گفتوگو با پاشا وجدان، مدیر مجموعه نان سنتی و ارگانیک بیوتارلا+کلیپ
در گفتوگو با پاشا وجدان، مدیر بیوتارلا، با شیوه تولید نان سنتی و ارگانیک، تفاوت محصول ارگانیک و سالم، ویژگیهای نان بیوتارلا و چالشهای تولید آشنا شوید.
نان، یکی از اصلیترین اجزای سفره ایرانی است؛ اما کیفیت آن فقط به نوع گندم یا شیوه پخت محدود نمیشود و انتخاب مواد اولیه، روش آسیابانی و زمان تخمیر نیز در محصول نهایی نقش دارند.
در این رپرتاژ و گفتوگو با آقای وجدان، مدیر شرکت بیوتارلا، درباره آغاز فعالیت این مجموعه، شیوه تولید نان سنتی، مفهوم ارگانیک و تفاوت آن با محصول سالم، ویژگیهای نان بیوتارلا و چالشهای تولید به روش سنتی صحبت کردهایم.
۱. لطفاً توضیح دهید از چه سالی فعالیت خود را آغاز کردید.
به نام خدا. بنده پاشا وجدان، مدیر مجموعه نان سنتی و ارگانیک بیوتارلا هستم.
فعالیت ما در حوزه محصولات سلامتمحور از سال ۱۳۹۳ آغاز شد. انگیزه اولیه برای ورود به این حوزه، مشکلاتی بود که از نظر سلامتی برای شخص خودم به وجود آمده بود. همین مسئله باعث شد توجه بیشتری به تغذیه سالم و محصولات طبیعی داشته باشم.
در نخستین گام، تصمیم گرفتیم نان را به همان شیوه سنتی و قدیمی روستایی تولید کنیم. به همین منظور، از تعدادی از بانوان روستایی دعوت کردیم تا نان را با روش سنتی و به شیوه گذشته برای ما تولید کنند. پس از عرضه این نانها، با استقبال خوبی از سوی مشتریان روبهرو شدیم.
این استقبال زمینهساز راهاندازی کارگاه تولیدی خودمان شد. حدود یک سال بعد، کارگاهی در نزدیکی روستا تأسیس کردیم و با همکاری همان بانوان روستایی، تولید نان را به روش سنتی ادامه دادیم.
به این ترتیب، فعالیت خود را در این حوزه از سال ۱۳۹۳ آغاز کردهایم و تاکنون نیز در همین مسیر مشغول فعالیت هستیم.

۲. به چه علت نان تولیدی شما ارگانیک است؟
مبنای ارگانیک بودن یک محصول این است که در تمام مراحل تولید، از تهیه مواد اولیه گرفته تا فرآوری و تولید محصول نهایی، از هیچگونه نهاده شیمیایی، از قبیل سموم، کودهای شیمیایی، آفتکشها، مواد نگهدارنده یا سایر افزودنیهای شیمیایی استفاده نشود.
در مورد نان بیوتارلا، این موضوع در دو مرحله اصلی مورد توجه قرار گرفته است: نخست، تأمین مواد اولیه و دوم، فرآوری و تولید نان.
در مرحله اول، ماده اولیه اصلی ما گندم است. گندمی که برای تولید نان استفاده میکنیم از نوع گندم دیم است و از مزارع دیم منطقه تأمین میشود. در کشت دیم، به دلیل وابستگی مستقیم محصول به میزان و زمانبندی بارندگی و همچنین پایینتر بودن بازدهی نسبت به سطح زیر کشت، استفاده از نهادههای شیمیایی معمولاً برای کشاورز صرفه اقتصادی ندارد. افزون بر این، استفاده از این نهادهها در صورت نامناسب بودن شرایط بارندگی، نهتنها ممکن است سودی برای محصول نداشته باشد، بلکه حتی میتواند به آن آسیب برساند. به همین دلیل، در مزارعی که گندم مورد نیاز ما از آنها تأمین میشود، از نهادههای شیمیایی استفاده نمیشود.
