کاهش ۱۰ درصدی واردات نهاده‌های دامی از بنادر شمالی؛ ظرفیت بنادر شمالی چرا مغفول مانده است؟
رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق ایران از کاهش حدود ۱۰ درصدی واردات ذرت و جو از مسیر بنادر شمالی خبر داده و معتقد است استفاده مؤثرتر از این مبادی می‌تواند هزینه تأمین کالاهای اساسی را بین ۲۰ تا ۳۰ درصد کاهش دهد
رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق ایران از کاهش حدود ۱۰ درصدی واردات ذرت و جو از مسیر بنادر شمالی خبر داده و معتقد است استفاده مؤثرتر از این مبادی می‌تواند هزینه تأمین کالاهای اساسی را بین ۲۰ تا ۳۰ درصد کاهش دهد؛ موضوعی که در شرایط حساس تأمین نهاده‌های دامی، ضرورت بازنگری در سیاست‌های حمل‌ونقل و واردات کشور را برجسته می‌کند.
اسحاق بندانی، رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق ایران، با اشاره به اهمیت مسیرهای شمالی در تأمین کالاهای اساسی و نهاده‌های دامی، تأکید کرده است که بنادر شمالی باید به‌عنوان شبکه‌ای مکمل در کنار سایر مبادی وارداتی کشور مورد توجه قرار گیرند.
به گفته او، وابستگی بیش از حد به یک مسیر وارداتی، به‌ویژه در شرایط تحریم، محدودیت‌های تجاری یا اختلال در کریدورهای حمل‌ونقل، می‌تواند آسیب‌پذیری زنجیره تأمین کشور را افزایش دهد. از این منظر، تنوع‌بخشی به مبادی ورود کالاهای اساسی صرفاً یک انتخاب تجاری نیست، بلکه بخشی از الزامات امنیت اقتصادی و غذایی کشور محسوب می‌شود.
آمار واردات ذرت و جو چه می‌گوید؟
بر اساس آماری که بندانی اعلام کرده، مجموع واردات ذرت و جو از بنادر شمالی در سال ۱۴۰۲ حدود ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تن بوده است. این رقم در سال ۱۴۰۳ به حدود ۲ میلیون و ۹۰۰ هزار تن افزایش یافت، اما در سال ۱۴۰۴ به یک میلیون و ۶۲۰ هزار تن کاهش پیدا کرد.
وی همچنین مجموع واردات این دو نهاده در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ را حدود ۲ میلیون و ۶۰۰ هزار تن اعلام کرده و آن را در مقایسه با رقم سال ۱۴۰۳ حدود ۱۰ درصد کمتر دانسته است.
در بخش واردات ذرت نیز آمار اعلام‌شده از یک میلیون و ۴۵۱ هزار تن در سال ۱۴۰۲ به حدود یک میلیون و ۹۰۰ هزار تن در سال ۱۴۰۳ رسیده است. این میزان در سال ۱۴۰۴ حدود ۵۶۰ هزار تن و در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار تن گزارش شده است.
البته برای تحلیل دقیق این ارقام باید به تفاوت دوره‌های آماری توجه کرد؛ رقم سال ۱۴۰۳ مربوط به کل سال است، در حالی که آمار سال ۱۴۰۵ شش‌ماهه اعلام شده است. بنابراین، مقایسه این ارقام به‌تنهایی تصویر کاملی از روند سالانه واردات ارائه نمی‌دهد و انتشار آمار هم‌دوره و تفکیک‌شده برای ذرت و جو ضروری است.
صرفه‌جویی ۲۰ تا ۳۰ درصدی؛ فرصتی برای کاهش هزینه تولید
یکی از نکات مهم مطرح‌شده در این گزارش، ظرفیت بنادر شمالی برای کاهش هزینه تأمین کالاهای اساسی است. بندانی معتقد است در صورت فراهم شدن زیرساخت‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب، واردات از این مسیرها می‌تواند هزینه تأمین را بین ۲۰ تا ۳۰ درصد کاهش دهد.
چنین صرفه‌جویی‌ای، در صورت تحقق، می‌تواند برای زنجیره تولید دام و طیور اهمیت قابل توجهی داشته باشد؛ زیرا نهاده‌هایی مانند ذرت و جو از اجزای اصلی جیره غذایی دام و طیور هستند و هزینه تأمین آن‌ها بر قیمت تمام‌شده محصولات پروتئینی اثر می‌گذارد.
