نهم اردیبهشت؛ روز شوراها و تجلی مشارکت آگاهانه در مدیریت شهری و روستایی
نهم اردیبهشت ماه در تقویم رسمی ایران، روز تشکیل شوراهای اسلامی است؛ نهادی که با هدف واگذاری امور مردم به مردم شکل گرفت.
نهم اردیبهشت ماه در تقویم رسمی ایران، روز تشکیل شوراهای اسلامی است؛ نهادی که با هدف واگذاری امور مردم به مردم و تقویت پایههای مردمسالاری دینی شکل گرفت. این روز، فرصتی است برای بازخوانی نقش حیاتی پارلمانهای محلی در پیشبرد اهداف توسعه پایدار و بررسی چالشهایی که این نهاد مردمی در مسیر خدمترسانی با آنها مواجه است.
شوراهای اسلامی؛ از آرمان تا اجرا
فلسفه تشکیل شوراها در نظام جمهوری اسلامی ایران، ریشه در آموزههای قرآنی و تأکید بر اصل «و شاورهم فی الامر» دارد. اگرچه ضرورت تشکیل این نهاد در قانون اساسی تصریح شده بود، اما تحقق عینی آن تا سال ۱۳۷۷ به تأخیر افتاد. با برگزاری نخستین دوره انتخابات سراسری شوراها در این سال، فصلی نوین در مدیریت اجرایی کشور گشوده شد.
شوراها به عنوان پلی میان حاکمیت و بدنه جامعه، وظیفه دارند مطالبات محلی را به سیاستهای اجرایی تبدیل کنند. این نهاد عملاً تمرکززدایی از قدرت مرکزی را هدف قرار داده و به نخبگان محلی، این فرصت را میدهد تا بر اساس مقتضیات جغرافیایی و فرهنگی خود، برای پیشرفت زادگاهشان تصمیمگیری کنند.
نقش پارلمانهای محلی در توسعه متوازن شهری
امروزه وظایف شوراهای اسلامی شهر و روستا، تنها به انتخاب شهردار یا دهیار محدود نمیشود. این نهادها به عنوان ناظران مستقیم بر عملکرد مدیریت شهری، نقشی کلیدی در تصویب بودجههای عمرانی، حفظ فضای سبز، بهبود شبکه حملونقل عمومی و ارتقای سطح زیستپذیری شهرها ایفا میکنند.
مشارکت مردم در تصمیمگیریهای شهری از طریق نمایندگان خود در شورا، منجر به افزایش سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی میشود. وقتی شهروندان احساس کنند که نظرات آنها در پروژههای محلی لحاظ میشود، در حفظ و نگهداری اموال عمومی و اجرای طرحهای توسعهای، مشارکت فعالتری خواهند داشت. این تعامل دوسویه، کلید دستیابی به توسعهای است که نه از بالا به پایین، بلکه از دل نیازهای واقعی جامعه برآمده باشد.
چالشهای پیشرو و ضرورت اصلاح قوانین
با وجود گذشت بیش از دو دهه از فعالیت شوراهای اسلامی، این نهاد همچنان با چالشهای ساختاری و قانونی متعددی دست و پنجه نرم میکند. تداخل وظایف میان دستگاههای اجرایی و شوراها، محدودیت اختیارات در نظارت بر سازمانهای خدماترسان و نیاز به شفافیت بیشتر در فرآیندهای مالی، از جمله مواردی است که کارآمدی برخی شوراها را تحتالشعاع قرار داده است.
برای آن که شوراها به معنای واقعی کلمه به «پارلمان محلی» تبدیل شوند، بازنگری در قوانین و تقویت جایگاه نظارتی آنها ضرورتی انکارناپذیر است. همچنین، حرکت به سمت «مدیریت واحد شهری» میتواند بسیاری از ناهماهنگیهای فعلی در اجرای پروژههای عمرانی را مرتفع سازد.
سخن پایانی؛ افق روشن مدیریت مردمی
نهم اردیبهشت صرفاً یک مناسبت تقویمی نیست، بلکه نمادی از بلوغ سیاسی و اجتماعی جامعهای است که میخواهد در سرنوشت خود سهیم باشد. ضمن گرامیداشت این روز و قدردانی از تلاشهای اعضای خدوم شوراهای شهر و روستا در سراسر کشور، باید به یاد داشت که موفقیت این نهاد در گرو تخصصگرایی، پاکدستی و پاسخگویی مستمر به مطالبات مردم است.
با بهرهگیری از خرد جمعی و تکیه بر شفافیت، میتوان امیدوار بود که شوراها در آیندهای نزدیک، نقشی پررنگتر در حل معضلات پیچیده شهری و توزیع عادلانه امکانات ایفا کنند و مسیر توسعه کشور را هموارتر سازند.
