محتشم کاشانی؛ معمار کلمات قدسی و پرچمدار شعر آیینی ایران

۲۶ خردادماه، تنها یک تاریخ در تقویم نیست؛ بلکه میعادگاه تجلیل از مردی است که با ترکیب‌بندِ بی‌مرگ خود، حزن عاشورا را به کالبد کلمات دمید.

روز بزرگداشت محتشم کاشانی، فرصتی است تا بازخوانی کنیم که چگونه شعر آیینی توانسته است هویت ملی و مذهبی ایرانیان را در طول قرن‌ها صیانت کند.

از «باز این چه شورش است» تا شناسنامه شیعه

وقتی نام محتشم کاشانی به میان می‌آید، ناخودآگاه طنین «باز این چه شورش است که در خلق عالم است» در گوش جان‌مان می‌پیچد. کمال‌الدین محتشم کاشانی، شاعر عصر صفوی، با هوشمندی و اخلاص، قالبی را در مرثیه‌سرایی بنا نهاد که پس از سده‌ها، هنوز هم هیچ مجلس عزایی بدون زمزمه اشعار او رسمیت نمی‌یابد.

او هنر را از دایره مدیحه‌سرایی درباری خارج کرد و به میان مردم آورد؛ جایی که عشق به خاندان وحی با تار و پود زندگی ایرانیان گره خورده بود.

شعر آیینی؛ فراتر از مرثیه، تکیه‌گاه معرفت

اشتباه است اگر ادبیات آیینی را صرفاً در «سوگ» خلاصه کنیم. روز ۲۶ خرداد، روز پاسداشت نوعی از ادبیات است که در آن «اخلاق»، «عدالت‌خواهی» و «حریت» فریاد زده می‌شود. شاعر آیینی، تنها یک قافیه‌پرداز نیست؛ او راویِ رشادت‌ها و تبیین‌گر ارزش‌هایی است که بشریت امروز بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز دارد.

ادبیات آیینی ما، پل ارتباطی نسل جدید با ریشه‌های عمیق معرفتی است که در آن، هنر در خدمت حقیقت قرار می‌گیرد.

وظیفه امروز ما در برابر میراث محتشم

امروز که در هجمه رسانه‌های نوین، مرزهای فرهنگی کمرنگ شده است، صیانت از جایگاه محتشم کاشانی و دیگر قله‌های شعر آیینی، یک وظیفه ملی است.

ما نیازمند بازتولید این اشعار در قالب‌های هنری مدرن هستیم تا نسل جوان بتواند با همان صلابتِ ترکیب‌بند محتشم، با مفاهیم والای انسانی ارتباط برقرار کند. بزرگداشت محتشم، در واقع بزرگداشتِ «واژه»های مقدسی است که قرن‌هاست چراغ راه آزادگان جهان شده‌اند.