طلای کشاورزی زیر پای درختان؛ چرا فرصت صنایع تبدیلی را از دست دادهایم؟
چرا میوههای ایران زیر درختان فاسد میشوند؟ بررسی ظرفیتهای طلایی صنایع تبدیلی کشاورزی و چرا سود اصلی صادرات میوه خشک به جیب کشورهای همسایه میرود.
هر ساله بخش قابلتوجهی از محصولات باغی در ایران، پیش از آنکه به دست مصرفکننده برسد یا صادر شود، در پای درختان فاسد شده و از بین میرود. این حجم از هدررفت، نه فقط یک بحران محیطزیستی، بلکه به معنای واقعی کلمه، «دورد ریختن سرمایه ملی» است.
در حالی که کشورهای رقیب با استفاده از صنایع تبدیلی کشاورزی، همین محصولاتِ بهظاهر درجهدو را به کالاهای صادراتی پرسود با ارزشافزوده بالا تبدیل میکنند، ما هنوز در چرخه معیوب فروش فلهای و سنتی درجا میزنیم. آیا زمان آن نرسیده است که به «میوه خشک» نه به چشم یک تنقلات ساده، بلکه به عنوان موتور پیشران ارزآوری نگاه کنیم؟
وضعیت بحرانی؛ وقتی ۳۰ درصد محصول زیر درخت میماند
بررسیها نشان میدهد که حدود ۳۰ درصد از محصولات کشاورزی در باغات کشور به دلیل ضعف در زیرساختهای جمعآوری، بستهبندی و نبود واحدهای فرآوری، از بین میروند. این در حالی است که بازار جهانی به شدت تشنهی محصولات سالم، طبیعی و بدون مواد افزودنی است. در این میان، تولید میوه خشک به عنوان یکی از مهمترین شاخههای صنایع تبدیلی، پتانسیلی است که هنوز در ایران به شکل صنعتی و یکپارچه به آن پرداخته نشده است.
تقابل سنت و صنعت؛ چرا بازار جهانی را باختهایم؟
در حال حاضر، حدود ۶۰ درصد میوه خشک تولیدی در ایران به صورت خانگی و سنتی تهیه میشود. اگرچه این شیوه به اشتغالزایی خرد کمک میکند، اما بزرگترین مانع برای حضور در بازارهای بینالمللی است.
- نبود استاندارد: در تولید سنتی، یکدستی و کیفیت تضمینشده وجود ندارد.
- مزیت صادراتی: کشورهای همسایه مانند ترکیه، میوه خشک ایرانی را به صورت فله خریداری کرده و پس از بستهبندیهای استاندارد و مدرن با برند خودشان به جهان صادر میکنند؛ سود اصلی این تجارت بهجای تولیدکننده ایرانی، به جیب واسطههای خارجی میرود.
فرمول قیمتگذاری و چالشهای هزینهای
افزایش هزینههای تولید شامل نهادهها، دستمزد و انرژی، قیمت نهایی میوه خشک را ۴۰ تا ۵۰ درصد نسبت به سال گذشته افزایش داده است. با این وجود، تقاضا برای این محصول به دلیل گرایش جهانی به تغذیه سالم همچنان بالاست. نکته کلیدی اینجاست که تولیدکنندگان نباید افزایش قیمت را به معنای کاهش تقاضا بدانند؛ بلکه باید با ورود به فاز صنعتی، هزینههای تولید را مدیریت کرده و با ارتقای کیفیت، محصولی رقابتی ارائه دهند.
راهکار چیست؟ نگاه کارشناسی به صنایع تبدیلی
صدرالدین نیاورانی، نایبرئیس کمیسیون توسعه صادرات غیرنفتی اتاق بازرگانی، معتقد است سیاستگذاریهای فعلی در بخش کشاورزی، جایگاه درستی برای این صنعت در نظر نگرفته است. او میگوید: «تا زمانی که نگاه ما به این حوزه خانگی و معیشتی باشد، نمیتوانیم در بازار جهانی حرفی برای گفتن داشته باشیم.»
برای عبور از این بنبست، دولت و بخش خصوصی باید تمرکز خود را بر موارد زیر قرار دهند:
۱. ایجاد واحدهای نیمهصنعتی و صنعتی: برای تضمین کیفیت یکنواخت و استاندارد.
۲. حمایت تسهیلاتی: اختصاص وامهای هدفمند برای توسعه کارگاههای فرآوری.
۳. تغییر نگاه صادراتی: پایان دادن به صادرات فلهای و تمرکز بر برندسازی ملی.
سخن پایانی: فرصتی که در انتظار است
صنعت میوه خشک در ایران در یک نقطه عطف قرار دارد. ما نه تنها از نظر تنوع محصولات کشاورزی مزیت رقابتی داریم، بلکه تقاضای جهانی نیز به نفع ماست. تبدیل شدن به یک قطب صادراتی تنها نیازمند یک چرخش استراتژیک از «تولید سنتی» به «صنایع تبدیلی هوشمند» است. باید از این فرصت که اکنون «زیر درختان» مدفون شده، برای احیای صادرات غیرنفتی استفاده کرد.
