دکتر زاغری عنوان کرد: تخم‌مرغ چگونه به سلاح ضدسرطان بدل می‌شود؟
دکتر مجتبی زاغری از خواص ضدسرطانی تخم‌مرغ و تحول جیره‌نویسی با نوتری‌ژنومیکس خبر داد؛ آیا تخم‌مرغ می‌تواند جایگزین مکمل‌های دارویی شود؟
در جریان همایش روز جهانی تخم مرغ که با حضور کارشناسان، تولیدکنندگان و صاحب‌نظران صنایع غذایی برگزار شد، دکتر مجتبی زاغری، استاد گروه علوم دامی دانشگاه تهران و از صاحب‌نظران برجسته تغذیه طیور، جزئیات تکان‌دهنده‌ای از ورود فناوری‌های نوظهور به زنجیره غذایی مرغ‌های تخم‌گذار ارائه داد؛ تحولاتی که نه فقط هزینه تمام‌شده تولید را مهار می‌کند، بلکه کیفیت و ارزش غذایی تخم‌مرغ را به سطح داروهای مکمل زیستی ارتقا می‌دهد.
از باورهای غلط دهه ۸۰ تا اعتراف به جفایی بزرگ در حق یک ماده غذایی
بیش از چهار دهه پیش، موجی از پژوهش‌های اولیه و ناقص، تخم‌مرغ را متهم به افزایش کلسترول خون و بیماری‌های قلبی کرد؛ باوری که در دهه ۱۹۹۰ میلادی با پژوهش‌های دقیق بین‌المللی باطل شد، اما اثرات روانی آن هنوز بر سرانه مصرف سایه انداخته است.
دکتر زاغری با اشاره به فلسفه پایه‌گذاری روز جهانی تخم‌مرغ از کنفرانس سال ۱۹۹۶ برای مقابله با سوءتغذیه در جهان، تأکید کرد: «ارزش غذایی تخم‌مرغ به اندازه‌ای است که یک عدد از آن در طول روز بخش اعظم اسیدهای آمینه ضروری، ویتامین‌ها و املاح حیاتی بدن را پوشش می‌دهد. با این حال، سرانه مصرف داخلی نسبت به میانگین‌های توسعه‌یافته پایین است و حس می‌شود در حق این محصول استراتژیک جفا شده است.»
این متخصص تغذیه با رد ایستا بودن ساختار تخم‌مرغ یادآور شد که آنچه پرنده تغذیه می‌کند، مستقیماً آینه تمام‌نمای زرده و سفیده خواهد بود؛ درست مانند مثال‌های تاریخی که تغذیه عناصر کمیاب به حیوانات، در ساختار فرآورده‌های آن‌ها ظهور می‌کرد.
سلاح ضدسرطان در سبد غذایی
شاید جذاب‌ترین بخش این تحلیل علمی، پیوند خوردن تغذیه طیور با مرزهای پزشکی نوین و درمان سرطان باشد. به گفته این استاد دانشگاه، به جای تکیه صرف بر روش‌های تهاجمی مانند شیمی‌درمانی، امروز دنیای پزشکی به سمت ایمونوتراپی (ایمنی‌درمانی) حرکت کرده است؛ رویکردی که در تخم‌مرغ نیز بازتاب مستقیمی دارد.
۱. بارورسازی هدفمند با ریزمغذی‌ها
با دستکاری هوشمندانه در جیره غذایی گله، می‌توان میزان عناصری نظیر: روی (Zinc)، سلنیوم آلی، ویتامین‌های E و D، اسیدهای چرب غیراشباع و اسانس‌های زیست‌فعال را به چندین برابر حد معمول رساند و تخم‌مرغ را به مکملی غنی از آنتی‌اکسیدان تبدیل کرد.
۲. بهره‌گیری از پروتئین‌های درمانی جنین
اصلاح نژاد و بررسی سویه‌ها در چندین نسل متوالی نشان داده است که می‌توان سیستم پرنده را برای سنتز پروتئین‌های دفاعی ضد تومور و مقاوم به تکثیر ویروس‌ها آماده کرد؛ دستاوردی که در پژوهشکده‌های دانشگاهی روی جنین تخم‌مرغ در حال پیگیری است.
نوتری‌ژنومیکس و اینترنت اشیاء؛ مهندسی هوشمند جیره از آغاز تا پایان دوره
یکی از چالش‌های بنیادین مرغداران، بحث هزینه‌های سرسام‌آور خوراک و نسبت آن با بهره‌وری اقتصادی است. دکتر زاغری جهش بازدهی طیور از ۲۳۰ تخم در سال ۱۹۹۷ به بالای ۳۸۰ عدد در سال‌های اخیر را محصول همگرایی ژنتیک و جیره‌نویسی مدرن دانست و افزود حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد این موفقیت، سهم مستقیم بهینه‌سازی خوراک است. به کارگیری فناوری‌های عصر نو نظیر اینترنت اشیاء (IoT) و سنسورهای پایشگر در قفس‌های طبقاتی، رفتار و شرایط گله را لحظه‌ای رصد می‌کند. وقتی داده‌های محیطی با علم نوتری‌ژنومیکس (تأثیر مواد مغذی بر بیان ژن‌ها) تلفیق شود، پرورش‌دهنده منتظر بروز افت تولید یا بیماری نمی‌ماند، بلکه پیش از تحمیل هزینه، فرمول خوراک را متناسب با سن فیزیولوژیک و اقلیم تنظیم می‌کند.
آیا تخم‌مرغ سفارشی و غنی‌شده در بازار ایران توجیه اقتصادی دارد؟
به گفته زاغری، تفاوت میزان ریزمغذی‌هایی مانند سلنیوم در کشورهای مختلف (که وابسته به اسیدیته و جغرافیای خاک زراعی غلات است) نشان می‌دهد یک استاندارد واحد جهانی برای همه مناطق پاسخگو نیست. تولید تخم‌مرغ طراحی‌شده (Designer Egg) اگر با شناخت بازار صادراتی و نیاز مصرف‌کننده داخلی همراه شود، نه‌تنها هزینه اضافی نیست، بلکه ارزش افزوده چشمگیری برای مرغدار ایجاد می‌کند و هزینه‌های درمان عمومی را کاهش می‌دهد.
فرهنگ‌سازی پیرامون اصلاح الگوی مصرف خانوار، حمایت از طرح‌های اصلاح جیره و حرکت به سمت سالن‌های دیجیتال، سه ضلعی هستند که می‌توانند تخم‌مرغ ایرانی را از یک کالای یارانه‌ای آسیب‌پذیر، به محصولی سلامت‌محور، صادرات‌گرا و سودآور بدل سازند.
