دریاچه ارومیه از بودجه ۱۴۰۵ خط خورد؟ گزارش نگرانکننده مرکز پژوهشها
حذف بودجه دریاچه ارومیه و کاهش اعتبارات محیطزیست در لایحه بودجه ۱۴۰۵، زنگ خطری جدی برای آینده منابع طبیعی ایران است.
درحالیکه بحرانهای محیطزیستی ایران هر سال عمیقتر میشوند، بررسی تازه مرکز پژوهشهای مجلس از لایحه بودجه ۱۴۰۵ یک زنگ خطر جدی را به صدا درآورده است؛ حذف ردیف نجات دریاچه ارومیه، کاهش اعتبارات هوای پاک و بیتوجهی به آموزش مردمی، تصویری نگرانکننده از آینده محیطزیست کشور ترسیم میکند.
بررسی لایحه بودجه محیطزیست ۱۴۰۵؛ محیطزیست در قعر جدول
اخبار سبز کشاورزی؛ روزنامه پیام ما در گزارشی نوشت: مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی تفصیلی، لایحه بودجه محیطزیست سال ۱۴۰۵ را ارزیابی کرده است.
طبق این گزارش، امور حفاظت از محیطزیست همچنان در رتبه دهم و آخر در میان ۱۰ فصل اصلی بودجه کشور قرار دارد؛ جایگاهی که مشابه بودجه ۱۴۰۴ بوده و تغییری معنادار نکرده است.
این در حالی است که تشدید آلودگی هوا، بحران پسماند، فرسایش خاک و نابودی منابع آبی، هزینههای مستقیم و غیرمستقیم سنگینی را به سلامت و معیشت مردم تحمیل کردهاند.
حذف بودجه دریاچه ارومیه؛ تصمیمی پرهزینه
یکی از مهمترین نکات منفی لایحه بودجه ۱۴۰۵، حذف کامل ردیف «مطالعه و طراحی طرح نجات دریاچه ارومیه» از بخش اعتبارات هزینهای است. این تصمیم، در کنار حذف بودجه ماده ۲۱ قانون مدیریت پسماند، نشانهای از عقبنشینی دولت از برخی تعهدات محیطزیستی ارزیابی میشود.
همچنین ردیفهایی مانند جرائم و خسارات محیطزیستی نیز با کاهش محسوسی مواجه شدهاند؛ موضوعی که میتواند اثر بازدارندگی قوانین محیطزیستی را تضعیف کند.
نقاط ضعف کلیدی لایحه بودجه محیطزیست ۱۴۰۵
مرکز پژوهشها چند ضعف ساختاری و محتوایی را برجسته کرده است:
▪️ انطباق ناکافی با برنامه هفتم پیشرفت
اگرچه برخی احکام برنامه هفتم مانند مقابله با گردوغبار یا ارزشگذاری اقتصادی منابع محیطزیستی دارای ردیف اعتباری هستند، اما سطح این اعتبارات برای تحقق اهداف برنامه کافی نیست.
نکته قابلتوجه اینکه سازگاری با تغییر اقلیم، با وجود اهمیت حیاتی، فاقد ردیف مستقل بودجهای است.
▪️ آموزش و مشارکت مردمی؛ حلقه فراموششده
آموزش محیطزیست و جلب مشارکت مردمی، سهم بسیار ناچیزی در بودجه دارد. رشد اعتبارات آموزشی تنها ۴.۶ درصد بوده و بودجه تقویت تشکلها و سازمانهای مردمنهاد محیطزیستی همچنان یک میلیون ریال با رشد صفر درصدی باقی مانده است.
▪️ ابهام و چندمتولیگری در بودجه پسماند و فاضلاب
قرارگیری بودجه پسماند و فاضلاب در بخشهای مختلف، باعث شکلگیری سه متولی همزمان شده و امکان ارزیابی شفاف عملکرد بودجه را با چالش جدی مواجه کرده است.
▪️ حذف آموزش و فرهنگسازی پسماند
حذف کامل بودجه ماده ۲۱ قانون مدیریت پسماند، اقدامی مغایر با اصول قانونی ارزیابی شده و دلیل آن، عدم شفافیت درآمدها و واریز جرائم به حساب قوه قضائیه عنوان شده است.
پیامدهای بودجهریزی ضعیف برای محیطزیست
گزارش تأکید میکند بیتوجهی به مسائل محیطزیستی، خود را در افزایش بیماریها، مرگومیر و در نهایت افزایش چشمگیر اعتبارات بخش سلامت و درمان نشان داده است؛ هزینهای که میتوانست با پیشگیری محیطزیستی کاهش یابد.
نقاط قوت لایحه بودجه ۱۴۰۵؛ رشد اعتبارات سرمایهای
در کنار ضعفها، این لایحه دارای برخی نقاط قوت نیز هست. مهمترین آن، رشد معنادار اعتبارات تملک داراییهای سرمایهای در حوزه محیطزیست است.
برخی ردیفهایی که رشد بیش از ۱۰۰ درصدی داشتهاند عبارتاند از:
- ایجاد نظام جامع آمار و اطلاعات محیطزیستی
- حفاظت از تنوعزیستی و حیاتوحش
- حفاظت و احیای تالاب انزلی
- ایجاد سامانههای پایش و کاهش آلودگی
- احیا و حفاظت تالابها، رودخانهها و مناطق چهارگانه محیطزیستی
- بیخطرسازی پسماندهای بیمارستانی
سهم محیطزیست از درآمد معادن؛ گام مثبت اما ناقص
برای نخستینبار، بخشی از درآمدهای ماده ۱۷ قانون اصلاح قانون معادن با رقمی حدود ۹ میلیارد تومان به سازمان حفاظت محیطزیست اختصاص یافته است؛ اقدامی مثبت.
با این حال، بررسیها نشان میدهد بخش عمده این منابع به خزانه و مصارف غیرمرتبط منتقل شده و صرف احیای مناطق معدنی نشده است؛ موضوعی که نیازمند اصلاح فوری است.
بودجهای که ناجی محیطزیست نیست
مرکز پژوهشهای مجلس در جمعبندی نهایی اعلام کرده است که لایحه بودجه محیطزیست ۱۴۰۵، با وجود برخی نقاط قوت سرمایهای، همچنان با ضعف در انطباق با برنامه هفتم، کمرنگ بودن آموزش و مشارکت مردمی، فقدان شفافیت و حذف ردیفهای حیاتی روبهروست؛ کاستیهایی که مانع بهبود وضعیت شکننده محیطزیست کشور خواهد بود.
