آیا حمله به رادارها به پایان خشکسالی ایران کمک کرد؟ واقعیت چیست؟
آیا تخریب رادارهای منطقه باعث پایان خشکسالی ایران شده است؟ گزارشی علمی و دقیق از پشتپرده بارندگیهای اخیر و واقعیت بارورسازی ابرها.
زمزمهای تازه در شبکههای اجتماعی منتشر شده که ذهن بسیاری را درگیر کرده است: «آیا تخریب رادارهای منطقه باعث پایان خشکسالی ۲۵ ساله ایران شد؟» بارشهای اخیر در کشور، دوباره این پرسش را به صدر بحثهای عمومی آورده است. اما پشت این ادعا چه واقعیتی وجود دارد؟
افزایش بارندگیهای اخیر، بار دیگر موضوع «پایان خشکسالی» و نقش انسان در تغییر اقلیم را به بحثی داغ تبدیل کرده است. برخی کاربران مدعیاند تخریب رادارهای خارجی که در کشورهای جنوبی خلیج فارس قرار داشتند، مسیر ابرهای بارانزا را آزاد کرده و موجب بارشهای سنگین در ایران شده است. اما بررسیهای علمی و گفتههای متخصصان نشان میدهد این ادعا پایهای مستند ندارد.
رادارهایی که هدف قرار گرفتند چه بودند؟
بر اساس گزارشها، رادارهای مورد هدف قرارگرفته در حملات اخیر، رادارهای نظامی هشدار اولیه و دفاع موشکی شامل AR‑327 در بحرین و AN/FPS‑132 در قطر بودهاند. مهدی زارع، استاد دانشگاه، توضیح میدهد که این رادارها بخش مهمی از زیرساختهای دفاعی منطقه بهشمار میرفتند و هیچگونه کارکرد هواشناسی یا قابلیت «دفع ابرهای بارانزا» برای آنها ثبت نشده است.
به گفته او، همه اهداف شناساییشده، زیرساختهایی راهبردی و نظامی بودهاند و هیچ منبع علمی تاکنون چنین نقشی برای رادارهای نظامی گزارش نکرده است.
ادامه ماجرا؛ حمله به رادار هواشناسی بوشهر
در مقابل، برخی منابع داخلی اعلام کردند که یک رادار هواشناسی در استان بوشهر در حملهای جداگانه آسیب دیده است. هدف از این حمله «تخریب زیرساختهای خدماتی و فنی» عنوان شده است. این رخداد نیز باعث ایجاد حدس و گمانهایی درباره ارتباط حوادث نظامی و بارندگی شده، اما متخصصان تأکید میکنند بارشها نتیجه عوامل اقلیمی و سامانههای جوی بوده و ارتباطی با تخریب رادارها ندارد.
از «سرقت ابر» تا پایان خشکسالی؛ یک سوءتفاهم قدیمی
زارع میگوید: نظریهای که اخیراً در فضای مجازی با عنوان «آزاد شدن ابرها» مطرح شده، چیزی جز بازتولید یک ادعای قدیمی تحت عنوان «سرقت ابر» نیست؛ ادعایی که بیش از ۱۵ سال در ایران مطرح میشود و معمولاً خشکسالی را ناشی از دخالت خارجی میداند، نه مدیریت منابع آب.
این نظریه تاکنون هیچ پشتوانه علمی یا مستند قابل اتکا نداشته است.
بارورسازی ابرها واقعاً چهقدر مؤثر است؟
زیر عنوان «پایان خشکسالی»، یکی از موضوعات علمی قابل بحث، بارورسازی ابرهاست. ایران سالهاست این روش را برای افزایش بارندگی در مناطق خشک بهکار میگیرد؛ مشابه اقدامی که امارات یا برخی ایالتهای آمریکا انجام میدهند.
طبق مطالعات جهانی:
- اثر بارورسازی ابرها معمولاً ۳ تا ۱۵ درصد افزایش بارش گزارش شده است.
- بهترین نتایج در محدوده ۵ تا ۷ درصد بودهاند.
این میزان افزایش، هرچند مفید، نمیتواند عامل پایان خشکسالیهای بزرگمقیاس باشد.
برنامه یوتا و نمونههای جهانی بارورسازی
زارع توضیح میدهد که در آمریکا، «برنامه یوتا» باعث افزایش ۳ تا ۱۳ درصدی انباشت برف زمستانی شده است. در چین نیز یک پژوهش متوسط افزایش حدود ۴.۸ درصد را گزارش میکند.
این آمار نشان میدهد بارورسازی در مقیاس محلی مؤثر است، اما توان ایجاد بارانهای شدید یا پایان خشکسالی ۲۵ ساله را ندارد.
دستکاری اقلیم: از پژوهشهای آزمایشگاهی تا واقعیت امروز
او به تحقیقات جدید در دانشگاه MIT اشاره میکند که درباره تزریق ذرات به استراتوسفر برای بازتاب نور خورشید و کاهش گرمایش زمین انجام شده است. این روش هنوز در مرحله آزمایشگاهی است و در صورت اجرا نیز میتواند در برخی مناطق موجب کاهش بارندگی شود.
بنابراین، هیچ فناوری عملیاتی برای ایجاد خشکسالی عمدی یا پایان یک خشکسالی بزرگ وجود ندارد.
بارورسازی با یخ خشک و دیگر روشها
در شوروی سابق و کانادا، بارورسازی برای کوچکسازی تگرگ و کاهش خسارت کشاورزی استفاده میشد. در فرودگاههای سردسیر آمریکا نیز از یخ خشک برای از بین بردن مه بهره میگیرند.
پروژه طوفانخیزی آمریکا (۱۹۶۲–۱۹۸۳) نیز برای تضعیف طوفانها اجرا شد، اما نتایج نشان داد اثر این مداخلات بسیار محدود یا بیاثر است.
پایان خشکسالی ایران؛ علم چه میگوید؟
به گفته این استاد دانشگاه، افزایش بارشهای اخیر ناشی از الگوهای طبیعی جو بوده و هیچ فناوری قادر به کنترل نظاممند اقلیم یا ایجاد خشکسالی یا پایان آن نیست.
او تأکید میکند: «سامانههای اقلیمی بهمراتب پیچیدهتر از سطح مداخلههای کنونی انسان هستند.»
