بحران دسترسی؛ چرا هزینههای دندانپزشکی نجومی شد؟
هزینههای دندانپزشکی به شدت افزایش یافته و خدمات آن برای بسیاری از مردم به کالایی لوکس تبدیل شده است. تحلیل دلایل و راهکارها.
در حالی که سلامت دهان و دندان، پیشنیاز سلامت عمومی بدن است، تورم فزاینده، وابستگی شدید به ارز و ناکارآمدی ساختار بیمهها در سالهای اخیر، خدمات دندانپزشکی را از یک نیاز درمانی به یک «کالای لوکس» تبدیل کرده است.
این وضعیت، لایه بزرگی از جامعه را به سمت حذف درمان یا انتخاب راهکارهای پرخطر سوق داده است که پیامدهای آن در آینده نزدیک، هزینههای سنگینتری را به سیستم سلامت کشور تحمیل خواهد کرد.
کلاف سردرگم تورم و وابستگی ارزی
اصلیترین عامل در افزایش چشمگیر هزینههای دندانپزشکی، وابستگی ساختاری این حوزه به واردات است.
برخلاف برخی حوزههای پزشکی که تا حدی به تولیدات داخلی متکی هستند، در دندانپزشکی، بخش بزرگی از مواد مصرفی—از انواع کامپوزیت و مواد ترمیمی گرفته تا قطعات ایمپلنت، مواد ارتودنسی و تجهیزات لابراتواری—مستقیماً با ارز آزاد وارد میشوند.
نوسانات نرخ ارز در کنار دشواریهای تحریم، هزینه تأمین این اقلام را به شدت بالا برده و به تناسب آن، قیمت تمامشده درمان برای بیمار جهش یافته است.
علاوه بر هزینه مواد، مؤلفههای دیگری نیز در این چرخه دخیلاند. رشد هزینههای جاری مطبها شامل اجارهبها، انرژی، استهلاک تجهیزات گرانقیمت، و افزایش دستمزد نیروی انسانی (دستیاران و تکنسینهای لابراتوار)، فشاری مضاعف بر تعرفهها وارد کرده است.
وقتی تعرفههای رسمی ابلاغی با واقعیتهای اقتصادی و تورمِ هزینههای جاری همخوانی ندارد، دندانپزشکان ناگزیر برای تداوم فعالیت، هزینهها را به صورت مستقیم از جیب بیمار مطالبه میکنند.
بیمههایی که تنها نامی از آنها باقی است
در عمق این بحران، ناکارآمدی بیمههای پایه بیش از هر زمان دیگری خودنمایی میکند. سهم ناچیز بیمهها از خدمات دندانپزشکی و عدم پوششِ بسیاری از درمانهای ضروری و تخصصی، باعث شده است که پرداختی از جیب (Out-of-pocket) به بیشترین میزان خود در سالهای اخیر برسد.
خانوارها که تحت فشار تورم عمومی قرار دارند، در مواجهه با صورتحسابهای نجومی دندانپزشکی، درمانهای پیشگیرانه (مانند جرمگیری یا ترمیمهای ساده) را به تعویق میاندازند.
این تعویق، مشکلات ساده را به دردهای مزمن، عفونتهای حاد و در نهایت از دست رفتن دندانها تبدیل میکند که هزینههای درمان جایگزین آن (مانند ایمپلنت) به مراتب گرانتر است.
تدبیر برای خروج از بنبست
برای برونرفت از این شرایط، راهکار باید چندبعدی و واقعبینانه باشد. نخست، سیاستگذار سلامت باید به جای سرکوب تعرفهها، بر «تسهیل تأمین مواد اولیه» تمرکز کند. با تخصیص ارز با ثباتتر برای اقلام مصرفی ضروری دندانپزشکی و حمایت از تولیدکنندگان داخلیِ تجهیزات، میتوان جلوی بخشی از تورم وارداتی را گرفت.
دوم، نوسازی نظام بیمهای حیاتی است. بیمهها باید از مدلِ پرداختِ حداقلی به سمت پوشش هدفمند خدمات پیشگیرانه و درمانهای پایه برای دهکهای پایین درآمدی حرکت کنند.
سوم، ترویجِ مدلهای کلینیکهای دولتی و خیریه با تعرفههای مدیریتشده، میتواند راهکاری موقت برای حفظ سلامت دهان و دندان اقشار آسیبپذیر باشد تا از فاجعه بهداشت دهان در آینده جلوگیری شود. بدون این اقدامات، شکاف سلامت بین طبقات اجتماعی عمیقتر خواهد شد.
