شیرابه تا آب چاههای تالش رسیده؛ ۱۸ گزارش به محیط زیست
چاههای آب آلوده به شیرابه زباله در تالش؛ مسئولان چه میگویند؟
شیرابه زباله به آب چاههای روستایی تالش رسیده و ۱۸ گزارش به محیط زیست ارسال شده است؛ روایت اهالی و مسئولان درباره بحران پسماند را بخوانید.
تصاویر منتشرشده از محل دپوی زباله در ساحل قرق، در مجاورت روستای کریممحله جوکندان تالش، بار دیگر بحران مدیریت پسماند در گیلان را به صدر اخبار آورد؛ جایی که به گفته اهالی، زبالههای شهری و بیمارستانی در نزدیکی محل زندگی مردم رها میشوند و شیرابه به آب چاهها راه پیدا کرده است. رئیس شبکه بهداشت تالش نیز ورود شیرابه به آب چاههای منطقه و دریا را تأیید کرده و میگوید این نفوذ حتی با چشم غیرمسلح قابل مشاهده است.
در مقابل، اداره حفاظت محیط زیست تالش تأکید دارد که زبالههای عفونی پس از بیخطرسازی دفن شدهاند و علت اصلی وضعیت موجود را مجموعهای از مشکلات مدیریت پسماند، ورود زبالهگردها و احشام به محل دفن و کمبود منابع مالی برای بهسازی سایتها میداند. این اختلاف روایتها در حالی ادامه دارد که مسئولان بهداشت شهرستان میگویند طی سال گذشته ۱۸ گزارش درباره تهدید بهداشت عمومی ناشی از نفوذ شیرابه به محیط زیست ارسال کردهاند.
ماجرای شیرابه زباله در تالش از کجا شروع شد؟
۱۳ تیر ۱۴۰۵، ویدیویی کوتاه از محل دپوی زباله در ساحل قرق تالش در فضای مجازی منتشر شد؛ تصاویری که در آن، احشام در میان حجم زیادی از زبالهها، از جمله زبالههای بیمارستانی، دیده میشدند.
انتشار این تصاویر موجی از اعتراض را در میان کاربران و اهالی منطقه به دنبال داشت. ساکنان روستای کریممحله معتقدند ادامه این وضعیت، علاوه بر آسیب به محیط زیست، زندگی روزمره آنها را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
به گفته فرهاد شیرگر، نایبرئیس شورای اسلامی روستای کریممحله جوکندان، پس از انتشار این فیلم، ماشینآلاتی به محل آورده شده و بخشی از زبالهها جابهجا یا با خاک پوشانده شدهاند؛ اقدامی که از نگاه اهالی، مسئله اصلی یعنی مدیریت اصولی محل دفن زباله را حل نمیکند.
آب چاههای روستا؛ نگرانی اصلی مردم
یکی از جدیترین نگرانیهای ساکنان منطقه، وضعیت آب چاههاست.
فرهاد شیرگر میگوید حدود ۸۰ خانوار در روستا زندگی میکنند و به گفته او، نفوذ شیرابه به آب چاهها، بوی نامطبوع و افزایش مگسها، زندگی مردم را دشوار کرده است. او همچنین از مشاهده مشکلات پوستی در برخی حیوانات منطقه سخن میگوید.
این عضو شورای روستا مدعی است که در برخی چاهها لایهای از مادهای تیرهرنگ روی سطح آب مشاهده شده و اهالی به دلیل ضعف شبکه آبرسانی، در مقاطعی ناچار به استفاده از آب چاه و جوشاندن آن برای مصرف شدهاند.
با این حال، متن حاضر نتیجه آزمایش تخصصی درباره میزان یا نوع آلایندههای موجود در آب چاهها ارائه نمیکند؛ بنابراین درباره میزان آلودگی یا ارتباط مستقیم آن با بیماریهای مشخص، نمیتوان فراتر از اظهارات منابع این گزارش نتیجهگیری کرد.
رئیس شبکه بهداشت تالش: نفوذ شیرابه با چشم قابل مشاهده است
محمد جعفرپور، رئیس شبکه بهداشت شهرستان تالش، ورود شیرابه سایت زباله روستای کریممحله به آب چاههای اهالی و دریا را تأیید کرده است.
او حتی درباره مشاهده این نفوذ میگوید: «نیازی به آزمایش نیست، ورود شیرابه با چشم عادی قابل مشاهده است.»
جعفرپور همچنین معتقد است این مسئله محدود به یک سایت نیست و در برخی سایتهای دپوی زباله در مناطق ساحلی گیلان نیز شیرابه وارد آب دریا میشود.
به گفته رئیس شبکه بهداشت تالش، سال گذشته ۱۸ گزارش درباره تهدید بهداشت عمومی ناشی از نفوذ شیرابه سایتهای زباله تالش به دریا به اداره محیط زیست شهرستان ارسال شده و این گزارشها در اختیار منابع طبیعی و جهاد کشاورزی نیز قرار گرفتهاند.
