سرمای پاییزی و افت شیر گاو؛ چه عواملی تولید را کاهش میدهد؟
سرمای پاییزی با افزایش انرژی نگهداری و ریسک بیماری، تولید شیر را کم میکند؛ راهکارهای عملی تغذیه، جایگاه و مدیریت را بخوانید.
با شروع سرمای پاییزی، بعضی دامداریها با کاهش تولید شیر روبهرو میشوند؛ اما عامل اصلی همیشه دمای پایین نیست. افزایش نیاز انرژی برای گرمماندن، رطوبت و جریان هوای نامناسب، افت کیفیت خوراک و افزایش احتمال بیماری میتوانند در کنار هم تولید را کاهش دهند.
شناخت این عوامل و اصلاح بهموقع جیره و شرایط جایگاه، به دامداران کمک میکند افت شیر را کنترل کنند.
سرمای پاییزی چگونه بر تولید شیر اثر میگذارد؟
گاو برای حفظ دمای بدن در هوای سرد به انرژی بیشتری نیاز دارد. اگر انرژی دریافتی از جیره با این نیاز افزایشیافته هماهنگ نباشد، بخشی از انرژی که میتوانست صرف تولید شیر شود، برای حفظ دمای بدن مصرف میشود.
پیامد این وضعیت ممکن است افت تولید یا تغییر در ترکیبات شیر باشد. این مسأله در گاوهای اوایل شیردهی، تازهزا و دامهایی که ذخیره بدنی کمتری دارند، اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا نیاز انرژی آنها بالاست و حاشیه جبران کمبود خوراک محدودتر است.
با این حال، کاهش دما بهتنهایی توضیحدهنده افت تولید نیست. رطوبت بالا و وزش باد مستقیم میتوانند از دسترفتن گرمای بدن را تشدید کنند.
در چنین شرایطی، گاو برای گرمماندن، انرژی بیشتری مصرف میکند و اگر بستر خیس یا محل استراحت نامناسب باشد، فشار بیشتری به دام وارد میشود.
بنابراین در بسیاری از واحدها، مسأله اصلی فقط سرمای هوا نیست، بلکه ترکیب سرما با بستر مرطوب، کوران و مدیریت نامناسب جایگاه است.
نقش تهویه و بیماری در افت شیر پاییزی
یکی از خطاهای رایج در شروع فصل سرد، بستن کامل ورودیهای هوا برای گرم نگهداشتن جایگاه است. این کار ممکن است جریان هوای مستقیم را کم کند، اما در صورت اجرای نادرست، رطوبت و گازهای نامطلوب را در محیط نگه میدارد و کیفیت هوای جایگاه را پایین میآورد.
از سوی دیگر، تهویه نامناسب و تغییرات دمایی میتوانند شرایط را برای بروز یا گسترش مشکلات تنفسی فراهم کنند.
بستر مرطوب و آلوده نیز خطر ابتلا به ورم پستان را افزایش میدهد. بیماری، درد و کاهش اشتها میتوانند تولید شیر را پایین بیاورند و هزینههای درمان و حذف شیر را بالا ببرند.
به همین دلیل، افت شیر پاییزی را باید در کنار نشانههای سلامت گله بررسی کرد؛ از جمله سرفه، ترشحات بینی، کاهش نشخوار، بیاشتهایی و افزایش موارد ورم پستان.
کدام گاوها حساسترند؟
گاوهای تازهزا و اوایل شیردهی به دلیل نیاز بالای انرژی، ممکن است زودتر از سایر گروهها به کمبود انرژی یا بیماری واکنش نشان دهند.
گاوهای لاغر نیز ذخیره بدنی کمتری برای مقابله با فشارهای محیطی دارند. همچنین، دامهایی که در جایگاه پرتراکم، بستر خیس یا محیط دارای کوران نگهداری میشوند، بیشتر در معرض پیامدهای نامطلوب شرایط پاییزی قرار میگیرند.
به همین علت، ارزیابی میانگین تولید کل گله بهتنهایی کافی نیست و وضعیت هر گروه باید جداگانه بررسی شود.
راهکارهای عملی برای حفظ تولید
در آغاز فصل سرد، جیره باید با نظر متخصص تغذیه و بر اساس وضعیت واقعی گله ارزیابی شود.
هدف، تأمین انرژی مورد نیاز دام است؛ بدون آن که فیبر مؤثر جیره کاهش یابد یا تعادل خوراک به هم بخورد.
کیفیت سیلاژ و علوفه نیز باید بررسی شود؛ زیرا کپکزدگی، فساد یا تغییر کیفیت مواد خوراکی میتواند مصرف خوراک را کم کند.
یکنواختی مخلوط جیره و دسترسی مستمر دام به خوراک تازه اهمیت دارد، چون انتخاب اجزای خوراک توسط گاو یا فاصله طولانی میان خوراکدهیها میتواند دریافت مواد مغذی را نامنظم کند.
آب آشامیدنی را هم نباید در هوای سرد کماهمیت دانست. کاهش دسترسی به آب یا افت کیفیت آن میتواند مصرف آب و خوراک را تحت تأثیر قرار دهد و در نهایت به افت تولید بینجامد.
آبخوریها باید تمیز و قابلدسترس باشند و از یخزدگی یا نشت آب به محل استراحت جلوگیری شود.
خشک و تمیز نگهداشتن بستر، یکی از اقدامات مؤثر برای کاهش فشار سرمایی و حفظ سلامت پستان است.
افزودن منظم بستر خشک، اصلاح زهکشی و رفع نشتی آبخوریها به کاهش رطوبت کمک میکند. در کنار آن، تهویه باید بهگونهای تنظیم شود که هوای جایگاه تازه بماند، اما باد سرد مستقیم به بدن دام، بهویژه هنگام استراحت، برخورد نکند.
بستن کامل مسیرهای هوا معمولاً راهحل مناسبی نیست؛ تنظیم جریان هوا باید با توجه به شرایط ساختمان، جهت باد و رطوبت انجام شود.
پایش روزانه به دامدار کمک میکند افت تولید را پیش از آن که در آمار کلی گله آشکار شود، تشخیص دهد.
مقایسه تولید گروههای مختلف، بررسی مصرف خوراک و نشخوار، ثبت موارد بیماری و توجه به تغییرات وضعیت بدنی دامها از ابزارهای کاربردی این کار است.
در صورت بروز افت ناگهانی یا ماندگار تولید، باید علاوه بر شرایط آبوهوایی، جیره، کیفیت آب، تهویه، بستر و وضعیت سلامت گله بررسی شود.
جمعبندی
سرمای پاییزی همیشه بهطور مستقیم باعث افت شیر نمیشود؛ اما میتواند نیاز انرژی گاو را افزایش دهد و در صورت همراهی با رطوبت، کوران، خوراک نامناسب یا بیماری، تولید را تحت تأثیر قرار دهد.
برای فعالان دامداری، مهمترین راهکارها عبارتند از: تأمین جیره متناسب با نیاز گله، دسترسی پایدار به آب و خوراک، حفظ خشکی بستر و تنظیم تهویه بدون ایجاد باد مستقیم.
ارزیابی جداگانه گروههای حساس و پایش روزانه تولید و سلامت دام نیز کمک میکند افت شیر زودتر شناسایی و علت آن دقیقتر برطرف شود.
