زنانی که زیر بار اختلال اینترنت از بازار آنلاین حذف شدند
گزارشی از زنانی که با بازگشایی گزینشی اینترنت، از بازار آنلاین حذف شدهاند و کسبوکار و هویت شغلیشان زیر فشار اختلالهای طولانی فرسوده شده است.
بیش از ۵۰ روز اختلال گسترده اینترنت، نهتنها جریان زندگی دیجیتال را کند کرده، بلکه بخش مهمی از بازار خرد آنلاین را نیز از کار انداخته است.
زنانی که در چرخه بازگشایی گزینشی اینترنت، از چرخه بازار جا ماندهاند، امروز یکی از بیصداترین گروههایی هستند که معیشتشان مستقیماً متوقف شده است؛ زنانی که اقتصاد دیجیتال برایشان تنها یک شغل نبود، بلکه مسیری برای استقلال، هویت شغلی و بقا بوده است.
توقف ناگهانی کسبوکارهایی که بر بستر شبکهها شکل گرفته بودند
بررسیهای رسانهای نشان میدهد که با بیش از ۵۰ روز اختلال، زنانی که کسبوکارشان بر شبکههای اجتماعی و اقتصاد دیجیتال بنا شده بود، با سقوط کامل جریان فروش روبهرو شدند. این در حالی است که چند ماه پیش بر نقش جدی زنان در اقتصاد دیجیتال و لزوم حمایت ساختاری از آنان تأکید شده بود.
طبق گزارش مرکز توسعه تجارت الکترونیکی، سهم زنان از واحدهای دارای اینماد فعال تا پایان سال ۱۴۰۳ به ۲۲ درصد رسیده بود؛ روندی که نشان میداد حضور آنان در بازار آنلاین در حال رشد است. اما اختلالهای اخیر این مسیر را متوقف و حتی معکوس کرده است.
ضربه به شبکه فروش خرد؛ تجربه «روستاتیش»
تجربه مجموعههایی مانند «روستاتیش» نشان میدهد اختلال اینترنت فقط یک مشکل فنی نیست، بلکه ساختار درآمدی و شبکه مشتریان زنان تولیدکننده را از بین میبرد.
به گفته مینا کامران، همبنیانگذار این مجموعه، تکرار دورههای اختلال اینترنت باعث شده این کسبوکارها هر بار مجبور شوند شبکه فروش خود را از صفر بسازند؛ شبکهای که سالها زمان برای شکلگیری آن صرف شده بود. بسیاری از زنان روستایی و تولیدکنندگان خرد که مشتریان خود را از طریق اینستاگرام پیدا کرده بودند، اکنون مجبور به مهاجرت به پلتفرمهای جدیدند؛ پلتفرمهایی که نه جایگزین کامل بازار قبلیاند و نه امکان بازگشت سریع مشتریان را فراهم میکنند.
او تأکید میکند که خسارت اصلی، تنها کاهش فروش نیست، بلکه از دست رفتن «سرمایه ارتباطی» است؛ سرمایهای که برای بسیاری از این زنان شاید سالها قابل احیا نباشد.
سقوط درآمد؛ تبعات مالی سنگین
کارشناسان میگویند کسبوکارهای اینترنتمحور در این دوره با افت حداقل ۵۰ درصدی درآمد مواجه شدهاند. همزمان برآوردها نشان میدهد که خسارت مستقیم اختلال اینترنت روزانه دهها میلیون دلار است. هرچند بستههای حمایتی برای فعالان اقتصاد دیجیتال تعریف شده، اما کسبوکارهای خرد و مستقل که بسیاری از آنها توسط زنان اداره میشود، معمولاً در ردیف دریافتکنندگان این حمایتها قرار نمیگیرند.
روایتهایی از فرسایش؛ وقتی مسیر رشد بارها از نو آغاز میشود
«ستاره» زنی ۳۶ساله است که پس از سالها تلاش، یک فروشگاه آنلاین لوازمالتحریر را سرپا کرده بود. اما اختلالهای دورهای اینترنت، هر بار روند دیدهشدن و فروش او را به نقطه صفر رسانده است.
او میگوید: «یک سال زمان گذاشتم تا صفحهام دیده شود. هر بار که فروش ثابت میشد، موج جدید اختلالها کل مسیر را خراب میکرد.»
ستاره علاوه بر افت فروش، شغل ثابت خود را نیز در معرض بیثباتی میبیند. او میگوید نه فروشگاه آنلاینش توان تأمین هزینهها را دارد و نه کار ثابتش چشمانداز مطمئنی دارد؛ وضعیتی که او از آن با عنوان رسیدن به نقطه صفر اقتصادی یاد میکند.
بازگشایی گزینشی اینترنت و حذف کسبوکارهای مستقل
در حالی که اتصال برخی نهادها، دانشگاهها و اصناف بهتدریج برقرار شده، گروه بزرگی از زنان فعال در کسبوکارهای خرد—که وابسته به هیچ صنف رسمی نیستند—از چرخه بازگشایی جا ماندهاند. این وضعیت پرسش مهمی را ایجاد میکند: چگونه زیرساختی که میلیونها نفر برای کار به آن وابستهاند، فقط در اختیار گروههای محدود قرار میگیرد؟
بازسازی چندباره هویت شغلی زنان
«مریم» که کسبوکار تولید عروسکهای دستساز را راهاندازی کرده بود، میگوید این کار برای او فقط درآمد نبود، بلکه نقطه آغاز بازسازی هویت و اعتمادبهنفس پس از چند سال خانهنشینی بوده است.
او میگوید: «وقتی فروش متوقف شد، فقط پول از دست نرفت؛ حس دیدهشدن و مفیدبودن هم از بین رفت.»
اختلال اینترنت برای بسیاری از زنانی که از خانه کسبوکار خود را ساختهاند، نهتنها تهدیدی برای درآمد، بلکه ضربهای به هویت حرفهای و اجتماعی آنان است؛ زنانی که دوباره مجبور شدهاند از نقطه شروع برگردند.
