گزارش تازه فائو از وضعیت غلات ایران؛ تولید ۱۴ میلیون تنی گندم در برابر نیاز ۱۱ میلیون تنی واردات ذرت

بر اساس گزارش منتشرشده، تولید گندم ایران در سال جاری میلادی حدود ۱۴ میلیون تن برآورد شده است؛ رقمی که نشان‌دهنده بازگشت تولید این محصول به سطح نزدیک به میانگین پس از افت ناشی از خشکسالی سال ۲۰۲۵ است.

با وجود این بهبود، وضعیت واردات غلات در کشور همچنان یکسان نیست. فائو نیاز وارداتی گندم ایران در سال زراعی ۲۰۲۶-۲۰۲۷ را حدود ۲.۵ میلیون تن پیش‌بینی کرده، در حالی که نیاز وارداتی ذرت به حدود ۱۱ میلیون تن خواهد رسید؛ رقمی که ۵ درصد بیشتر از میانگین پنج‌ساله است.

بازگشت تولید گندم به سطح نزدیک به میانگین

بر اساس ارزیابی فائو، شرایط مساعدتر جوی در بخش‌هایی از فصل زراعی گذشته، به بهبود تولید گندم ایران کمک کرده است.

بارندگی‌های مناسب از اواسط دسامبر ۲۰۲۵ تا فوریه ۲۰۲۶، رطوبت خاک را افزایش داد و شرایط رشد محصول را در مراحل حساس بهبود بخشید.

طبق این گزارش، تا اواسط اکتبر ۲۰۲۶ حدود ۸.۵ میلیون تن گندم از سوی دولت خریداری شده که بیش از یک درصد بالاتر از میزان خریداری‌شده در مدت مشابه سال قبل است.

این آمار نشان می‌دهد تولید داخلی گندم توانسته بخشی از فشار وارداتی سال‌های گذشته را کاهش دهد؛ هرچند پایداری این روند به شرایط بارندگی، منابع آبی و هزینه‌های تولید در فصل‌های آینده وابسته خواهد بود.

کاهش ۳۴ درصدی نیاز وارداتی گندم؛ بهبود تولید و افزایش ذخایر مؤثر بوده است

یکی از نکات مهم گزارش فائو، کاهش نیاز وارداتی گندم ایران در سال زراعی ۲۰۲۶-۲۰۲۷ است.

برآورد این سازمان نشان می‌دهد نیاز وارداتی کشور به گندم در این دوره حدود ۲.۵ میلیون تن خواهد بود؛ رقمی که ۳۴ درصد کمتر از میانگین پنج‌ساله است.

فائو دو عامل اصلی را در این کاهش مؤثر می‌داند: بهبود تولید داخلی گندم در سال ۲۰۲۶ و وجود ذخایر انتقالی قابل‌توجه ناشی از واردات بالاتر از میانگین در سال زراعی ۲۰۲۵-۲۰۲۶.

این تحول از نظر مدیریت تراز تجاری محصولات کشاورزی اهمیت دارد؛ زیرا کاهش نیاز به واردات گندم می‌تواند فشار بر منابع ارزی و هزینه‌های تأمین این کالای راهبردی را کاهش دهد.

البته کاهش نیاز وارداتی به معنای حذف وابستگی به بازار خارجی نیست و وضعیت تولید و ذخایر باید به‌صورت مستمر مورد ارزیابی قرار گیرد.

هشدار جدی درباره واردات ۱۱ میلیون تن ذرت؛ چالش بزرگ صنعت دام و طیور

در نقطه مقابل وضعیت گندم، پیش‌بینی فائو درباره واردات ذرت تصویر متفاوتی از امنیت خوراک دام و طیور ایران ارائه می‌دهد.

بر اساس این گزارش، نیاز وارداتی ایران به ذرت در سال زراعی ۲۰۲۶-۲۰۲۷ حدود ۱۱ میلیون تن برآورد شده است؛ رقمی که تقریباً ۵ درصد بالاتر از میانگین پنج‌ساله قرار دارد.

فائو تقاضای پایدار بخش دام و طیور برای تأمین خوراک را عامل اصلی این افزایش می‌داند.

ذرت از مهم‌ترین اجزای جیره غذایی طیور و یکی از نهاده‌های مهم در تغذیه دام است. بنابراین، وابستگی بالای کشور به واردات این محصول، زنجیره تولید گوشت مرغ، تخم‌مرغ، شیر و سایر محصولات پروتئینی را در برابر نوسانات بازار جهانی، مشکلات ارزی و اختلالات حمل‌ونقل آسیب‌پذیر می‌کند.

