نقشه راه عبور از صید سنتی به اقتصاد آبی؛ شیلات ایران چگونه پایدار می‌شود؟

دستیابی به توسعه پایدار در صنعت شیلات و آبزی‌پروری ایران، دیگر یک انتخاب فانتزی نیست، بلکه ضرورتی زیستی و اقتصادی است. در شرایطی که منابع آبی با تنش جدی مواجه هستند، بقای این صنعت در گرو بازنگری در الگوهای بهره‌برداری و پیوند میان تکنولوژی و مدیریت منابع است.

تغییر پارادایم؛ از مدیریت صید به مدیریت اکوسیستم

برای تحقق توسعه پایدار در پهنه‌های آبی ایران، نخستین گام عبور از نگاه «استخراج‌محور» به نگاه «بازساز محور» است. در سال‌های اخیر، فشار بیش از حد بر ذخایر طبیعی خلیج فارس و دریای عمان، توازن زیستی را برهم زده است. توسعه پایدار، زمانی محقق می‌شود که دولت و بخش خصوصی به جای تمرکز صرف بر افزایش تُناژ صید، بر "مدیریت مبتنی بر اکوسیستم" سرمایه‌گذاری کنند. این به معنای اجرای دقیق فصل‌های ممنوعیت صید، تقویت زیستگاه‌های مصنوعی و جایگزینی روش‌های مخرب (مانند ترال) با روش‌های گزینش‌گر است.

آبزی‌پروری هوشمند؛ راهکار مقابله با بحران خشکسالی

با توجه به محدودیت منابع آب شیرین در فلات مرکزی ایران، توسعه پایدار شیلات باید به سمت "آبزی‌پروری نوین" کوچ کند. استفاده از سیستم‌های بازگردانی آب (RAS) و ترویج پرورش ماهی در قفس در دریا، دو بازوی اصلی این تغییر هستند. پرورش در قفس، بدون اشغال اراضی خشکی و با کمترین نیاز به مصرف آب شیرین، ظرفیت عظیمی در سواحل جنوبی و شمالی ایجاد می‌کند که همسو با استانداردهای جهانی توسعه پایدار است.

تکمیل زنجیره ارزش و کاهش ضایعات

یکی از حلقه‌های مفقوده در پایداری شیلات ایران، هدررفت بالای محصولات از صید تا سفره است. گزارش‌ها نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از پروتئین دریایی به دلیل نبود صنایع تبدیلی مدرن و ضعف در زنجیره سرد، کیفیت خود را از دست می‌دهد. توسعه پایدار یعنی ارتقای بهره‌وری؛ به طوری که با صید کمتر، ارزش افزوده بیشتری (از طریق بسته‌بندی نوین و صنایع دارویی وابسته به آبزیان) ایجاد شود تا فشار بر منابع طبیعی کاهش یابد.

دیپلماسی صید و مشارکت جوامع محلی

هیچ طرح پایداری بدون همراهی صیادان بومی به نتیجه نمی‌رسد. برای تحقق این هدف، باید "معیشت جایگزین" برای صیادانی که معیشتشان به دلیل بازسازی ذخایر محدود شده، تعریف شود. ایجاد تعاونی‌های واقعی و درگیر کردن ذی‌نفعان در تصمیم‌گیری‌ها، ضمانت اجرایی قوانین زیست‌محیطی را بالا می‌برد. همچنین، همکاری‌های منطقه‌ای با کشورهای همسایه برای مدیریت مشترک ذخایر مهاجر، ضرورتی غیرقابل انکار در دیپلماسی شیلاتی ایران است.