در مرحله دوم، یعنی فرآوری گندم و تهیه آرد، از روش آسیاب سنگی استفاده میکنیم. به این معنا که گندم را برای تبدیل شدن به آرد به کارخانههای صنعتی آردسازی نمیفرستیم، بلکه آن را در آسیابهای سنگی آرد میکنیم. در این روش، هیچگونه افزودنی به آرد اضافه نمیشود و سبوس نیز از آن جدا نمیشود؛ بنابراین، آرد حاصل، آرد کامل است.
از سوی دیگر، ساختار متخلخل سنگ آسیاب و ویژگیهای این روش آسیابانی کمک میکند جنین گندم، که یکی از ارزشمندترین بخشهای دانه گندم است، حفظ شود.
در مرحله تولید نان نیز از روش سنتی استفاده میکنیم. در این روش، نیازی به استفاده از مواد افزودنی و بهبوددهندههای شیمیایی نیست. تنها عامل تخمیر خمیر، خمیرترش است که خودمان آن را از ترکیب آرد و آب تهیه میکنیم و هیچ ماده دیگری به آن اضافه نمیشود.
بنابراین، از زمان تأمین ماده اولیه تا آسیابانی، تهیه خمیر، پخت و بستهبندی، تلاش کردهایم هیچگونه ماده افزودنی یا ترکیبی که سلامت و کیفیت طبیعی محصول را تحتتأثیر قرار دهد، وارد فرایند تولید نکنیم. مجموعه این ویژگیها، مبنای رویکرد ارگانیک ما در تولید نان بیوتارلاست.
۳. محصولات شما در چه شهرها یا استانهایی توزیع میشوند؟
محصولات بیوتارلا در بسیاری از فروشگاههای سلامتمحور کشور عرضه میشوند. بخش عمده توزیع ما در تهران، استانهای شمالی کشور، بهویژه گیلان و مازندران، و همچنین شهرهای مختلف آذربایجان انجام میشود.
۴. به لحاظ قیمت، محصول شما چه وضعیتی دارد؟
متأسفانه در کشور ما، آرد و نان تحتتأثیر نظام قیمتگذاری دولتی و یارانههای قابلتوجه قرار دارند. دولت گندم را با قیمت تضمینی خریداری میکند و پس از انجام مراحل مختلفی مانند ذخیرهسازی، حملونقل و تبدیل آن به آرد در کارخانه، این محصول را با قیمت یارانهای در اختیار نانواییها قرار میدهد تا امکان عرضه نان با قیمت پایینتر برای مصرفکنندگان فراهم شود.
البته این نظام قیمتگذاری، در کنار مزایایی که از نظر اقتصادی برای مصرفکننده دارد، با چالشهایی نیز در چرخه تولید نان همراه است که یکی از پیامدهای آن میتواند کاهش کیفیت محصول باشد.
اما محصول ما خارج از این شبکه دولتی تولید میشود و مشمول قیمتگذاری و یارانه آرد نیست. ما گندم مورد نیاز خود را به قیمت آزاد و حتی در مواردی بالاتر از قیمتهای دولتی خریداری میکنیم؛ چراکه کشاورزان محصول مورد نظر ما را برایمان نگه میدارند و ما نیز برای تأمین گندم باکیفیت مورد نیاز خود، هزینه بیشتری پرداخت میکنیم.
از سوی دیگر، تمام هزینههای مراحل تولید، از دستمزد نیروی کار و استادکار گرفته تا آسیابانی، حملونقل و سایر هزینههای جانبی، بر عهده خودمان است.
بنابراین، طبیعی است که نان بیوتارلا با قیمت آزاد عرضه شود و قیمت آن در مقایسه با نانهای معمولی که از یارانههای سنگین دولتی بهرهمند هستند، بهمراتب بالاتر باشد.
