بومیسازی تولید «غذا و دارو»؛ پاشنه آشیل صنعت شیلات در شرایط بحرانی
تمرکز بر بومیسازی «تخم چشمزده»، «لارو» و «مکملهای غذایی» دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای بقای صنعت شیلات است.
وابستگی زنجیره تولید پروتئین دریایی به نهادههای وارداتی، همواره یکی از نقاط آسیبپذیر اقتصاد کشاورزی ایران بوده است.
در شرایطی که محدودیتهای مرزی و تنشهای ژئوپلیتیک، استمرار تجارت خارجی را با چالش مواجه میکند، تمرکز بر بومیسازی «تخم چشمزده»، «لارو» و «مکملهای غذایی» دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای بقای صنعت شیلات است. این گزارش به بررسی راههای خروج از این وابستگی ساختاری و صیانت از امنیت غذایی کشور میپردازد.
زنجیره تأمین در محاصره وابستگی به خارج
بررسیهای آماری نشان میدهد که بخش عمدهای از پایداری تولید در مزارع پرورش ماهی، بهویژه در حوزه ماهیان سردآبی، به واردات تخم چشمزده و مکملهای تخصصی خوراک گره خورده است. این وابستگی به معنای آن است که با کمترین اختلال در مناسبات بینالمللی یا انسداد مرزها، چرخه تکثیر و پرورش متوقف شده و سرمایهگذاریهای عظیم بخش خصوصی در معرض نابودی قرار میگیرد. پاشنه آشیل شیلات امروز نه در مدیریت مزارع، بلکه در لایههای پنهان تولید نهادههایی است که دانش فنی و ژنتیکی آنها همچنان در انحصار شرکتهای فراملی قرار دارد.
ضرورت ایجاد بانک ژنتیک محلی و صیانت از ذخایر پدری
یکی از گامهای حیاتی برای دستیابی به استقلال در تولید، راهاندازی و تقویت «بانکهای ژنتیک محلی» در مناطق امن جغرافیایی است. نهادهای مسئول و مراکز تحقیقاتی باید با بهرهگیری از توان علمی دانشگاهها، اصلاح نژاد و تولید انبوه تخم چشمزده بومی را در اولویت قرار دهند. ایجاد ایستگاههای اصلاح نژاد در نقاط استراتژیک و دور از کانونهای بحران، میتواند تضمینکننده تداوم نسل ماهیان پرورشی در صورت قطع واردات باشد. این اقدام نهتنها مانع از خروج ارز میشود، بلکه امنیت زیستی مزارع را در برابر بیماریهای وارداتی نیز ارتقا میدهد.
خودکفایی در خوراک و مکملهای تخصصی؛ کلید پایداری تولید
بخش بزرگی از قیمت تمامشده محصولات شیلاتی، متعلق به خوراک است که بخش مهمی از اجزای تشکیلدهنده آن همچنان وارداتی است. برای مقابله با این چالش، احداث و حمایت از کارخانجات خوراک اتکاپذیر با تکیه بر نهادههای جایگزین داخلی و دانش بومی تولید ریزمغذیها و مکملهای دارویی ضرورت دارد. دولت باید با ارائه مشوقهای مالیاتی و تسهیلات ارزانقیمت، بخش خصوصی را به سمت تولید داخلی مواد اولیه خوراک و داروهای اختصاصی آبزیان سوق دهد تا در روزهای سخت، چرخه تغذیه مزارع با بنبست روبرو نشود.
آخرین کلام
عبور از بحرانهای احتمالی و تضمین امنیت غذایی، نیازمند تغییر پارادایم از «تجارتمحوری» به «تولیدمحوری نهادهها»ست. بومیسازی دانش تولید در صنعت شیلات، سدی محکم در برابر تکانههای خارجی ایجاد میکند. اگر امروز برای بومیسازی زیرساختهای ژنتیکی و دارویی شیلات اقدام نشود، در زمان وقوع بحرانهای فراگیر، هزینههای بازسازی این صنعت به مراتب سنگینتر خواهد بود. تقویت اقتدار غذایی ایران، مستلزم آن است که مزارع ما از بند نوسانات مرزی، رها شده و ریشه در تولید داخلی داشته باشند.
