حذف ارز؛ شفافیت یا انتقال بحران؟ وقتی هزینه تولید بالا میرود اما قیمت فروش پایین میماند
حذف ارز ترجیحی قرار بود رانت را حذف کند، اما حالا کشاورز با هزینههای چندبرابری و بازار کمرمق روبهروست؛ سیاستی شفاف که شاید تولید را تاریکتر کرده است
اظهارات نایبرئیس اتحادیه باغداران یک واقعیت مهم اقتصاد ایران را دوباره آشکار میکند: اصلاح اقتصادی بدون آمادهسازی، بیشتر از آنکه درمان باشد، شوک است.حذف ارز ترجیحی در تئوری به معنای حذف رانت و شفافیت قیمتهاست؛ اما در عمل، وقتی نهادهها سه تا پنج برابر گران میشوند و قدرت خرید مردم همزمان سقوط میکند، نتیجه نه شفافیت، بلکه اختلال در کل زنجیره تولید است.
اخبار سبز کشاورزی به نقل از باشگاه خبرنگاران جوان ؛اقتصاد کشاورزی با صنعت تفاوت دارد. کارخانه میتواند تولید را متوقف کند، اما باغدار نمیتواند درخت را خاموش کند. هزینه هر روز بالا میرود حتی اگر فروش نباشد.
تناقض بزرگ: هزینه بالا و قیمت پایین
نکته مهم در گفتههای باغداران این است:هزینه تولید افزایش یافته، اما قیمت محصولات کاهش یافته است.
این یعنی تولیدکننده در بدترین سناریوی اقتصادی قرار گرفته:
• نهاده گران
• سرمایه در گردش کم
• تقاضای ضعیف
• قیمت فروش پایین
در اقتصاد به این وضعیت «فشار قیچی» گفته میشود؛ جایی که هزینهها بالا میرود اما درآمد پایین میآید. نتیجه چنین وضعیتی نه گرانی محصول، بلکه خروج تولیدکننده از بازار است.
پیامد حذف ناقص ارز
مشکل اصلی حذف ارز نیست؛ حذف ناقص آن است.حذف ارز ترجیحی فقط یک ضلع مثلث اصلاحات بود. دو ضلع دیگر باید همزمان اجرا میشد:
1. حمایت مالی از تولیدکننده (سرمایه در گردش ارزان)
2. تقویت قدرت خرید مصرفکننده
اما هیچکدام رخ نداد. بنابراین سیاستی که برای مبارزه با رانت طراحی شد، عملاً فشار را از واردکننده به تولیدکننده منتقل کرد.
کشاورز؛ آخرین حلقه زنجیر
در زنجیره بازار کشاورزی، سود در بخشهای واسطهای توزیع میشود اما ریسک در مزرعه باقی میماند.وقتی تقاضا کم میشود، قیمت محصول افت میکند؛ اما قیمت کود و سم هرگز عقبنشینی نمیکند.
در چنین شرایطی توصیه به «عدم خرید مازاد برای جلوگیری از ضایعات» منطقی است، اما واقعیت تلخ این است:اگر مصرف کم شود، ضایعات از خانه به مزرعه منتقل میشود.
تکنرخی شدن ارز میتواند بازار را شفاف کند، اما شفافیت لزوماً به معنای پایداری نیست.بازار سالم زمانی شکل میگیرد که سه عنصر همزمان برقرار باشند:
• تولیدکننده سود منطقی داشته باشد
• مصرفکننده توان خرید داشته باشد
• دولت فقط تنظیمگر باشد نه شوکدهنده اکنون هیچکدام کامل نیست.
در نتیجه بزرگترین تهدید حذف ارز، گرانی نیست؛ خاموش شدن تدریجی تولید است.کشاورزی با تأخیر واکنش نشان میدهد: یک فصل دوام میآورد، فصل بعد کوچک میشود، و چند سال بعد وابستگی ایجاد میکند.