۵. به نظر شما محصولاتی که با عنوان ارگانیک در بازار عرضه میشوند، واقعاً ارگانیک هستند؟
واقعیت این است که آگاهی درباره مفهوم محصولات ارگانیک در کشور ما، چه در بخش تولید و توزیع و چه در میان مصرفکنندگان، هنوز چندان کافی نیست.
این مسئله را در برخوردهای روزمره بهخوبی میتوان مشاهده کرد. برای مثال، وقتی به فروشگاهی مراجعه میکنیم و از فروشنده درباره ارگانیک بودن یک محصول سؤال میپرسیم، معمولاً پاسخ مثبت میشنویم؛ اما وقتی درباره گواهی یا مستندات ارگانیک بودن آن محصول سؤال میکنیم، مشخص میشود که اغلب چنین مدارکی وجود ندارد.
به نظر میرسد در ذهن برخی افراد، ارگانیک بودن بیشتر یک برداشت عامیانه است؛ به این معنا که اگر شخصی محصولی را خودش تولید کند یا آن را بهصورت محلی عرضه کند، تصور میشود آن محصول حتماً ارگانیک است.
برای روشنتر شدن موضوع، خاطرهای را برایتان تعریف میکنم. روزی از روستایی عبور میکردم و در مغازهای تابلویی با عنوان «محل عرضه شیر ارگانیک» دیدم. از آنجا که به این موضوع علاقهمند بودم، کنجکاو شدم بدانم شیر عرضهشده واقعاً چه ویژگیهایی دارد.
از فروشنده پرسیدم چرا شیر شما ارگانیک است؟ پاسخ داد: «ما شیر را از گاوهای خودمان میدوشیم و عرضه میکنیم.»
مشخص بود که تصور ایشان از ارگانیک بودن این بود که چون شیر متعلق به گاوهای خودشان است و خودشان آن را میدوشند، پس حتماً ارگانیک است.
از ایشان پرسیدم آیا به گاوها یونجه و علوفه میدهید؟ پاسخ مثبت داد. سپس پرسیدم آیا برای تولید این علوفهها از سموم و مواد شیمیایی استفاده شده است؟ ایشان نیز پاسخ داد که بله، در برخی موارد سمپاشی و استفاده از این مواد انجام میشود.
این مثال بهخوبی نشان میدهد که برداشت عمومی از مفهوم ارگانیک تا چه اندازه میتواند با تعریف واقعی آن متفاوت باشد.
واقعیت این است که صرف ادعای تولیدکننده یا فروشنده، برای ارگانیک دانستن یک محصول کافی نیست. محصولات ارگانیک واقعی باید دارای گواهی معتبر و مستندات لازم باشند. این گواهیها پس از طی مراحل مشخصی از بازرسی و ارزیابی، توسط مراجع و شرکتهای دارای صلاحیت صادر میشوند.
البته ممکن است حتی در برخی موارد، پس از صدور گواهی نیز تخلفاتی رخ دهد؛ اما این موضوع با محصولی که اساساً بدون هیچگونه ارزیابی و مستنداتی، صرفاً به تشخیص تولیدکننده ارگانیک نامیده میشود، تفاوت اساسی دارد.
بنابراین، نمیتوان صرفاً به دلیل اینکه محصولی محلی است، در یک باغ یا مزرعه شخصی تولید شده یا تولیدکننده آن را ارگانیک معرفی میکند، آن را محصولی ارگانیک و سالم تلقی کرد. برای اطمینان از این موضوع، باید گواهیها و مستندات معتبر مربوط به آن محصول را بررسی کرد.
۶. چه تفاوتی بین محصول ارگانیک و محصول سالم وجود دارد؟
محصول ارگانیک و محصول سالم دو مفهوم مرتبط، اما متفاوت هستند.
