شیر نایلونی هم لوکس شد؟ خرید ماهانه یک کالای «اقتصادی»
افزایش ۱۰۰ درصدی قیمت شیر نایلونی، این کالای اقتصادی را به خریدی مشروط تبدیل کرده؛ گزارشی از پیامدهای گرانی شیر در سبد خانوار.
شیر نایلونی که سالها ارزانترین انتخاب لبنیاتی خانوادهها بود، حالا با جهش قیمتی کمسابقه، از خرید روزمره به هزینهای برنامهریزیشده تبدیل شده؛ تا جایی که برای برخی خانوادهها، حتی این شیر «اقتصادی» هم بدون کالابرگ قابل تهیه نیست.
خرید شیر نایلونی هم حساب و کتاب ماهانه میخواهد!
اخبار سبز کشاورزی؛ شیر نایلونی، نماد لبنیات اقتصادی در سبد خانوار، در کمتر از دو ماه افزایش قیمتی نزدیک به ۱۰۰ درصد را تجربه کرده و به مرز ۶۳ هزار تومان رسیده است.
این جهش ناگهانی نهتنها مفهوم «اقتصادی بودن» این محصول را زیر سؤال برده، بلکه مصرف یکی از پایهایترین اقلام غذایی را برای بخشی از جامعه به خریدی مشروط و وابسته به حمایت دولتی تبدیل کرده است.
شیر نایلونی؛ از سیاست تغذیه تا دغدغه معیشت
شیر نایلونی زمانی فقط یک کالا نبود؛ نماد یک سیاست عمومی بود. سیاستی که بر یک اصل ساده و انسانی استوار بود: «سلامت کودکان نباید به درآمد خانواده وابسته باشد.»
بر همین اساس، سالها شیر پاکتی و در سالهای اخیر شیر نایلونی با برچسب «اقتصادی» وارد سبد مصرفی دهکهای پایین شد. اما امروز همان شیر اقتصادی، با قیمت ۶۳ هزار تومان، فاصلهای معنادار با فلسفه اولیهاش پیدا کرده است.
جهش ۱۰۰ درصدی در ۴۰ روز؛ عددها چه میگویند؟
بر اساس گزارشها، قیمت شیر نایلونی ۸۰۰ گرمی که حدود ۴۰ روز پیش ۳۱ هزار تومان بود، اکنون به ۶۳ هزار تومان رسیده است. افزایشی نزدیک به ۱۰۰ درصد برای محصولی که سالها با عنوان «شیر یارانهای» شناخته میشد.
این بسته ۸۰۰ گرمی در عمل حدود سه لیوان شیر میدهد. برای یک خانواده سهنفره با مصرف روزانه، یعنی تقریباً خرید یک بسته در روز؛ هزینهای که در پایان ماه به رقمی قابل توجه در سبد خانوار تبدیل میشود.
چرا شیر نایلونی «اقتصادی» بود؟
شیر نایلونی در مقایسه با شیرهای تتراپک و بطری:
- ماندگاری کمتری دارد
- فرآیند حرارتی سادهتری را طی میکند
- از نظر طعم و کیفیت چربی در سطح پایینتری قرار میگیرد
همین ویژگیها باعث شده بود این محصول همواره با قیمت کمتر عرضه شود و گزینه حداقلی اما در دسترس برای خانوارهای کمدرآمد باشد. اما افزایش اخیر قیمت، این تعریف را با تردید جدی مواجه کرده است.
وقتی شیر از خرید ثابت به خرید مشروط تبدیل میشود
اثر افزایش قیمتها فقط در جدول هزینهها دیده نمیشود؛ رد آن را میتوان در رفتار خرید خانوادهها دنبال کرد.
مادر یک دانشآموز ابتدایی میگوید: «الان فقط برای تغذیه مدرسه پسرم شیر میخرم. قبلاً شیر جزو خریدهای ثابت خانه بود، اما با این قیمت، شاید هفتهای دو بار بتوانیم تهیه کنیم.»
بهگفته او، شیری که زمانی جزو ضروریات خانه بود، حالا به کالایی تبدیل شده که باید برای خریدش برنامهریزی کرد.
کالابرگ؛ حمایت موقت یا جبران گرانی؟
در حال حاضر، شیر نایلونی در قالب طرح کالابرگ عرضه میشود و بخشی از هزینه آن از طریق اعتبار حمایتی پوشش داده میشود. به هر نفر ماهانه یک میلیون تومان اعتبار تعلق میگیرد.
اما پرسش اصلی اینجاست: آیا این اعتبار برای پوشش همه اقلام اساسی کافی است؟
اگر یک خانواده سهنفره فقط برای شیر، ماهانه حدود یک میلیون و ۲۶۰ هزار تومان هزینه کند، چه میزان اعتبار برای سایر کالاهای ضروری مانند گوشت، مرغ، برنج و روغن باقی میماند؟
این نگرانی جدی وجود دارد که بخش بزرگی از کالابرگ صرف جبران افزایش قیمت یک یا دو قلم کالای پایه شود.
پیامدهای تغییر الگوی مصرف لبنیات
کارشناسان تغذیه بارها بر اهمیت مصرف منظم لبنیات، بهویژه برای کودکان، تأکید کردهاند. کاهش تدریجی مصرف شیر شاید در کوتاهمدت محسوس نباشد، اما در بلندمدت میتواند سلامت عمومی جامعه را تحت تأثیر قرار دهد.
افزایش قیمت شیر نایلونی فقط یک تغییر عددی نیست؛ نشانهای است از فشاری که بر اقلام پایهای سبد خانوار وارد میشود؛ اقلامی که قرار بود مستقل از نوسانات اقتصادی، در دسترس همه اقشار باقی بمانند.
آیا هنوز میتوان آن را «شیر اقتصادی» نامید؟
امروز شیر نایلونی بیش از هر زمان دیگری به حمایت مستقیم دولتی وابسته شده است. پرسش کلیدی اینجاست: اگر اعتبار کالابرگ یک خانوار به پایان برسد و این محصول بدون یارانه از دسترس خارج شود، آیا همچنان میتوان آن را شیر یارانهای یا گزینهای اقتصادی دانست؟
وقتی خرید سادهترین لبنیات هم به حسابوکتاب ماهانه نیاز دارد، شاید وقت آن رسیده که تعریف «کالای اساسی» دوباره بازنگری شود.
