی استان گیلان از مذاکرات وزیر میراثفرهنگی با استاندار گیلان خبر داده و ابراز امیدواری کرده بود که این گفتوگوها، مسیر جلب رضایت بازاریان و احیای اصولی بازار را هموار کند.
طرحهای پرحاشیه؛ ارزشافزوده یا تخلف میراثی؟
با وجود این اقدامات، نگرانیها همچنان پابرجاست. برخی گزارشها حاکی از آن است که نگاه مدیریت شهری و مقامات استانی، ایجاد ارزشافزوده از طریق ساخت طبقه زیرزمین و اضافهکردن طبقه جدید روی سازههای موجود است.
کارشناسان میراثفرهنگی هشدار میدهند که این رویکرد، بهدلیل ثبت ملی بازار تاریخی رشت و جایگاه بینالمللی شهر رشت، اقدامی غیرقانونی محسوب میشود و میتواند پیامدهای جبرانناپذیری به همراه داشته باشد.
تأکید میراثفرهنگی بر مرمت عینبهعین بازار رشت
«ترانه یلدا»، معمار و شهرساز، با اشاره به گفتوگوهای اخیر خود با وزیر میراثفرهنگی و معاون میراثفرهنگی وزارتخانه، تأکید میکند:
به گفته مقامات میراثی، تنها راه نجات بازار تاریخی رشت، بازسازی عینبهعین و مرمت بخشهای باقیمانده آن است؛ آن هم بر اساس یک طرح کارشناسی دقیق و متناسب با نیازهای واقعی بازار.
بازار تاریخی رشت؛ احیا، نه بازطراحی
یلدا با رد ایده «افزودن ارزشافزوده» به بازار میگوید: بازار تاریخی رشت در فهرست آثار ملی ثبت شده و هیچ نهادی اجازه دخلوتصرف در کالبد آن را ندارد؛ حتی در فرآیند مرمت. از جرزها و طاقها تا سازههای آجری قدیمی، همه باید حفظ و تقویت شوند.
او تأکید میکند که بخشهای قدیمی بازار، قابلیت مرمت کامل دارند و این فرصت میتواند به حذف الحاقات نادرست سالهای گذشته و بازگشت بازار به اصالت تاریخی خود منجر شود.
چرا زیرزمین و طبقه اضافه غیرممکن است؟
این معمار و شهرساز با اشاره به شرایط اقلیمی رشت توضیح میدهد: رطوبت بالای خاک، امکان ساخت زیرزمین را عملاً از بین میبرد. از سوی دیگر، ثبت ملی بازار تاریخی رشت اجازه اضافهشدن حتی یک طبقه جدید را نمیدهد. این بازار باید دقیقاً مشابه گذشته و با همان هویت تاریخی بازسازی شود.
نقش معماران بومی در نجات بازار رشت
یلدا ثبت رشت بهعنوان شهر خلاق غذا در یونسکو را دلیل دیگری برای حساسیت بالا در احیای بازار میداند و میگوید: مرمت بازار تاریخی رشت باید به دست معماران و شهرسازانی انجام شود که با بافت، اقلیم و معماری بومی رشت آشنا هستند. نقش مدیران محلی، صرفاً باید در حوزه اجرا تعریف شود، نه تصمیمگیریهای کلان.
او در پایان هشدار میدهد: این بازار نیاز به احیا دارد، نه حرکت بولدوزر؛ هر تصمیم عجولانه میتواند به قیمت نابودی یکی از مهمترین میراثهای شمال کشور تمام شود./پیام ما
