آیا مشکلات روده باعث خستگی، نفخ و بی‌حالی می‌شوند؟

خستگی و بی‌حالی همیشه نتیجه کم‌خوابی یا فشار کاری نیست. در برخی افراد، مشکلات گوارشی مانند سندرم روده تحریک‌پذیر، اختلالات جذب مواد مغذی یا بیماری سلیاک می‌توانند همزمان با نفخ و تغییرات اجابت مزاج، احساس خستگی ایجاد کنند.

شواهد علمی جدید نشان می‌دهد میان سلامت دستگاه گوارش، کیفیت خواب و سطح انرژی بدن ارتباط قابل توجهی وجود دارد.

ارتباط مشکلات روده با خستگی چیست؟

مشکلات روده می‌توانند از مسیرهای مختلف با احساس خستگی ارتباط داشته باشند. درد و ناراحتی شکمی، نفخ، اسهال یا یبوست مداوم ممکن است کیفیت خواب را کاهش دهد و در نتیجه فرد در طول روز، احساس خستگی و بی‌حالی بیشتری داشته باشد.

یک مرور نظام‌مند منتشرشده در سال ۲۰۲۵ که مطالعات مربوط به سندرم روده تحریک‌پذیر و بیماری‌های التهابی روده را بررسی کرده، نشان داده است که خستگی و اختلالات خواب در افراد مبتلا به بیماری‌های گوارشی بیشتر دیده می‌شود و شدت علائم گوارشی با میزان خستگی و مشکلات خواب ارتباط دارد.

البته این به معنای آن نیست که هر فردی که نفخ یا یبوست دارد، حتماً به یک بیماری روده‌ای مبتلاست. خستگی، علت‌های بسیار متنوعی دارد و برای پیدا کردن علت اصلی باید علائم در کنار یکدیگر بررسی شوند.

نفخ؛ علامتی شایع اما نه همیشه بی‌اهمیت

نفخ شکم، یکی از علائم شایع سندرم روده تحریک‌پذیر است. این اختلال معمولاً با درد شکم و تغییر در الگوی دفع، یعنی یبوست، اسهال یا هر دو، همراه می‌شود.

نوع غذا، سرعت خوردن، مصرف برخی کربوهیدرات‌های قابل تخمیر و حتی افزایش ناگهانی فیبر غذایی می‌تواند در بعضی افراد نفخ را تشدید کند.

به همین دلیل، اصلاح رژیم غذایی باید متناسب با علائم هر فرد انجام شود و حذف گسترده مواد غذایی بدون دلیل پزشکی توصیه نمی‌شود.

برای برخی مبتلایان به سندرم روده تحریک‌پذیر، رژیم کم‌فودمپ (Low-FODMAP) می‌تواند به کاهش علائم کمک کند.

مطالعات جدید نیز اثربخشی این رژیم را در بهبود برخی علائم IBS تأیید کرده‌اند، هرچند اجرای آن بهتر است با نظر متخصص تغذیه انجام شود.

خستگی می‌تواند نشانه اختلال جذب باشد

یکی از مهم‌ترین نکات این است که برخی بیماری‌های گوارشی مستقیماً بر جذب مواد مغذی تأثیر می‌گذارند. بیماری سلیاک، نمونه مهمی از این وضعیت است. در این بیماری، مصرف گلوتن می‌تواند به روده کوچک آسیب بزند و جذب مواد مغذی را مختل کند.

سلیاک ممکن است با نفخ، اسهال یا یبوست، گاز، درد شکم و در برخی افراد با خستگی همراه باشد.

کم‌خونی و سوءتغذیه نیز از عوارض احتمالی بیماری درمان‌نشده هستند و می‌توانند احساس ضعف و بی‌حالی را تشدید کنند.

بنابراین اگر نفخ و مشکلات دفع برای مدت طولانی ادامه داشته و همزمان خستگی غیرعادی وجود دارد، نباید همه علائم را صرفاً به «روده حساس» نسبت داد.

چه زمانی مراجعه به پزشک ضروری است؟

وجود علائمی مانند کاهش وزن بدون دلیل، خون‌ریزی از مقعد یا مشاهده خون در مدفوع، مدفوع سیاه، کم‌خونی یا تغییرات پایدار و غیرمعمول در عملکرد روده، نیازمند ارزیابی پزشکی است. این علائم می‌توانند نشان‌دهنده بیماری‌هایی غیر از IBS باشند.

در چنین شرایطی پزشک ممکن است بر اساس علائم، آزمایش خون، بررسی مدفوع یا آزمایش‌های اختصاصی‌تر را درخواست کند.

در نهایت، سلامت روده و سطح انرژی بدن می‌توانند به یکدیگر مرتبط باشند، اما خستگی را نمی‌توان به‌تنهایی نشانه بیماری روده دانست.

توجه به الگوی علائم، تغذیه، خواب و مراجعه به پزشک در صورت تداوم یا تشدید مشکلات گوارشی، راه دقیق‌تری برای پیدا کردن علت است.