صنایع غذایی ایران در برابر بازار اروپا؛ فرصت صادرات در کنار چالش استانداردها
بازار اروپا همچنان یکی از مهمترین بازارهای بالقوه برای محصولات کشاورزی و صنایع غذایی ایران است
بازار اروپا همچنان یکی از مهمترین بازارهای بالقوه برای محصولات کشاورزی و صنایع غذایی ایران است؛ اما برای افزایش حضور در این بازار، تولیدکنندگان ایرانی باید از صادرات مواد خام فاصله گرفته و به سمت محصولات فرآوریشده، استانداردسازی، بستهبندی و ایجاد برندهای صادراتی حرکت کنند.
روابط تجاری ایران و اتحادیه اروپا در حوزه محصولات کشاورزی و غذایی سابقه طولانی دارد. با وجود محدودیتهای موجود در روابط تجاری، اتحادیه اروپا همچنان ایران را در چارچوب تجارت محصولات کشاورزی و غذایی مورد توجه قرار میدهد.
بر اساس اطلاعات رسمی کمیسیون اروپا، در سال ۲۰۲۰ صادرات محصولات کشاورزی و غذایی اتحادیه اروپا به ایران حدود ۶۹۲ میلیون یورو و واردات محصولات کشاورزی و غذایی از ایران حدود ۳۵۵ میلیون یورو بوده است. در میان محصولات وارداتی اروپا از ایران، میوه و خشکبار، ادویه و برخی محصولات دامی سهم قابل توجهی داشتهاند.
خشکبار و محصولات باغی؛ مزیت سنتی ایران
ایران از تولیدکنندگان مهم محصولاتی مانند پسته، خرما، زعفران و انواع خشکبار است. این محصولات به دلیل ارزش اقتصادی بالا و قابلیت نگهداری و حملونقل نسبتاً مناسب، میتوانند نقش مهمی در توسعه صادرات غیرنفتی کشور داشته باشند.
با این حال، حضور موفق در بازار اروپا نیازمند رعایت استانداردهای سختگیرانه این بازار است. موضوعاتی مانند کنترل باقیمانده سموم، الزامات بهداشتی، ردیابی محصول، بستهبندی و استانداردهای تولید، از عوامل تعیینکننده در دسترسی به بازارهای اروپایی هستند.
اروپا؛ فقط بازار فروش نیست
یکی از نکات مهم در روابط ایران و اروپا، امکان همکاری در زمینه دانش و فناوری صنایع غذایی است.
کمیسیون اروپا در چارچوب همکاریهای کشاورزی با ایران، موضوعاتی مانند استانداردهای بهداشتی و قرنطینهای، نشانههای جغرافیایی، کشاورزی ارگانیک، آبیاری و توسعه روابط میان شرکتهای غذایی را به عنوان حوزههای دارای ظرفیت همکاری مطرح کرده است.
این مسئله میتواند برای صنایع غذایی ایران اهمیت زیادی داشته باشد. به عنوان مثال، انتقال دانش در حوزه بستهبندی، افزایش ماندگاری، فرآوری، کنترل کیفیت و ردیابی محصول میتواند به افزایش رقابتپذیری تولیدکنندگان ایرانی کمک کند.
بازار جهانی غذا در حال تغییر است
اهمیت این موضوع در شرایط فعلی اقتصاد جهانی بیشتر شده است. اتحادیه اروپا در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ همچنان یکی از قطبهای بزرگ تجارت محصولات کشاورزی و غذایی جهان بوده و ارزش صادرات محصولات کشاورزی و غذایی آن در این دوره به ۱۱۷.۲ میلیارد یورو رسیده است.
در چنین بازاری، رقابت تنها بر سر حجم تولید نیست؛ کشورهایی موفقتر هستند که بتوانند محصولی با کیفیت پایدار، استاندارد مشخص، بستهبندی مناسب و هویت تجاری قابل تشخیص عرضه کنند.
ضرورت عبور از خامفروشی
یکی از مهمترین فرصتهای پیش روی صنایع غذایی ایران، افزایش سهم محصولات فرآوریشده در صادرات است.
به جای صادرات محصول خام، میتوان بخشی از ظرفیت کشور را به تولید محصولاتی با ارزش افزوده بالاتر اختصاص داد؛ برای نمونه، فرآوردههای متنوع بر پایه خرما، محصولات فرآوریشده پسته و خشکبار، عصارهها، محصولات آماده مصرف و فرآوردههای غذایی با ماندگاری بالا.
این تغییر میتواند درآمد صادراتی بیشتری برای تولیدکننده ایجاد کند و در عین حال وابستگی صادرات به نوسان قیمت مواد خام را کاهش دهد.
استاندارد؛ کلید ورود به بازارهای جدید
چالش اصلی برای حضور گستردهتر صنایع غذایی ایران در بازار اروپا، تنها ظرفیت تولید نیست. موضوع اصلی، تطبیق مستمر محصول با استانداردهای بازار مقصد است.
تجربه تجارت کشاورزی در جهان نشان میدهد که داشتن محصول باکیفیت به تنهایی برای ورود پایدار به بازارهای بزرگ کافی نیست. تولیدکننده باید بتواند کیفیت را به شکل مستمر تضمین کند و آن را با اسناد، استانداردها، سیستمهای ردیابی و بستهبندی مناسب به خریدار ارائه دهد.
بنابراین، توسعه روابط ایران و اروپا در حوزه صنایع غذایی میتواند از یک رابطه صرفاً تجاری فراتر رود و به بستری برای انتقال فناوری، استانداردسازی، سرمایهگذاری، توسعه برند و افزایش ارزش افزوده محصولات کشاورزی ایران تبدیل شود.
در نهایت، اگر صنایع غذایی ایران بتوانند ظرفیت تولید داخلی را با استانداردهای بازارهای بینالمللی پیوند دهند، اروپا میتواند همچنان یکی از بازارهای مهم برای توسعه صادرات محصولات با ارزش افزوده بالای ایران باقی بماند.