محصول ارگانیک به محصولی گفته میشود که در فرایند تولید آن، مطابق ضوابط و استانداردهای ارگانیک، از نهادههای شیمیایی ممنوعشده استفاده نشده باشد و تغییرات و فرایندهایی که با اصول تولید ارگانیک مغایرت دارند، صورت نگرفته باشند. رعایت این شرایط نیز از طریق بازرسیها، بررسی مستندات و آزمایشهای لازم ارزیابی و تأیید میشود.
اما مفهوم محصول سالم متفاوت است. در حالت کلی، محصول سالم به محصولی گفته میشود که مصرف آن برای سلامت انسان زیانبار نباشد یا میزان مواد و ترکیبات نامطلوب موجود در آن در محدوده مجاز و قابلقبول قرار داشته باشد.
برای مثال، ممکن است در تولید یک محصول کشاورزی مانند میوه از سموم دفع آفات استفاده شده باشد، اما میزان باقیمانده سموم در محصول نهایی از حد مجاز تعیینشده بیشتر نباشد. چنین محصولی میتواند از نظر استانداردهای مربوط به سلامت و ایمنی غذایی، سالم تلقی شود؛ اما صرفاً به این دلیل نمیتوان آن را ارگانیک دانست.
مثال دیگری را میتوان در محصولات غذایی ویژه رژیمهای خاص مشاهده کرد. برای نمونه، ممکن است محصولی برای افراد مبتلا به دیابت تولید شود که میزان قند یا ترکیبات قندی آن به اندازهای کنترل شده باشد که مصرف آن، در چارچوب رژیم غذایی این افراد، مشکل خاصی ایجاد نکند.
بنابراین، ارگانیک بودن و سالم بودن، اگرچه میتوانند با یکدیگر همراه باشند، الزاماً به یک معنا نیستند. یک محصول ممکن است سالم باشد، اما ارگانیک نباشد. به همین دلیل، نباید این دو مفهوم را معادل یکدیگر در نظر گرفت.
۷. با چه مشکلاتی برای تولید این محصول روبهرو هستید؟
یکی از مهمترین مشکلات ما در تولید این محصول، وابستگی شدید آن به نیروی انسانی ماهر و آشنا با روشهای سنتی پخت نان است. متأسفانه با رواج دستگاههای غلتکی و تجهیزات فلزی در صنعت نان، که عمدتاً با هدف کاهش ضایعات و اقتصادیتر کردن تولید نان مورد استفاده قرار گرفتهاند، بهتدریج نسل افرادی که توانایی تولید نان به روش سنتی را دارند، رو به انقراض رفته است.
امروزه حتی در بسیاری از روستاها نیز دیگر نان به شیوه قدیمی تولید نمیشود و نانواییهای مجهز به همین دستگاهها جایگزین روشهای سنتی شدهاند. در نتیجه، نسل جوان روستایی نیز معمولاً با این شیوه پخت آشنایی ندارد و مهارت لازم برای انجام آن را نیاموخته است.
به همین دلیل، پیدا کردن نیروی کار ماهر برای ما بسیار دشوار شده است. در بسیاری از موارد مجبوریم نیروی مورد نیاز خود را از ابتدا آموزش دهیم. از طرف دیگر، این کار سختیها و دشواریهای خاص خود را دارد و افراد کمتری تمایل دارند آن را بهعنوان شغل انتخاب کنند. بنابراین، برای جذب و حفظ نیروی انسانی باید هزینه و انرژی زیادی صرف کنیم.
مشکل دیگر این است که تجهیزات موجود در بازار نیز نتوانستهاند جایگزین مناسبی برای روش سنتی باشند. ما تقریباً تمام دستگاهها و تجهیزاتی را که در دسترس بوده بررسی و آزمایش کردهایم؛ اما در عمل، این تجهیزات بافت و کیفیت نان را تغییر میدهند و نمیتوانند محصولی با ویژگیهای نان سنتی تولید کنند. به همین دلیل، همچنان ناچاریم به نیروی انسانی و روشهای دستی متکی باشیم.
