جنگ و بحران بستهبندی؛ تهدیدی تازه برای صنایع غذایی
اختلال در تأمین مواد اولیه بستهبندی پس از جنگ، صنایع غذایی ایران را با چالش جدی روبهرو کرده است؛ از روغن و لبنیات تا کنسرو و محصولات پروتئینی.
در حالی که نگاهها به خسارتهای مستقیم جنگ بر صنایع بزرگ معطوف شده، یک بحران کمتر دیدهشده در حال شکلگیری است؛ اختلال در تأمین مواد اولیه بستهبندی که میتواند بهتدریج صنایع غذایی و حتی قیمت کالاهای اساسی در سفره خانوار را تحتتأثیر قرار دهد.
بحران پنهان در قلب صنایع غذایی
گزارشها از پیامدهای جنگ چهلروزه نشان میدهد که تمرکز اغلب تحلیلها بر آسیب به صنایع زیرساختی مانند فولاد، پتروشیمی و انرژی بوده است. با این حال، یکی از حلقههای حیاتی اقتصاد که کمتر مورد توجه قرار گرفته، زنجیره تأمین صنایع غذایی است؛ زنجیرهای که بهشدت به مواد اولیه بستهبندی وابسته است.
در واقع بخش بزرگی از اقلام بستهبندی مواد غذایی از پلیمرهای پتروشیمی و محصولات فلزی تولید میشوند؛ از بطریهای PET برای آب، لبنیات و روغن گرفته تا قوطیهای فلزی کنسرو، فیلمهای پلاستیکی، ظروف یکبارمصرف و بستهبندیهای چندلایه.
به همین دلیل هرگونه اختلال در صنایع بالادستی میتواند مستقیماً صنایع غذایی را با چالش روبهرو کند؛ چالشی که در نهایت خود را در قفسه فروشگاهها و قیمت مواد غذایی نشان خواهد داد.
چرا اختلال در صنایع بالادستی برای صنایع غذایی خطرناک است؟
حملات به زیرساختهای صنعتی کشور، بهویژه در حوزههایی که وابستگی گستردهای در شبکه تولید دارند، الگوی تازهای از تهدید اقتصادی را نشان میدهد. در این الگو، بهجای تخریب مستقیم کارخانههای مواد غذایی، حلقههای پشتیبان زنجیره تولید هدف قرار میگیرند.
برای مثال:
- صنعت پتروشیمی یکی از تأمینکنندگان اصلی مواد اولیه بستهبندی است
- صنعت فولاد ورق موردنیاز برای تولید قوطیهای کنسرو را فراهم میکند
- زیرساخت انرژی نیز پایه فعالیت بسیاری از صنایع تولیدی است
در چنین شرایطی حتی اگر تولید محصولات کشاورزی ادامه داشته باشد، کمبود بستهبندی میتواند توزیع و نگهداری مواد غذایی را مختل کند و به افزایش ضایعات و بالا رفتن قیمتها منجر شود.
صنایع روغننباتی؛ وابستگی شدید به PET
به گفته «علیرضا شریفی»، دبیر انجمن صنایع روغننباتی ایران، این صنعت وابستگی مستقیم به مواد اولیه پتروشیمی دارد.
ماهانه حدود ۹ هزار تن PET برای تولید بطری و درهای پلاستیکی روغن مصرف میشود و موجودی فعلی بسیاری از کارخانهها کمتر از یک ماه است. در صورت ادامه محدودیت در تأمین مواد اولیه، تولید روغن خوراکی نیز با چالش روبهرو خواهد شد.
او تأکید میکند که قیمت فعلی روغن تا حدی به دلیل استفاده از ذخایر قبلی ثابت مانده است، اما ادامه این وضعیت میتواند یکی از عوامل افزایش قیمت در آینده باشد. در همین حال، بحثهایی درباره اولویتبندی تخصیص مواد اولیه یا تسهیل واردات برای جلوگیری از بحران مطرح شده است.
افزایش قیمت بستهبندی گوشت و مرغ
اختلال در تأمین مواد اولیه، صنعت بستهبندی محصولات پروتئینی را نیز تحت فشار قرار داده است.