افزایش نیاز وارداتی ذرت در شرایطی اتفاق می‌افتد که تولیدکنندگان داخلی همچنان با هزینه‌های بالای خوراک و چالش‌های تأمین نهاده روبه‌رو هستند.

کاهش ذخایر آب؛ تهدید تازه برای کشت غلات پاییزه

گزارش فائو تنها به وضعیت تولید و تجارت غلات محدود نمی‌شود و درباره شرایط کشت محصولات فصل آینده نیز هشدار می‌دهد.

بر اساس این گزارش، عملیات کشت غلات پاییزه سال ۲۰۲۷ از اواخر سپتامبر آغاز شده و انتظار می‌رود تا اواسط نوامبر ادامه داشته باشد.

با این حال، پایین‌بودن سطح ذخایر آب در سدهای تأمین‌کننده آب کشاورزی در برخی استان‌های مهم تولیدکننده، از جمله گلستان و خراسان شمالی، می‌تواند دسترسی به آب آبیاری را محدود کند و بر استقرار و رشد اولیه محصولات اثر منفی بگذارد.

فائو همچنین افزایش هزینه نهاده‌های کشاورزی، به‌ویژه کود و بذر، را از عواملی می‌داند که ممکن است انگیزه کشاورزان برای کشت را کاهش دهد.

این هشدار از آن جهت اهمیت دارد که بهبود تولید گندم در سال جاری نباید موجب نادیده‌گرفتن ریسک‌های آبی و اقتصادی فصل زراعی آینده شود.

تورم غذایی همچنان بر قدرت خرید خانوارها فشار وارد می‌کند

بخش دیگری از گزارش فائو به وضعیت قیمت محصولات غذایی در بازار داخلی اختصاص دارد.

بر اساس این ارزیابی، قیمت خرده‌فروشی آرد گندم و برنج در تهران طی اکتبر ۲۰۲۶ نسبت به ماه قبل تغییر قابل‌توجهی نداشته، اما همچنان به‌مراتب بالاتر از سطح سال گذشته قرار داشته است.

همچنین در مرداد و شهریور ۱۴۰۵، شاخص قیمت مصرف‌کننده گروه مواد غذایی، نوشیدنی‌ها و دخانیات حدود ۱۲۲ درصد افزایش سالانه داشته و قیمت نان و غلات نیز حدود ۱۰۳ درصد نسبت به دوره مشابه سال قبل افزایش نشان داده است.

این ارقام نشان می‌دهد حتی در شرایط بهبود نسبی تولید برخی محصولات کشاورزی، تورم و کاهش ارزش پول ملی همچنان می‌توانند دسترسی خانوارها به مواد غذایی اساسی را محدود کنند.

جمع‌بندی؛ خودکفایی گندم کافی نیست، امنیت خوراک دام نیز باید جدی گرفته شود

گزارش جدید فائو یک واقعیت مهم را درباره ساختار امنیت غذایی ایران آشکار می‌کند: بهبود تولید یک محصول راهبردی مانند گندم، به‌تنهایی به معنای حل مشکلات تأمین غلات و نهاده‌های موردنیاز کشور نیست.

در شرایطی که نیاز وارداتی گندم کاهش یافته، پیش‌بینی واردات ۱۱ میلیون تنی ذرت نشان می‌دهد صنعت دام و طیور همچنان به‌شدت به بازارهای خارجی وابسته است.

از سوی دیگر، محدودیت منابع آب، افزایش هزینه نهاده‌ها و فشار تورمی بر بازار مواد غذایی، می‌توانند دستاوردهای تولیدی سال جاری را در فصل‌های آینده با چالش مواجه کنند.

سیاست‌گذاری کشاورزی کشور باید علاوه بر حفظ دستاوردهای تولید گندم، بر توسعه تولید اقتصادی ذرت و سایر نهاده‌های خوراک دام، اصلاح الگوی کشت متناسب با منابع آبی، افزایش بهره‌وری مصرف آب و متنوع‌سازی مبادی واردات تمرکز کند.

واقعیت این است که امنیت غذایی ایران تنها با افزایش تولید گندم تأمین نمی‌شود؛ تا زمانی که امنیت خوراک دام و طیور و پایداری منابع آب به‌عنوان دو اولویت اساسی مورد توجه قرار نگیرند، زنجیره تولید محصولات پروتئینی همچنان در برابر شوک‌های اقتصادی و تجاری آسیب‌پذیر خواهد بود.