پیشگیری از مسمومیت‌ها؛ گفت‌وگوی تفصیلی با دکتر یدالله سهرابی درباره بحران‌های پنهان در خانه و محیط کار
هشدار مهم رئیس کمیسیون نظام پزشکی: خطاهای مرگبار خانگی!
دکتر یدالله سهرابی، رئیس کمیسیون نظام پزشکی در مصاحبه‌ای تفصیلی از خطرات پنهان مسمومیت‌های دارویی، شیمیایی و گازگرفتگی و راه‌های نجات می‌گوید.
حوادث مرگبار همیشه در جاده‌ها رخ نمی‌دهند؛ گاهی در آرامش خانه و با یک اشتباه کوچک مثل مصرف بی‌رویه دارو، اختلاط دو ماده شوینده یا نقص لوله بخاری، زندگی در یک‌قدمی پرتگاه مرگ قرار می‌گیرد. مسمومیت‌ها از چالش‌های خاموش و جدی نظام سلامت هستند که سالانه خسارات سنگینی به جای می‌گذارند.
برای بررسی ابعاد این بحران و آگاهی از خطاهای رایج جامعه، به سراغ دکتر یدالله سهرابی، رئیس کمیسیون دارو و تجهیزات نظام پزشکی کشور و عضو شورای عالی نظام پزشکی رفته‌ایم تا در فضایی صریح و تخصصی، راهکارهای پیشگیری و نجات از این حوادث را مرور کنیم. در ادامه، متن کامل این گفت‌وگوی خبری را می‌خوانید.
بیشتر بخوانید: فاجعه خاموش زیر سقف دهان ایرانی‌ها؛ ۳ نسخه کلیدی نظام پزشکی برای مهار بحران
از شناخت خطر تا اقدام به‌موقع؛ گفت‌وگو با دکتر یدالله سهرابی
خبرنگار: آقای دکتر سهرابی، با توجه به اهمیت مسمومیت‌ها به‌عنوان یکی از چالش‌های حوزه سلامت، چرا پیشگیری از این حوادث نیازمند توجه جدی و مشارکت همگانی است؟
دکتر یدالله سهرابی: مسمومیت‌ها از جمله مشکلات مهم سلامت عمومی هستند که می‌توانند در اثر مصرف نادرست داروها، تماس با مواد شیمیایی، مصرف مواد غذایی آلوده یا سمی، استنشاق گازهای خطرناک، استفاده غیراصولی از سموم دفع آفات، گزیدگی جانوران سمی و سوءمصرف مواد رخ دهند. برخی از این حوادث با عوارض جدی، ناتوانی‌های طولانی‌مدت یا حتی مرگ همراه هستند؛ در حالی که بخش قابل‌توجهی از آن‌ها با آموزش صحیح و اقدام به‌موقع کاملاً قابل پیشگیری‌اند.
نگاه ما نباید صرفاً محدود به درمان بیماران پس از وقوع حادثه باشد. لازم است پیشگیری را در اولویت قرار دهیم؛ یعنی عوامل خطر را بشناسیم، آگاهی عمومی را بالا ببریم و شرایطی فراهم کنیم که افراد پیش از مواجهه با خطر، مهارت لازم را داشته باشند. این مسئولیتی است که نظام سلامت، مدارس، رسانه‌ها و خانواده‌ها باید در کنار هم به دوش بکشند.
خبرنگار: شعار امسال برنامه «از شناخت خطر تا اقدام به‌موقع؛ برای پیشگیری از مسمومیت‌ها» انتخاب شده است. این شعار چه پیامی دارد؟
دکتر یدالله سهرابی: این شعار بر سه مرحله اساسی تأکید می‌کند: شناخت خطر، پیشگیری و اقدام به‌موقع.
در مرحله نخست، افراد باید بدانند چه عواملی موجب مسمومیت می‌شوند و چگونه آن‌ها را در خانه یا محل کار شناسایی کنند. در مرحله دوم، اقدامات پیشگیرانه را به رفتارهای روزمره تبدیل می‌کنیم؛ از نگهداری صحیح داروها گرفته تا اصول ایمنی وسایل گرمایشی.
مرحله سوم نیز واکنش صحیح در زمان بروز حادثه است. تأخیر در دریافت کمک تخصصی یا اقدامات خودسرانه می‌تواند شرایط را وخیم‌تر کند. هدف این است که آگاهی عمومی به رفتار ایمن تبدیل شود.
خبرنگار: با توجه به مسئولیت شما در حوزه دارو، مسمومیت‌های دارویی چه جایگاهی در این میان دارند؟
دکتر یدالله سهرابی: مسمومیت‌های دارویی یکی از محورهای بحرانی است. مصرف بیش از مقدار تجویزشده، استفاده خودسرانه، مصرف داروی دیگران و نگهداری نامناسب، احتمال مسمومیت را به‌شدت بالا می‌برد. مردم باید بدانند دارو را طبق دستور پزشک یا داروساز مصرف کنند و آن را در بسته‌بندی اصلی و دور از دسترس کودکان نگه دارند. داروسازان نیز به دلیل ارتباط مستقیم با مردم، ظرفیت فوق‌العاده‌ای برای آگاهی‌بخشی در داروخانه‌ها دارند.