این وابستگی، علاوه بر ایجاد کمبود دائمی نیروی کار، توسعه و گسترش فعالیت را نیز دشوار میکند؛ زیرا تولید به این شیوه بهراحتی قابل افزایش و مقیاسپذیر نیست و برای توسعه کار، همواره با محدودیت نیروی انسانی روبهرو هستیم.
مشکل مهم دیگر، اختلاف قیمت نان ما با نانهای معمولی و یارانهای است. از آنجا که بخش عمده نان مصرفی کشور با استفاده از آرد یارانهای تولید میشود، اختلاف قیمت محصول ما با این نانها قابلتوجه است. در چنین شرایطی، توضیح و توجیه این تفاوت قیمت برای مشتریان کار آسانی نیست؛ بهویژه اینکه حجم عرضه نان یارانهای در بازار بسیار زیاد است و بسیاری از مصرفکنندگان بهسختی میتوانند دلایل این اختلاف قیمت را درک کنند.
در مجموع، کمبود نیروی انسانی ماهر، دشواری توسعه تولید به روش سنتی و اختلاف قیمت با نانهای یارانهای، مهمترین چالشهایی هستند که در مسیر تولید نان بیوتارلا با آنها مواجهیم.
۸. ویژگی نان شما نسبت به نانهای معمولی چیست؟
تفاوت این نان با سایر نانها موضوعی اساسی است که دوست دارم در اینجا به آن بپردازم. میتوانم شش ویژگی اصلی برای نان بیوتارلا معرفی کنم. هر یک از این ویژگیها در کیفیت و سلامت نان نقش دارند و نادیده گرفتن آنها میتواند بخشی از ویژگیهای مطلوب نان را تحتتأثیر قرار دهد.
ویژگی اول: استفاده از گندم دیم
نخستین ویژگی نان بیوتارلا، استفاده از گندم دیم است. همانطور که میدانید، میزان برداشت محصول در کشت دیم، در مقایسه با کشت آبی، معمولاً بهازای هر واحد سطح کمتر است. به همین دلیل، استفاده از نهادههای شیمیایی مانند سموم، کودهای شیمیایی، آفتکشها و علفکشها در بسیاری از موارد از نظر اقتصادی برای کشاورز مقرونبهصرفه نیست.
از سوی دیگر، در کشت دیم، میزان و زمانبندی بارندگی نقش تعیینکنندهای در عملکرد محصول دارد. اگر بارندگی کافی نباشد، استفاده از برخی نهادههای شیمیایی نهتنها ممکن است نتیجه مطلوبی نداشته باشد، بلکه در شرایطی میتواند به محصول آسیب نیز برساند.
به همین دلایل، گندم دیم منطقه را بهعنوان ماده اولیه اصلی تولید نان خود انتخاب کردهایم.
ویژگی دوم: استفاده از آرد کامل تهیهشده با آسیاب سنگی
ویژگی دوم نان بیوتارلا، استفاده از آرد کامل است که با آسیاب سنگی تهیه میشود. این روش آسیابانی دو مزیت مهم دارد:
نخست اینکه در فرایند آسیاب، سبوس گندم از آرد جدا نمیشود و تمام اجزای دانه گندم در آرد باقی میمانند.
دوم اینکه ساختار متخلخل سنگ آسیاب و ویژگیهای این روش به حفظ جنین گندم کمک میکند. جنین گندم یکی از ارزشمندترین بخشهای دانه است و از نظر ترکیبات مغذی، غنای قابلتوجهی دارد.
باید توجه داشت که آرد کامل صرفاً به معنای آردی نیست که سبوس آن حفظ شده باشد؛ بلکه آردی است که هر سه بخش اصلی دانه گندم، یعنی مغز یا آندوسپرم، سبوس و جنین را در خود داشته باشد. بنابراین، آردی که ما با آسیاب سنگی تهیه میکنیم، از این نظر آرد کامل واقعی است.