با این حال، کاهش هزینه واردات صرفاً با تغییر بندر ورودی اتفاق نمی‌افتد. هزینه حمل‌ونقل دریایی و زمینی، ظرفیت تخلیه و بارگیری، امکانات ذخیره‌سازی، کیفیت زیرساخت‌های بندری، هزینه انتقال به مراکز مصرف و سرعت ترخیص، همگی در اقتصادی بودن مسیر واردات نقش دارند.
به همین دلیل، ادعای کاهش ۲۰ تا ۳۰ درصدی هزینه‌ها باید با محاسبه دقیق هزینه تمام‌شده در مسیرهای مختلف و انتشار جزئیات آن بررسی شود.
چرا تنوع مسیرهای واردات برای امنیت غذایی اهمیت دارد؟
تجربه اختلال در مسیرهای تجاری نشان داده است که تمرکز بیش از اندازه واردات در چند مبادی محدود می‌تواند زنجیره تأمین کالاهای اساسی را در معرض ریسک قرار دهد.
در حوزه نهاده‌های دامی، هرگونه تأخیر در ورود محموله‌ها، تخلیه کشتی‌ها، ترخیص کالا یا انتقال نهاده به واحدهای تولیدی می‌تواند برنامه تأمین خوراک دام و طیور را با مشکل مواجه کند. این مسئله به‌ویژه برای مرغداری‌ها و واحدهای دامداری که به جریان منظم نهاده نیاز دارند، اهمیت دارد.
بنادر شمالی با توجه به موقعیت جغرافیایی و ارتباط تجاری با کشورهای حاشیه دریای خزر، می‌توانند بخشی از بار تأمین کالاهای اساسی را بر عهده بگیرند. اما بهره‌برداری از این ظرفیت به برنامه‌ریزی منسجم میان دستگاه‌های مسئول، واردکنندگان، شرکت‌های حمل‌ونقل و فعالان بندری نیاز دارد.
حلقه‌های مفقوده در استفاده از ظرفیت بنادر شمالی
یکی از پرسش‌های مهم این است که چرا با وجود ظرفیت بالقوه بنادر شمالی، سهم این مسیرها در تأمین نهاده‌های دامی با نوسان همراه بوده است؟
پاسخ به این پرسش نیازمند بررسی چند عامل است: آیا زیرساخت‌های تخلیه و انبارداری متناسب با حجم واردات توسعه یافته‌اند؟ آیا مسیرهای زمینی انتقال نهاده از بنادر شمالی به مراکز اصلی مصرف از نظر هزینه و زمان رقابت‌پذیر هستند؟ آیا مشکلات ارزی، گمرکی و بانکی بر انتخاب مسیر واردات تأثیر گذاشته‌اند؟
بدون پاسخ روشن به این پرسش‌ها، تأکید بر افزایش سهم بنادر شمالی ممکن است در حد یک توصیه باقی بماند. سیاست‌گذار باید مشخص کند چه میزان از ظرفیت اسمی بنادر قابل استفاده است، چه سرمایه‌گذاری‌هایی برای افزایش بهره‌وری لازم است و هزینه واقعی واردات از هر مسیر چقدر تمام می‌شود.
امنیت تأمین نهاده با شعار محقق نمی‌شود
کاهش هزینه واردات نهاده‌های دامی و متنوع‌سازی مسیرهای تأمین می‌تواند به تقویت امنیت غذایی کشور کمک کند؛ اما تحقق این هدف نیازمند تصمیم‌های اجرایی، شفافیت آماری و رفع موانع لجستیکی است.
اگر بنادر شمالی از نظر اقتصادی ظرفیت کاهش هزینه تأمین را دارند، باید موانع استفاده از این ظرفیت شناسایی و برطرف شود. همچنین لازم است آمار واردات به تفکیک بندر، نوع نهاده، مبدأ تأمین و دوره زمانی به‌صورت منظم منتشر شود تا امکان ارزیابی عملکرد مسیرهای وارداتی وجود داشته باشد.
در شرایطی که هزینه نهاده‌های دامی یکی از عوامل اثرگذار بر قیمت تمام‌شده محصولات پروتئینی است، هر ظرفیتی که بتواند هزینه تأمین را کاهش دهد باید جدی گرفته شود. پرسش اصلی این است که چرا استفاده از مسیرهای جایگزین و ظرفیت بنادر شمالی هنوز به یک برنامه پایدار و قابل ارزیابی در سیاست وارداتی کشور تبدیل نشده است؟
