خطای محاسباتی
بررسی ادعاهای رسانههای خارجی و داخلی درباره تهدیدهای موشکی ایران علیه اروپا و پایگاههای ناتو؛ تحلیلی بر خطاهای محاسباتی و گمانهزنی پیرامون دکترین دفاعی ایران
نمایش شهرهای موشکی ایران که در پاسخ به تهدیدهای جاری ایالات متحده و اسرائیل انجام شده، واکنشهای متفاوتی در داخل و خارج از کشور بهویژه در داخل کشور در بر داشته است. در داخل کشور، این نمایش بهانهای برای طرح مباحث مربوط به ماجراجویی و بلندپروازیهای نظامی شده و برخی کارشناسان — و نه مقامات رسمی نظامی — تهدید کردهاند که در مقابل انجام حمله بعدی ایالات متحده یا اسرائیل به اهدافی درون ایران، پایگاههای ایالات متحده در اروپا هدف قرار خواهند گرفت؛ از جمله این پایگاههای تهدید و نامبردهشده، پایگاه هوایی فریفورد در انگلستان است که چندی پیش پلیس انگلستان یک عملیات شناسایی احتمالی را در مورد آن کشف و خنثی کرد و نخستوزیر بریتانیا برنامهریزی و طراحی آن را به کشورمان نسبت داد که بلافاصله این اتهام از جانب ایران رد و اظهارات رئیس دولت بریتانیا بیپایه و اساس خوانده شد. با این حال، گفته میشود که موشک خرمشهر یا خرمشهر ۴ که اکنون حدود ۲ هزار کیلومتر برد دارد، در صورت کاهش وزن سر جنگی میتواند به بردهای بیشتر دست پیدا کند و حتی به اروپا برسد.
نکته جالب در این باره آن است که پس از کشف عملیات شناسایی، ایالات متحده پرندههای نظامی-لجستیکی خود را از این پایگاه به خاک خود منتقل کرد و اکنون هیچ تجهیزاتی از ارتش ایالات متحده در این پایگاه وجود ندارد. به همین دلیل، حتی اگر حملهای هم به خاک ایران صورت بگیرد، حمله احتمالی و پاسخ ایران به خاک بریتانیا و فریفورد، خسارتی را متوجه ارتش ایالات متحده نخواهد کرد؛ اما آیا نمایش شهرهای موشکی ایران و اظهاراتی که مقامات نظامی ایران — بهویژه در هفته گرامیداشت جایگاه نیروی هوافضای سپاه پاسداران — بیان کردند، تهدید اروپا را هدف گرفته بود؟ پیش از آن، رهبر ایران در دیدار با فرماندهان ارشد نظامی به ایشان دستور داده بود که در صورت حمله به کشورمان، اینبار پاسخ را بدون محدودیت جغرافیایی طراحی و اجرا کنند.
این دستور در نزد برخی تحلیلگران و رسانههای خارجی بهویژه در رسانههای فارسیزبان خارج از کشور به این معنی تعبیر شد که ایران قصد دارد در صورت آغاز مجدد جنگ، خاک اروپا و پایگاههای ناتو در قاره سبز را هدف حمله قرار دهد. روشن است که در اظهارات رهبری یا فرماندهان و حتی مقامات دیپلماتیک ایران، چیزی در مورد حمله به خاک اروپا یا حمله به پایگاههای ناتو و ایالات متحده در دوردست بیان نشده و به همین دلیل، تحلیلهایی که در این باره گفته شده یا میشود، در واقع گمانهزنیهایی است که مبنای واقعی ندارد.
