واردات آب به ایران؛ طرحی که هنوز از مرحله مطالعه عبور نکرد

در حالی که بحران کم‌آبی در بسیاری از مناطق ایران تشدید شده، موضوع واردات آب از کشورهای همسایه بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته است. با وجود طرح‌های مطالعاتی که سال‌ها درباره انتقال یا واردات آب مطرح شده، هنوز مشخص نیست این پروژه‌ها چه زمانی وارد مرحله اجرایی خواهند شد.

واردات آب هنوز در مرحله مطالعه

سخنگوی صنعت آب کشور اعلام کرده است که طرح واردات آب سال‌هاست در قالب پروژه‌های مطالعاتی بررسی می‌شود، اما هنوز هیچ اقدام اجرایی برای عملیاتی شدن آن انجام نشده است.

عیسی بزرگ‌زاده در توضیح وضعیت این طرح گفت تأمین آب شرب از کشورهای دیگر موضوعی بسیار حساس است و نیازمند بررسی دقیق در حوزه‌های مختلف است. به گفته او، در چنین پروژه‌هایی باید مجموعه‌ای از ملاحظات امنیتی، اقتصادی و فنی از جمله پایداری خطوط انتقال آب مورد توجه قرار گیرد.

به گفته این مقام مسئول، مطالعات مربوط به واردات آب طی سال‌های گذشته بارها توسط کارشناسان ارزیابی شده اما هنوز تصمیمی برای اجرای عملی این طرح اتخاذ نشده است.

مذاکرات با کشورهای حاشیه خزر به کجا رسید؟

یکی از گزینه‌هایی که در سال‌های اخیر مطرح شده، واردات آب از کشورهای حاشیه دریای خزر است. با این حال، سخنگوی صنعت آب توضیح داده که چنین پروژه‌هایی با پیچیدگی‌های زیادی همراه است و هنوز به مرحله اجرا نرسیده‌اند.

در واقع، بسیاری از کشورهایی که در همسایگی ایران قرار دارند نیز با چالش‌های آبی مواجه‌اند و همین موضوع امکان صادرات آب به ایران را دشوارتر می‌کند. به همین دلیل مذاکرات در این زمینه به نتیجه قطعی منجر نشده است.

وضعیت حقابه ایران از افغانستان

در کنار بحث واردات آب، موضوع حقابه ایران از رودخانه‌های مرزی نیز همچنان در دستور کار قرار دارد. سخنگوی صنعت آب اعلام کرد که وزارت نیرو و وزارت امور خارجه تماس‌هایی با طرف افغانستانی داشته‌اند و این رایزنی‌ها تا حدی نتیجه‌بخش بوده است.

به گفته او، در ماه‌های اخیر مقداری آب از رودخانه‌های هیرمند و هریرود وارد کشور شده و برخی مناطق مانند سیستان و مشهد از این منابع بهره‌مند شده‌اند. با این حال، میزان آبی که دریافت شده هنوز با سهم واقعی حقابه ایران فاصله دارد.

واردات واقعی آب یا «واردات مجازی»؟

پیش‌تر وزیر نیرو نیز به موضوع واردات آب اشاره کرده و توضیح داده بود که این موضوع می‌تواند به دو شکل دنبال شود: واردات واقعی آب و واردات مجازی.

در مدل واردات مجازی، کشور به جای مصرف منابع آبی داخلی برای تولید محصولات پرمصرف، این محصولات را از خارج وارد می‌کند. در این حالت در واقع آب مصرف‌شده در تولید آن کالاها به صورت غیرمستقیم وارد کشور می‌شود.

به گفته وزیر نیرو، علاوه بر این رویکرد، مذاکراتی نیز برای تأمین آب مازاد از کشورهای همسایه در حال انجام است. با این حال، شرایط اقلیمی منطقه باعث شده بسیاری از کشورهای اطراف نیز با محدودیت منابع آبی روبه‌رو باشند.

چالش‌های اصلی واردات آب برای ایران

کارشناسان معتقدند اجرای پروژه واردات آب با چالش‌های متعددی روبه‌رو است. مهم‌ترین این چالش‌ها شامل موارد زیر است:

• هزینه بسیار بالای انتقال آب در مسافت‌های طولانی
• ملاحظات امنیتی و سیاسی در وابستگی به منابع خارجی
• مسائل زیست‌محیطی و فنی در انتقال آب بین کشورها
• کمبود منابع مازاد در کشورهای همسایه

به همین دلیل بسیاری از متخصصان تأکید می‌کنند که مدیریت مصرف، اصلاح الگوی کشت و افزایش بهره‌وری آب در داخل کشور باید همچنان در اولویت قرار داشته باشد.

آینده طرح واردات آب چه خواهد شد؟

با وجود تشدید بحران کم‌آبی در ایران، به نظر می‌رسد واردات آب هنوز فاصله زیادی تا اجرا دارد و همچنان در مرحله بررسی و مطالعه باقی مانده است. در کنار این موضوع، پیگیری حقابه‌های مرزی و مدیریت منابع داخلی همچنان مهم‌ترین گزینه‌های پیش روی سیاست‌گذاران حوزه آب به شمار می‌رود.