چرا شیرابه وارد آبهای زیرزمینی میشود؟
رئیس شبکه بهداشت تالش معتقد است محلهای رهاسازی زباله در این شهرستان، در بسیاری موارد از استانداردهای لازم یک لندفیل یا سلول بهداشتی برخوردار نیستند.
به گفته او، نبود زیرساخت مناسب باعث شده شیرابه حاصل از تجزیه زبالهها راه خود را به سمت آبهای سطحی و زیرزمینی پیدا کند.
این مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بخش قابلتوجهی از محلهای دفن زباله تالش در محدوده جلگهای و ساحلی قرار گرفتهاند؛ موضوعی که به گفته اداره محیط زیست شهرستان، کنترل و مدیریت شیرابه را دشوارتر کرده است.
آبفا: شبکه آب شرب منطقه را تقویت میکنیم
در سوی دیگر، آبفای تالش تأکید دارد که برای تقویت شبکه آب شرب منطقه در حال احداث یک چاه جدید در روستای کیتک است.
شیرزاد رستمی، مدیر آبفای شهرستان تالش، میگوید حدود ۴۰ خانوار در نزدیکی محل دفن زباله سکونت دارند و اگرچه این منطقه از شبکه آب شرب برخوردار است، اما در تابستان با قطعیهای مکرر و ضعف آبرسانی مواجه میشود.
به گفته او، چاه جدید میتواند مشکل آب هشت روستای منطقه را کاهش دهد. رستمی همچنین با اشاره به وجود شبکه آبرسانی، نفوذ شیرابه به چاههای اهالی را از این منظر نگرانکننده نمیداند.
این موضع در حالی مطرح میشود که رئیس شبکه بهداشت شهرستان پیشتر ورود شیرابه به آب چاههای منطقه را تأیید کرده است؛ بنابراین تعیین دقیق کیفیت آب و میزان آلایندگی آن، نیازمند پایش و آزمایشهای مستمر و مستند است.
کارخانه کمپوست تالش چرا نیمهکاره ماند؟
بحران پسماند تالش البته موضوع تازهای نیست.
فرهاد شیرگر به پروژه احداث کارخانه کمپوست در روستای سیاهکت اشاره میکند؛ پروژهای که قرار بود بخشی از مشکلات مدیریت زباله منطقه را کاهش دهد.
به گفته او، در سال ۱۳۹۷ و پس از اعتراض اهالی و جلوگیری از ورود زباله به محل دفن، وعده داده شد با راهاندازی کارخانه کمپوست، مشکل انتقال زباله به روستای آنها کاهش پیدا کند؛ اما پس از گذشت چند سال، پروژه همچنان نیمهکاره باقی مانده است.
ادامه این وضعیت، از نگاه اهالی، به معنای تداوم وابستگی منطقه به محلهای دفن و دپوی زبالهای است که زیرساختهای لازم برای مدیریت شیرابه و پسماند را ندارند.
بوی زباله فقط یک مشکل زیستمحیطی نیست
روایت اهالی نشان میدهد پیامدهای زندگی در کنار محل دفن زباله تنها به مسائل بهداشتی محدود نشده است.
شیرگر از بوی نامطبوع، افزایش مگس و دشواری برگزاری مراسم و حتی تأثیر وضعیت محیطی روستا بر روابط اجتماعی سخن میگوید.
به گفته او، بوی نامطبوع لندفیل باعث شده مراسم خانوادگی و اجتماعی در فضای بسته یا برای مدت کوتاه برگزار شود. او حتی مدعی است این وضعیت بر روابط ازدواج میان جوانان روستا و سایر مناطق نیز اثر گذاشته است.
استاندار گیلان وارد ماجرا شد
شش روز پس از انتشار ویدیوی جنجالی، هادی حقشناس، استاندار گیلان، در گفتوگویی زنده با مسئولان دانشگاه علوم پزشکی و فرماندار تالش، وضعیت دفع پسماند بیمارستانی در این شهرستان را پیگیری کرد.
در این گفتوگو، محمدتقی آشوبی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی گیلان، اعلام کرد پسماندهای بیمارستانی پیش از انتقال، بیخطرسازی شدهاند و اقدامات تکمیلی برای مدیریت اصولی آنها در حال پیگیری است.
اما روایت اهالی متفاوت است. آنها میگویند رهاسازی زبالههای عفونی در منطقه سابقهدار است و انتشار یک ویدیو تنها باعث دیدهشدن مشکلی شده که پیش از این نیز وجود داشته است.
محیط زیست: مشکل اصلی، نبود مدیریت اصولی پسماند است
اصغر خودکار، مدیر اداره حفاظت محیط زیست شهرستان تالش، انجام بیخطرسازی پسماندهای عفونی در بیمارستان شهید نورانی تالش را مورد تأکید قرار میدهد.
او توضیح میدهد در مقطعی به دلیل خرابی دستگاه خردکن، زبالههای عفونی پس از بیخطرسازی به محل دفن منتقل شدند و بخشی از آنها توسط زبالهگردها در محیط پراکنده شده است. به گفته او، در غیر این صورت، از نظر بهداشتی خطری متوجه اهالی و احشام نخواهد بود.
