ادعای ارتباط سدهای ایران با موشکها؛ کاوه مدنی هشدار داد
گزارش نیویورکتایمز درباره احتمال ارتباط سدهای ایران با تأسیسات نظامی، واکنش کاوه مدنی را برانگیخت؛ او میگوید همجواری جغرافیایی مدرک رابطه نیست.
گزارشی از روزنامه نیویورکتایمز درباره احتمال ارتباط برخی سدها و پروژههای آبی ایران با تأسیسات نظامی، با واکنش و انتقاد کاوه مدنی روبهرو شده است. مدنی میگوید نزدیکی مکانی بهتنهایی رابطه علتومعلولی را ثابت نمیکند و طرح چنین گمانهای میتواند امنیت زیرساختهای غیرنظامی آب را تحتتأثیر قرار دهد. با این حال، گزارش نیویورکتایمز این ارتباط را قطعی نمیداند و آن را در حد فرضیه و ارزیابی برخی تحلیلگران مطرح میکند.
نیویورکتایمز چه ادعایی درباره سدهای ایران مطرح کرد؟
بر اساس گزارشی که رویداد۲۴ از نیویورکتایمز نقل کرده، اریکا سولومون، رئیس دفتر این روزنامه در امور ایران و عراق، با همکاری صنم ماحوزی، روزنامهنگار ایرانی، به گسترش سدها و طرحهای انتقال آب در ایران پرداختهاند. در این گزارش، برخی تحلیلگران احتمال دادهاند که بخشی از این زیرساختها، افزون بر کارکردهای عمومی، بتوانند آب یا برق مورد نیاز تأسیسات نظامی را نیز تأمین کنند.
نیویورکتایمز تأکید کرده است که بهدلیل محرمانهبودن برنامه موشکی ایران، هرگونه ارتباط میان این برنامه و پروژههای آبی کشور همچنان در حد گمانهزنی است. بنابراین، این گزارش از اثبات رابطه مستقیم میان سدها و تأسیسات موشکی سخن نمیگوید.
منشأ گمانهزنی درباره سدها و تأسیسات نظامی چیست؟
در گزارش یادشده، به پژوهش نیما شکری، متخصص امنیت آب در دانشگاه صنعتی هامبورگ آلمان، اشاره شده است. بنا بر نقل نیویورکتایمز، گروه پژوهشی او وجود دستکم ۵۳۳ سد در ایران را بررسی کرده است؛ رقمی که در گزارش بهعنوان یکی از نشانههای گسترش زیرساختهای آبی کشور مطرح میشود.
شکری گفته است که هنگام بررسی نقشه حملات هوایی به سایتهای مخفی و مشکوک موشکی ایران، به شباهتهایی میان پراکندگی این حملات و محل سدها توجه کرده است. این همپوشانی جغرافیایی، به گفته او، پرسشهایی درباره احتمال ارتباط میان پروژههای آبی و برخی تأسیسات نظامی ایجاد کرده است.
با این حال، شباهت مکانی بهتنهایی وجود رابطه عملیاتی یا علتومعلولی را ثابت نمیکند. خود گزارش نیویورکتایمز نیز ارتباط احتمالی سدها با برنامه موشکی را قطعی ندانسته است.
تحلیلگران چه برداشتی از نقش زیرساختهای آبی دارند؟
نیویورکتایمز از قول هفت کارشناس حوزه آب و مسائل نظامی نوشته است که دسترسی پایدار به آب و برق میتواند برای تأسیسات نظامی بزرگ اهمیت داشته باشد. دنی سیترینوویچ، تحلیلگر پیشین مسائل ایران در سازمان اطلاعات نظامی اسرائیل، نیز گفته است ایران ممکن است برای تداوم فعالیت مجموعههای موشکی، به زیرساختهای پشتیبان و مستقل توجه کرده باشد.
این ارزیابیها در گزارش بهعنوان دیدگاه کارشناسان مطرح شدهاند، نه شواهد قطعی درباره کارکرد مشخص سدهای ایران. در همین چارچوب، فرزین ندیمی، پژوهشگر ارشد مؤسسه واشنگتن، شمار سایتهای موشکی ایران را دستکم ۳۰ مورد برآورد کرده است. او همچنین شبکه زیرزمینی ایران را در شمار شبکههای نظامی زیرزمینی گسترده توصیف کرده است.
واکنش کاوه مدنی به گزارش نیویورکتایمز
کاوه مدنی، مدیر مؤسسه آب، محیط زیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل متحد، در واکنش به این گزارش در شبکه ایکس نوشت: «گمانهزنی، مدرک نیست. نزدیکی مکانی به معنای رابطه علت و معلولی نیست.»
او این نوع روایت را «تقلیلگرایانه و جنجالبرانگیز» خواند و نسبت به پیامدهای آن برای زیرساختهای غیرنظامی آب هشدار داد. مدنی همچنین نوشت که حتی حملهکنندگان به ایران نیز چنین ادعایی درباره ارتباط سدها و موشکها مطرح نکردهاند و از نیویورکتایمز خواست در پوشش این موضوع دقیقتر عمل کند.
محور اصلی انتقاد مدنی، تفاوت میان مشاهده همزمانی جغرافیایی و اثبات یک ارتباط واقعی است؛ تمایزی که در گزارشهای مربوط به زیرساختهای حیاتی اهمیت ویژه دارد.
واکنش مصطفی نجفی؛ نگرانی از پیامدهای سیاسی و انسانی
مصطفی نجفی، تحلیلگر سیاسی و مشاور محسن رضایی، نیز در واکنش به این گزارش، آن را «غیرانسانی» توصیف کرد. او مدعی شد چنین روایتی میتواند به تضعیف اعتماد عمومی و ایجاد زمینه برای توجیه حمله به زیرساختهای حیاتی آب منجر شود.
این واکنش، دیدگاه نجفی درباره پیامدهای احتمالی گزارش است و بهخودیخود اثبات نمیکند که نیویورکتایمز با چنین هدفی آن را منتشر کرده است. در سوی دیگر، گزارش این روزنامه نیز ارتباط میان سدها و تأسیسات نظامی را قطعی اعلام نکرده و آن را فرضیهای مبتنی بر ارزیابی برخی تحلیلگران دانسته است.
چرا دقت در روایت درباره سدهای ایران اهمیت دارد؟
سدها و تأسیسات آبی از زیرساختهای حیاتی و مرتبط با زندگی روزمره مردماند. از این رو، طرح ادعا درباره کارکرد احتمالی آنها در پشتیبانی از فعالیتهای نظامی، بدون شواهد روشن، میتواند نگرانیهایی درباره امنیت آب و جان غیرنظامیان ایجاد کند.
در عین حال، برای ارزیابی دقیق این موضوع باید میان سه سطح تفاوت گذاشت: دادههای مکانی، برداشت کارشناسان و شواهد اثباتکننده رابطه عملیاتی. گزارش نیویورکتایمز این ارتباط را در حد گمانهزنی نگه داشته و کاوه مدنی نیز هشدار داده است که همجواری جغرافیایی را نباید بهتنهایی مدرک تلقی کرد.