ویژگی سوم: استفاده از خمیرترش بهجای مخمر صنعتی
ویژگی سوم نان بیوتارلا، استفاده از خمیرترش برای تخمیر خمیر نان است. ما بهجای استفاده از مخمرهای صنعتی یا خمیرمایههای فوری، از خمیرترش استفاده میکنیم که خودمان آن را از ترکیب آرد و آب تهیه میکنیم.
خمیرترش حاوی مجموعهای از میکروارگانیسمها، از جمله باکتریهای اسیدلاکتیک و مخمرهای طبیعی است که در فرایند تخمیر خمیر نقش دارند. استفاده از خمیرترش میتواند به بهبود ویژگیهای گوارشی نان کمک کند و در کنار آن، عطر و طعم مطلوبتر و متفاوتی به محصول ببخشد.
ویژگی چهارم: تخمیر طولانیمدت خمیر
ویژگی چهارم نان بیوتارلا، استفاده از فرایند تخمیر طولانیمدت است. این روش در تولید نان مزایای متعددی دارد.
نخست اینکه در جریان تخمیر طولانیمدت، بخشی از اسید فیتیک موجود در سبوس تجزیه میشود و مقدار آن کاهش پیدا میکند. اسید فیتیک میتواند با برخی مواد معدنی، از جمله آهن و روی، ترکیب شود و جذب آنها را در دستگاه گوارش کاهش دهد. بنابراین، کاهش مقدار این ماده میتواند به بهبود دسترسی بدن به برخی مواد معدنی کمک کند.
از سوی دیگر، در جریان تخمیر، بخشی از قندهای موجود در خمیر توسط میکروارگانیسمها مصرف میشود و ترکیبات مختلفی از جمله گاز دیاکسیدکربن و مواد معطر تولید میشوند. این فرایند میتواند بر ویژگیهای حسی نان، از جمله عطر، طعم و بافت آن، تأثیر مثبت بگذارد.
همچنین تخمیر طولانیمدت میتواند ساختار پروتئینهای خمیر، از جمله شبکه گلوتنی، را تا حدی تغییر دهد و به ایجاد بافتی مطلوبتر در نان کمک کند.
در جریان تخمیر طولانیمدت، بخشی از قندهای قابلتخمیر خمیر نیز توسط میکروارگانیسمها مصرف میشود. این فرایند، در کنار تغییراتی که در ساختار نشاسته و ترکیبات خمیر ایجاد میکند، میتواند بر پاسخ قند خون پس از مصرف نان تأثیر بگذارد و به کاهش شاخص گلیسمی آن کمک کند.
مجموع این فرایندها باعث میشود نان حاصل از تخمیر طولانیمدت، از نظر عطر، طعم، بافت و برخی ویژگیهای تغذیهای با نانهایی که با تخمیر سریع تولید میشوند، تفاوت داشته باشد.
ویژگی پنجم: پهن کردن دستی خمیر بهجای استفاده از دستگاههای غلتکی
ویژگی پنجم نان بیوتارلا به شیوه پهن کردن خمیر مربوط میشود. نان لواش نان نازکی است و نحوه پهن کردن خمیر در کیفیت و بافت نهایی آن اهمیت زیادی دارد.
امروزه در بسیاری از واحدهای تولید نان، خمیر به کمک دستگاههای غلتکی پهن میشود. این غلتکها با وارد کردن فشار مکانیکی به خمیر میتوانند ساختار آن را تغییر دهند و بخشی از گازهای تولیدشده در فرایند تخمیر، بهویژه دیاکسیدکربن، را از آن خارج کنند. در نتیجه، بخشی از ساختار و بافتی که طی تخمیر در خمیر شکل گرفته است، از بین میرود.