خبرنگار: برای پیشگیری از مسمومیت کودکان در محیط خانه چه توصیه‌ای دارید؟
دکتر یدالله سهرابی: کودکان به دلیل کنجکاوی و شناخت محدود، در معرض خطرند. داروها، مواد شوینده، سفیدکننده‌ها و حشره‌کش‌ها باید در محل قفل‌شده نگهداری شوند و هیچ‌گاه نباید آن‌ها را در بطری‌های نوشیدنی ریخت. در صورت احتمال بلع ماده خطرناک توسط کودک، حتی بدون مشاهده علائم اولیه، باید فوراً با اورژانس تماس گرفت.
خبرنگار: در فصل سرما با خطر مونوکسید کربن مواجهیم؛ قاتل نامرئی خانه چگونه قربانی می‌گیرد؟
دکتر یدالله سهرابی: مونوکسید کربن گازی بی‌رنگ و بی‌بو است که در اثر احتراق ناقص تولید می‌شود. سردرد، سرگیجه و کاهش هوشیاری از علائم آن هستند. توصیه جدی ما این است که پیش از استفاده از وسایل گرمایشی، سلامت دودکش‌ها بررسی شود و هرگز از وسایل احتراقی در فضاهای بسته بدون تهویه استفاده نکنید. اگر فردی مشکوک به مسمومیت بود، باید سریعاً به هوای آزاد منتقل شود.
خبرنگار: مسمومیت‌های ناشی از قارچ‌های خودرو و سموم کشاورزی چقدر خطرناک‌اند؟
دکتر یدالله سهرابی: مردم نباید قارچ‌های خودرو را بر اساس ظاهر یا روش‌های سنتی قابل‌مصرف تشخیص دهند؛ برخی قارچ‌های سمی کشنده هستند. درباره سموم کشاورزی و مواد شیمیایی نیز مطالعه برچسب، استفاده از تجهیزات حفاظتی و نگهداری در محیط قفل‌شده دور از مواد غذایی الزامی است و انتقال سموم به بطری‌های نوشیدنی فاجعه‌آفرین است. همچنین در خانه نباید مواد شوینده مختلف مثل جوهر نمک و وایتکس را با هم مخلوط کرد، زیرا گاز سمی خطرناکی تولید می‌کند.
خبرنگار: در مواجهه با گزیدگی جانوران سمی (مار و عقرب) چه باید کرد؟
دکتر یدالله سهرابی: حفظ آرامش و محدود کردن حرکت عضو گزیده بسیار مهم است. روش‌های سنتی مثل بریدن محل گزیدگی، مکیدن زخم یا بستن محکم تورنیکه کاملاً زیان‌بار است و شرایط را بدتر می‌کند. مصدوم باید در سریع‌ترین زمان ممکن به مرکز درمانی مجهز منتقل شود.
خبرنگار: سوءمصرف مواد مخدر و الکل چه پیامی برای خانواده‌ها دارد؟
دکتر یدالله سهرابی: مسمومیت ناشی از سوءمصرف مواد می‌تواند به اختلال تنفسی، تشنج و مرگ منجر شود. در این حوزه باید از برخوردهای مبتنی بر سرزنش و انگ‌زنی پرهیز کنیم تا خانواده‌ها بدون ترس از آبرو، سریعاً برای نجات فرد اقدام کنند. در صورت افت هوشیاری یا کبودی لب‌ها، تماس فوری با اورژانس (۱۱۵) نجات‌بخش است.
خبرنگار: نقش مدارس، رسانه‌ها و نهادها در پایداری این فرهنگ چیست؟
دکتر یدالله سهرابی: هیچ برنامه پیشگیرانه بدون مشارکت همگانی موفق نمی‌شود. نظام سلامت دانش علمی می‌دهد، مدارس و دانشگاه‌ها فرهنگ‌سازی می‌کنند و رسانه‌ها اطلاعات را به گوش جامعه می‌رسانند. این مسئولیت به یک هفته خاص محدود نمی‌شود و آموزش باید استمرار داشته باشد.
خبرنگار: در پایان، مهم‌ترین توصیه اورژانسی شما به مردم چیست؟
دکتر یدالله سهرابی: نخستین اصل این است که مسمومیت را کوچک نشماریم. افراد باید از وادار کردن بیمار به استفراغ خودسرانه، دادن دارو یا خنثی‌کننده‌های غیرعلمی پرهیز کنند. اگر فرد دچار اختلال هوشیاری یا مشکلات تنفسی شد، تماس آنی با اورژانس ۱۱۵ الزامی است. سلامت جامعه، ثمره هوشیاری و اقدام به‌موقع تک‌تک ماست.