با همه اینها، تحلیلگران رسانههای فارسیزبان خارج از کشور مصرانه تأکید میکنند که ایران در حال آمادهشدن برای حمله به خاک اروپاست. جالب است که برخی رسانههای صهیونیستی مانند «اسرائیل هیوم» هم همین خط را دنبال میکنند و مصر هستند که حمله به خاک اروپا در دستورکار ایران قرار دارد. بنیامین نتانیاهو اخیراً این ادعا را تکمیل کرده و مدعی شده که ایران تدارک ترور مقامات ایالات متحده و مشخصاً ترامپ را دیده است. معلوم نیست که این ادعای اخیر نتانیاهو بر چه پایهای مطرح شده، اما قاطعانه میتوان گفت که این ادعا پس از سفر هفته گذشته رئیس موساد به واشنگتن و دیدار او با رئیس CIA و وزیر جنگ آمریکا، میتواند با هدف ترغیب و مجاب کردن مقامات آمریکایی به منظور حمله به ایران باشد؛ امری که تاکنون اتفاق نیفتاده و قرائن موجود حاکی از آن است که در موقعیت و شرایط حاضر، آمریکاییها تمایل چندانی به آغاز حمله مجدد به ایران ندارند.
همزمان با تلاش اسرائیلیها برای ترغیب ایالات متحده به شروع مجدد جنگ با کشورمان، مخالفان جمهوری اسلامی ساکن خارج از ایران نیز برای ترغیب و وادار کردن اروپاییها به همدستی در حمله به ایران تلاش میکنند و در این باره به اروپاییها هشدار میدهند که اگر با خطر ایران مقابله نکنند، چندان دور نخواهد بود که موشکهای ایران در خاک اروپا فرود بیایند و تهدید بالقوه تهران علیه پایتختهای اروپا به بالفعل تبدیل شده و منافع اروپا را به خطر اندازد.
با این وجود، گمان نمیرود که ایران خواستار گسترش جغرافیایی جنگ باشد. در جریان جنگ ۴۰ روزه، حتی برخی کشورهایی که متهم به همکاری با ایالات متحده و اسرائیل بودند — مانند آذربایجان، ترکیه و قبرس — از حملات ایران در امان ماندند و حتی وقتی حملهای پهپادی به خاک آذربایجان صورت گرفت، ایران مسئولیت انجام این حمله را برعهده نگرفت و آن را منسوب به خود ندانست. اکنون نیز گمان نمیرود که در ساختار دفاعی ایران، حمله به کشورهای دوردست بهویژه کشاندن جنگ به اروپا، مطلوب و دارای جایگاهی باشد. از این منظر، تهدیدهایی که درباره حمله به اروپاییها به ایران نسبت داده میشود، مبنای دقیق ندارد و فقط بر اساس گمانهزنی صورت میگیرد. این گمانهزنیها ممکن است هدفمند و با نیت بسیج و ترغیب اروپاییها و آمریکاییها در خصوص حمله نظامی به ایران و براندازی نظام جمهوری اسلامی در این کشور باشد؛ نیتی که البته از سوی اروپاییها پذیرفته نشده و آنها برای حضور در منطقه خلیج فارس، حتی با هدف بازگشایی تنگه هرمز، رغبت چندانی نشان ندادهاند.
دقیقاً معلوم نیست که آنچه رهبری درباره حمله بدون محدودیت جغرافیایی در پاسخ به حملات آینده و احتمالی آمریکا گفته، چه ابعادی را در بر میگیرد و چگونه عملیاتی میشود. ممکن است این دستور ناظر بر حملات به پایگاههایی مانند «دیگو گارسیا» در اقیانوس هند یا مواردی از این دست باشد. همچنین ممکن است برخی ناوشکنها یا ناوهای سرفرماندهی ایالات متحده در آبهای دوردست مناطق ساحلی ایران هدف حمله قرار گیرند؛ اما گمان نمیرود که حمله به خاک کشورهای دوردست و گسترش جغرافیای جنگ در دستورکار کشورمان قرار داشته باشد.
بر این پایه، معلوم نیست چرا برخی کسانی که خود را تحلیلگر یا کارشناس میدانند یا در موقعیتهای رسمی مانند عضویت در پارلمان ایران قرار دارند، حرفهایی بر زبان میآورند که بهجای دفاع و حفاظت از منافع و امنیت ملی، به همصدایی و همراهی با راهبردنویسان ضدجمهوری اسلامی نزدیکتر است.