اما در روش سنتی، خمیر ابتدا با وردنه تا حدی باز میشود و سپس نانوا با چرخاندن و کشیدن خمیر روی دست، آن را به ضخامت و اندازه مورد نظر میرساند. در این روش، برخلاف پهن کردن با غلتک، فشار مکانیکی متمرکزی به خمیر وارد نمیشود و ساختار آن تا حد بیشتری حفظ میشود.
تفاوت این دو روش را میتوان در بافت نان نهایی نیز مشاهده کرد. نانی که با دستگاههای غلتکی تولید میشود، گاهی بافتی خشک و شکننده، شبیه بیسکویت، پیدا میکند؛ بهطوریکه هنگام ترید کردن در آب یا غذا، بهسرعت حالت خمیری پیدا میکند و از هم میپاشد. در مقابل، نان لواش سنتی بافت متفاوتی دارد و هنگام ترید کردن، انسجام خود را بهتر حفظ میکند و بهآسانی به حالت خمیری و چسبنده درنمیآید.
بنابراین، پهن کردن دستی خمیر یکی دیگر از عواملی است که در حفظ بافت و کیفیت نان سنتی بیوتارلا نقش دارد.
ویژگی ششم: پخت روی سطح سفالی و در تنور سنتی
آخرین ویژگی نان بیوتارلا، شیوه پخت آن روی سطح سفالی و در تنور سنتی است. جنس سطح پخت و نحوه انتقال حرارت به خمیر، تأثیر مهمی بر کیفیت نهایی نان دارد.
سفال و مواد رسی به دلیل ظرفیت گرمایی نسبتاً بالایی که دارند، گرما را در خود ذخیره میکنند و آن را بهتدریج به خمیر منتقل میکنند. در مقابل، تجهیزات فلزی معمولاً سریعتر گرم میشوند و حرارت را با سرعت بیشتری به خمیر انتقال میدهند. این تفاوت در نحوه انتقال حرارت، بر میزان و سرعت تبخیر آب نان نیز تأثیر میگذارد.
در تجهیزات فلزی، انتقال سریع حرارت میتواند باعث شود آب موجود در خمیر با سرعت بیشتری تبخیر شود و محصول نهایی خشکتر از آب دربیاید. اما در تنور سفالی، انتقال تدریجیتر حرارت، شرایط متفاوتی برای پخت ایجاد میکند و به حفظ رطوبت و بافت مطلوب نان کمک میکند.
نکته مهم دیگر این است که در تنور سفالی، به دلیل انتقال تدریجیتر حرارت، خمیر در مراحل ابتدایی پخت مدت بیشتری در محدوده دمایی قرار میگیرد که برخی از میکروارگانیسمهای موجود در آن همچنان امکان فعالیت دارند. این میکروارگانیسمها در این محدوده حرارتی به فعالیت خود ادامه میدهند؛ از جمله بخشی از قندهای باقیمانده را مصرف میکنند و ترکیباتی مانند دیاکسیدکربن، الکل و مواد معطر تولید میکنند. با افزایش دما، فعالیت آنها متوقف میشود و از بین میروند؛ اما ترکیباتی که در این مدت تولید شدهاند، در شکلگیری عطر، طعم و ویژگیهای نهایی نان نقش دارند.
این فرایندها در کنار تخمیر طولانیمدت میتوانند به بهبود برخی ویژگیهای تغذیهای و گوارشی نان کمک کنند. همچنین تغییرات ایجادشده در قندهای باقیمانده و ساختار نشاسته میتوانند در کاهش پاسخ قند خون و شاخص گلیسمی نان نقش داشته باشند.
در مجموع، پخت روی سطح سفالی و در تنور سنتی، صرفاً یک شیوه قدیمی برای پخت نان نیست؛ بلکه بخشی از فرایند تولید است که بر رطوبت، بافت، عطر و طعم و ویژگیهای نهایی نان تأثیر میگذارد.