خودکار همچنین میگوید محل لندفیل از گذشته حصارکشی شده، اما وجود دروازههای ورود و خروج کامیونها باعث میشود زبالهگردها و گاهی احشام وارد محوطه شوند.
۶ محل دفن زباله در تالش؛ یک مشکل، چند نقطه
مدیر محیط زیست تالش، کمبود منابع مالی را یکی از مهمترین موانع بهسازی محلهای دفن زباله شهرستان عنوان میکند.
به گفته او، شش محل دفن زباله در تالش شامل چوبر، حویق، لیسار، قرق و دو محل در اسالم وجود دارد و جانمایی این سایتها در جلگه و خط ساحلی، مدیریت شیرابه را دشوار کرده است.
او معتقد است تا زمانی که مدیریت یکپارچه و اصولی پسماند در استان و شهرستان تالش اجرا نشود، کنترل ورود شیرابه به آبهای سطحی با مشکلات جدی مواجه خواهد بود.
گیلان و معضل قدیمی دفن غیراصولی زباله
ماجرای تالش را نمیتوان کاملاً جدا از بحران گستردهتر مدیریت پسماند در گیلان بررسی کرد.
در سالهای گذشته نیز محلهای دفن زباله استان بارها به دلیل نحوه دفع پسماند، شیرابه و مشکلات زیستمحیطی مورد انتقاد قرار گرفتهاند. متن حاضر همچنین به تجربه لندفیل سراوان رشت در دوره شیوع کرونا اشاره میکند؛ زمانی که نگرانی درباره رهاسازی پسماندهای عفونی، اعتراض اهالی مناطق مجاور را به دنبال داشت.
یکی از مشکلات ساختاری، کمبود لندفیلهای بهداشتی استاندارد است. بر اساس روایت این گزارش، در بخشی از لندفیل سراوان، پسماندهای عفونی دفن و آهکپاشی میشوند؛ اما شرایط جغرافیایی گیلان و سطح بالای آبهای زیرزمینی، اهمیت استفاده از روشهای اصولیتر را افزایش میدهد.
راهحل چیست؟ از تفکیک زباله تا سلول بهداشتی
مدیر محیط زیست تالش معتقد است مدیریت پسماند این شهرستان به راهکارهای بلندمدت نیاز دارد.
در این نگاه، تفکیک زباله از مبدأ، کنترل شیرابه، احداث سلول بهداشتی، بیخطرسازی پسماندهای عفونی و گندزدایی محلهای دفن باید در کنار راهکارهای اساسیتری مانند احداث زبالهسوز و کارخانه کمپوست دنبال شوند.
به این ترتیب، مسئله تالش تنها جابهجایی زباله از یک نقطه به نقطه دیگر نیست؛ بلکه نیازمند تغییر در کل زنجیره مدیریت پسماند از لحظه تولید تا تفکیک، انتقال، پردازش و دفن نهایی است.
چاههای آب تالش در انتظار یک پاسخ روشن
در پرونده محل دفن زباله قرق، روایتها اگرچه در جزئیات با یکدیگر تفاوت دارند، اما یک پرسش اساسی همچنان باقی است: وضعیت واقعی آب چاههای روستا چیست؟
رئیس شبکه بهداشت تالش از ورود شیرابه به آب چاهها سخن میگوید؛ اهالی نیز از مشاهده آلودگی و مشکلات ناشی از زندگی در مجاورت لندفیل گلایه دارند. در مقابل، آبفا بر وجود شبکه آب شرب و تقویت آن تأکید میکند و محیط زیست نیز مشکلات سایت را عمدتاً ناشی از ضعف زیرساخت، منابع مالی و مدیریت پسماند میداند.
در چنین شرایطی، پایش منظم کیفیت آب، انتشار نتایج آزمایشهای معتبر و تعیین تکلیف محل دفن زباله میتواند به جای روایتهای متناقض، مبنای تصمیمگیری قرار گیرد.
بحران تالش فقط یک لندفیل نیست
آنچه در کریممحله و قرق تالش دیده میشود، نشانهای از مسئلهای بزرگتر در مدیریت پسماند گیلان است؛ مسئلهای که از کمبود زیرساخت و ضعف منابع مالی تا تفکیک نشدن زباله و نبود لندفیلهای بهداشتی امتداد دارد.
اگر شیرابه به آبهای سطحی و زیرزمینی راه پیدا کند، هزینه مدیریت بحران در آینده میتواند بسیار بیشتر از هزینه پیشگیری و اصلاح زیرساختها باشد.
اکنون، پس از انتشار تصاویر و مطرح شدن گزارشهای متعدد، مطالبه اصلی اهالی تنها جمعآوری یا پوشاندن زبالهها نیست؛ آنها خواهان راهکاری پایدار برای پایان دادن به چرخه دپوی غیراصولی زباله و اطمینان از سلامت آب و محیط زندگی خود هستند./ پیام ما
