طلوع شمس در خوی؛ بارگاه پیر بلخ بر مدار گردشگری عرفانی جهان قرار گرفت
بارگاه شمس تبریزی در خوی با حضور وزیر میراث‌فرهنگی افتتاح شد؛ از طراحی نوار گردشگری عرفان تا معماری شاهکار نادر اردلان و پیوند تاریخی با قونیه.
خوی؛ شامگاه چهارشنبه، شمس تبریزی بار دیگر در شمال‌غرب ایران تجلی یافت. این بار، با بازگشایی بارگاهی که نه‌تنها کالبد یک آرامگاه تاریخی را به نمایش می‌گذارد، بلکه نویدبخش آغاز یک تحول فرهنگی، اقتصادی و ژئوپلیتیک در حوزه گردشگری خوی است. مجموعه‌ای مدرن و در عین حال وفادار به معماری اصیل ایرانی که پیوند دهنده فرهنگ، عرفان و دیپلماسی منطقه‌ای خواهد بود.
با افتتاح رسمی بارگاه شمس تبریزی در خوی، پایه‌های یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های هویتی کشور یعنی «کریدور گردشگری عرفان» و اتصال فرهنگی میان نیشابور، سمنان، خوی و قونیه گذاشته شد؛ رخدادی که مردم محلی و دوستداران ادب و فرهنگ مدت‌ها در انتظار آن بودند.
شبی با نوای دف و سماع؛ استقبال پرشور مردم از بارگاه شمس تبریزی
آیین گشایش این بارگاه با شعار «خوی، شهر شمس، میعاد اخلاق و عرفان»، حال‌وهوایی متفاوت داشت. از ساعت‌های اولیه عصر، جمعیت پرشماری از اهالی خوی، پژوهشگران ادب فارسی و گردشگران، خود را به محوطه رسانده بودند؛ حضوری چنان چشمگیر که ظرفیت فضاهای تعبیه‌شده را پر کرد و کار پوشش خبری را برای اهالی رسانه با دشواری روبه‌رو ساخت.
مراسم با قرائت فاتحه بر مزار این عارف بنام توسط سیدرضا صالحی‌امیری، وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، و با همراهی نمایندگان آذربایجان غربی در مجلس کلید خورد. پخش پیام تصویری رئیس‌جمهور، اجرای قطعات اصیل موسیقی سنتی و سماع‌آرایی عارفانه، صحن و سرای این مجموعه را سرشار از معنویت و نور کرد. ساعاتی پیش از این آیین نیز از تندیس شمس تبریزی در یکی از میادین اصلی شهر خوی پرده‌برداری شده بود.
از عطار تا قونیه؛ طراحی «نوار گردشگری عرفان» با محوریت خوی
سیدرضا صالحی‌امیری در این آیین، با اشاره به ظرفیت تمدنی بی‌بدیل ایران، بارگاه شمس تبریزی در خوی را نقطه عطفی در توسعه صنعت گردشگری کشور خواند و گفت: «شمس تنها یک چهره تاریخی نیست؛ او نماد انسجام ملی و همبستگی فرهنگی است. از رویکرد جامعه‌شناختی، شمس از خوی و تبریز تا سراسر جهان نورافشانی می‌کند.»
وزیر میراث‌فرهنگی از اجرای طرحی بنیادین تحت عنوان «نوار گردشگری عرفان» در چارچوب پروژه کلان «ایران، آغاز هر داستان» خبر داد و تشریح کرد:
این مسیر زیارتی و گردشگری از آرامگاه عطار نیشابوری آغاز می‌شود، از دیار بایزید بسطامی و شیخ ابوالحسن خرقانی در سمنان می‌گذرد، به سهرورد و شیخ اشراق می‌رسد و در نهایت در ایستگاه شمس تبریزی در خوی آرام می‌گیرد؛ مسیری که در فاز تکمیلی به قونیه متصل خواهد شد تا زنجیره دیپلماسی فرهنگی میان ایران و همسایگان را تقویت کند.
خوی؛ دروازه دیپلماسی فرهنگی و رونق اقتصاد محلی
رضا رحمانی، استاندار آذربایجان غربی، در بخش دیگری از این برنامه، نگاه صرفاً یادمانی به مقبره شمس را ناکافی دانست و بر کارکرد اقتصادی و ژئوپلیتیک آن تأکید کرد. وی با ارائه پیشنهاد راه‌اندازی «کریدور تبریز، خوی و قونیه» خاطرنشان کرد:
- پیوند شبکه‌ای میان مراکز علمی، دانشگاهی و فعالان صنعت توریسم ایران و ترکیه
- احیای اشتغال و رونق کسب‌وکارهای بومی در سایه میزبانی از گردشگران بین‌المللی
- تبدیل شهر خوی به پایگاه گفت‌وگوی تمدنی و پژوهش‌های میان‌رشته‌ای در عرفان شرق
حجت‌الاسلام سیدمهدی قریشی، نماینده ولی‌فقیه در استان نیز با تأکید بر حفظ آثار هویتی گذشتگان، شناخت اندیشه مولانا در مثنوی را شاهراه درک تفکر شمس و بهره‌گیری نسل جوان از گنجینه معرفتی ایران دانست.
زبان خرد و نور؛ شاهکار معماری نادر اردلان در بارگاه شمس
یکی از برجسته‌ترین ابعاد این پروژه، معماری خاص و مفهومی آن است. نادر اردلان، معمار برجسته ایرانی و طراح این بنا، با تشریح فلسفه کالبدی مجموعه گفت: «مسئله اصلی ما این بود که چگونه برای شخصیتی مثل شمس در قرن بیست‌ویکم بنایی خلق کنیم که صرفاً آجر و سنگ نباشد، بلکه مخاطب را در سفری از دانایی به عشق، و از عشق به اشراق هدایت کند.»
در طراحی بارگاه شمس تبریزی در خوی، هندسه ناب ایرانی با جریان هدفمند نور طبیعی درآمیخته است؛ زائر پس از گذر از سایه‌ها، به کانون تابان نور در دل گنبد می‌رسد؛ تجسمی عینی از سخن نام‌آشنای عرفان که: «خام بدم، پخته شدم، سوختم».
با افتتاح این مجموعه ماندگار، اکنون شهر خوی در کانون توجه دوستداران فرهنگ در سطح بین‌المللی قرار گرفته است؛ گامی که می‌تواند سرآغاز فصلی نوین در بازتعریف گردشگری فرهنگی و معنوی ایران باشد.