«مسعود رسولی»، دبیر انجمن بستهبندی مواد پروتئینی، میگوید افزایش قیمت و کمبود برخی اقلام بستهبندی در بازار مشاهده میشود. به گفته او، قیمت برخی اقلام بستهبندی در ماههای اخیر تا حدود دو برابر افزایش یافته است.
این افزایش هزینهها اکنون بهصورت محدود در قیمت محصولات دیده میشود و گوشت و مرغ بستهبندیشده حدود ۵ تا ۱۰ درصد افزایش قیمت داشتهاند.
او همچنین هشدار میدهد در صورت ادامه کمبود مواد اولیه پتروشیمی، احتمال استفاده از مواد بازیافتی غیراستاندارد در برخی تولیدات وجود دارد؛ مسئلهای که میتواند نگرانیهای بهداشتی ایجاد کند.
صنعت لبنیات در انتظار تأثیرات بعدی
صنعت لبنیات نیز از این تحولات بیتأثیر نیست. «محمد فربد»، سخنگوی انجمن صنایع فرآوردههای لبنی ایران، میگوید در حال حاضر بسیاری از واحدهای تولیدی از ذخایر قبلی مواد بستهبندی استفاده میکنند و به همین دلیل اختلال جدی در تولید دیده نمیشود.
با این حال بطریهای PET که در بستهبندی محصولاتی مانند شیر و دوغ استفاده میشوند، یکی از مهمترین اقلام مصرفی این صنعت هستند و هرگونه اختلال در تأمین آنها میتواند در ادامه بر تولید و قیمت لبنیات اثر بگذارد.
به گفته او، واردات مواد اولیه میتواند راهکار موقتی برای جبران کمبود باشد؛ هرچند هزینه این مواد احتمالاً بالاتر خواهد بود و ممکن است بر قیمت نهایی محصولات اثر بگذارد.
بحران در صنعت کنسرو؛ وابستگی به ورق فولادی
در میان صنایع غذایی، صنعت کنسروسازی به دلیل اهمیت محصولات با ماندگاری بالا نقش مهمی در امنیت غذایی دارد.
«علیاکبر قدیریان»، دبیر سندیکای صنعت کنسرو، میگوید مهمترین چالش فعلی این صنعت، اختلال در تأمین ورق فولادی موردنیاز برای تولید قوطی کنسرو است.
این صنعت سالانه حدود ۲۵۰ هزار تن ورق فولادی مصرف میکند که بخش عمده آن از داخل کشور تأمین میشود. اما اختلال در تولید و عرضه این ورقها باعث شده توازن عرضه و تقاضا به هم بخورد و مسیرهای وارداتی جدید در حال بررسی باشد.
در حال حاضر نگرانی اصلی تولیدکنندگان نه افزایش قیمت، بلکه تداوم تأمین قوطی و درِ کنسرو است؛ زیرا هرگونه اختلال طولانیمدت میتواند تولید این محصولات را متوقف کند.
جنگ چگونه به سفره مردم میرسد؟
آنچه امروز در صنایع غذایی دیده میشود، تنها یک اختلال مقطعی نیست؛ بلکه نشانهای از تغییر ماهیت اثرگذاری جنگ بر اقتصاد است. در این الگو، فشارها از مسیرهای غیرمستقیم و کمتر دیدهشده به زندگی روزمره مردم منتقل میشود.
اختلال در تأمین مواد اولیه بستهبندی میتواند بهمرور بر قیمت، کیفیت و دسترسی به مواد غذایی اثر بگذارد. با این حال فعالان صنعت میگویند تلاشهایی برای مدیریت شرایط در جریان است؛ از استفاده از ذخایر موجود گرفته تا بررسی مسیرهای وارداتی و اولویتبندی تأمین مواد اولیه.
در نهایت، کارشناسان تأکید میکنند که امنیت غذایی باید بخشی جداییناپذیر از امنیت اقتصادی و ملی تلقی شود؛ چرا که حتی بحرانهایی که در ظاهر صنعتی به نظر میرسند، میتوانند در نهایت خود را در سفره خانوار نشان دهند.
