یارانه نان در بودجه ۱۴۰۵: نان ارزان برای مردم یا یارانهای برای نانواییها؟
در جدول ۱۴ بودجه ۱۴۰۵، دولت ۲۹۰ همت برای یارانه نان پیشبینی کرده، اما مشخص نیست این مبلغ به نانواییها میرسد یا مستقیم به مردم پرداخت میشود
بودجه ۱۴۰۵ با تغییرات چشمگیر در سیاست یارانهها همراه است؛ حذف ارز ۲۸۵۰۰ تومانی و جایگزینی کالابرگ یک میلیون تومانی یکی از مهمترین آنهاست. اما در میان کلیت این اصلاحات، یک نقطه مبهم باقی مانده: سرنوشت ۲۹۰ همت اعتبار برای «یارانه نان» در جدول شماره ۱۴. قانون بودجه مشخص نکرده «ذینفع نهایی» این اعتبار چه کسی است؛ نانواییها یا مردم؟ ابهامی که پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گستردهای در پی دارد.
سناریوی اول: تداوم حمایت از نانواییها
اخبار سبز کشاورزی؛ در این سناریو، دولت همان مسیر فعلی را ادامه میدهد؛ یعنی یارانه نان در امتداد یارانه آرد به تولیدکنندگان تزریق شده و قیمت نان برای مصرفکننده کنترل میشود.
مزایا:
• قیمت ثابت و قابل پیشبینی برای خانوارهای کمدرآمد
• اجتناب از افزایش ناگهانی تورم غذایی
چالشها:
• انحراف در مصرف آرد و قاچاق یا فروش خارج از شبکه
• ناتوانی کامل در نظارت بر عملکرد نانواییها
• ادامه رانت و عدم شفافیت هزینهها
این رویکرد، اگرچه از ناپایداری اجتماعی ناشی از افزایش قیمت نان جلوگیری میکند، اما تداوم همان مشکلات ساختاری است که دولتهای گذشته نتوانستند حل کنند. یارانه در حلقه عرضه، بدون ضمانت شفافیت و حسابرسی مستقل، به احتمال زیاد همچنان بهصورت غیرهدفمند مصرف میشود.
سناریوی دوم: یارانه مستقیم به مردم
در این مدل، یارانه نان از حلقه تولید جدا میشود و مستقیم به خانوارها پرداخت خواهد شد؛ معادل نقدی یا اعتباری که قابلیت هدفمندسازی بر اساس دهکهای درآمدی را پیدا میکند.
مزایا:
• شفافیت کامل در پرداختها
• کاهش واسطهگری و رانت در زنجیره تولید و عرضه
• امکان هدفمندسازی دقیقتر یارانهها
ریسکها:
• افزایش قیمت نان در بازار آزاد
• فشار تورمی بر کالاهای اساسی و سبد مصرف دهکهای پایین
• آسیب اجتماعی در صورت عدم طراحی بسته حمایتی مکمل
اگر این سناریو اجرا شود، دولت باید همراه آن بستههای حمایتی قوی برای دهکهای آسیبپذیر طراحی کند تا قیمت واقعی نان موجب بحران معیشتی نشود.
چرا شفافسازی ضروری است؟
نان کالایی استراتژیک در سبد مصرفی خانوارها، بهویژه دهکهای پایین. ابهام در تعیین ذینفع نهایی، نهتنها برنامهریزی بازار نان را مختل میکند، بلکه میتواند به شوک قیمتی، رشد تورم غذایی و نارضایتی اجتماعی منجر شود.
در حالی که جدول ۱۴ بودجه به وضوح درباره بخشهای دیگری مانند بنزین سخن گفته، بیپاسخ ماندن این سؤال اساسی، نشان از بیتوجهی به تبعات اجرایی و اجتماعی اصلاحات یارانهای دارد.