شخصی در یکی از مجلات مرتبط با صنعت نان و آرد، جمله بسیار زیبایی گفته بود: «آینده نان در گذشته آن است.» به اعتقاد من، این جمله کاملاً درست و قابلتأمل است.
روشهای سنتی تولید نان، حاصل تجربه نسلهای گذشته بودهاند و هرکدام ویژگیها و مزایای خاص خود را داشتهاند. متأسفانه در سالهای اخیر، به دلیل غلبه نگاه صرفاً اقتصادی، تلاش برای کاهش ضایعات و افزایش سرعت تولید، بسیاری از این روشها کنار گذاشته شدهاند. البته صنعتی بودن بهخودیخود مشکل نیست؛ مسئله اینجاست که نباید در مسیر اقتصادیتر کردن تولید، مزایای روشهای سنتی و کیفیت نهایی نان را نادیده بگیریم.
به باور من، بخشی از مشکلاتی که امروز در زمینه کیفیت نان و پیامدهای مصرف آن در جامعه با آن روبهرو هستیم، نتیجه همین بیتوجهی به اصول و روشهای ارزشمند تولید سنتی است.
۹. توقع و انتظار شما از دولت در جهت حمایت از محصولات ارگانیک چیست؟
حمایت دولت از محصولات ارگانیک، در واقع حمایت از سلامت جامعه است؛ زیرا با ترویج این محصولات، توجه به پیشگیری و حفظ سلامت مردم در اولویت قرار میگیرد. به همین دلیل، انتظار حمایت از این بخش، انتظاری بجا و منطقی است.
البته با توجه به شرایط کشور و محدودیتهایی که دولت از نظر بودجه و امکانات با آن روبهروست، در حال حاضر انتظار چندانی برای حمایت گسترده و عملی از این حوزه نداریم. با این حال، معتقدم دولت باید در این زمینه فعالتر باشد و توجه بیشتری به تولید محصولات ارگانیک نشان دهد.
اما انتظار و خواسته اصلی ما در شرایط فعلی، بیش از آنکه حمایت مستقیم دولت باشد، این است که دستکم برای تولیدکنندگان این محصولات مانعتراشی نشود.
برای مثال، در حوزه آرد و نان، به دلیل حجم بالای یارانههای دولتی و حساسیتهایی که درباره تأمین و توزیع آرد وجود دارد، فعالیت تولیدکنندگانی که خارج از شبکه یارانهای فعالیت میکنند، همواره با پرسشها و نظارتهای متعدد روبهروست. ما نیز به دلیل اینکه آرد مورد نیازمان را خارج از شبکه دولتی تأمین میکنیم، دائماً باید درباره منشأ گندم و آرد، نحوه تأمین و علت تفاوت قیمت محصولاتمان توضیح بدهیم.
نکته قابلتأمل این است که نهادهایی که وظیفه حمایت از تولیدکنندگان و توسعه محصولات سالم و ارگانیک را بر عهده دارند، عملاً حضور و فعالیت چندان پررنگی ندارند؛ اما دستگاههای نظارتی با جدیت و حساسیت زیادی فعالیت میکنند و تولیدکننده دائماً تحت فشار این نظارتها قرار دارد.
بنابراین، در شرایط فعلی، بهترین کمکی که دولت میتواند به ما بکند این است که اجازه دهد فعالیتهایی از این دست، بدون ایجاد موانع و مشکلات غیرضروری، به همین شکل ادامه پیدا کنند. در حال حاضر، چنین انتظاری برای ما بسیار ارزشمندتر از وعده حمایتهایی است که ممکن است امکان تحقق آنها وجود داشته باشد.
۱۰. در پایان، اگر صحبت خاصی دارید، بفرمایید.
در پایان، از مجموعه پایگاه خبری «اخبار سبز کشاورزی» بابت فراهم کردن فرصت این گفتوگو تشکر میکنم و برای این پایگاه اطلاعرسانی، در ادامه مسیر و انجام رسالت خود، آرزوی موفقیت دارم.