اشتباهات رایج دامداران در تغذیه دام با شروع سرما
بررسی خطاهای رایج دامداران در تغییر جیره غذایی دام با آغاز فصل سرما، نکات علمی تغذیه و راهکارهای افزایش انرژی برای حفظ تولید در ایران.
با فرا رسیدن فصل سرما و کاهش دمای محیط، نیازهای فیزیولوژیک دام‌های سنگین و سبک دستخوش تغییرات چشمگیری می‌شود. بدن دام برای حفظ دمای درونی و مقابله با استرس سرمایی، انرژی بیشتری مصرف می‌کند.
با این حال، بسیاری از فعالان صنعت دامپروری در کشور، همزمان با تغییر فصل، دست به اصلاحات ناگهانی و غیرعلمی در ترکیب خوراک می‌زنند.
ناآگاهی از نحوه صحیح تغییر جیره غذایی دام در ماه‌های سرد سال، نه‌تنها هزینه‌های تولید را افزایش می‌دهد، بلکه سلامت گله را به خطر انداخته و افت چشمگیر تولید شیر و گوشت را به دنبال دارد. در این گزارش به بررسی مهم‌ترین خطاهای رایج در این حوزه می‌پردازیم.
بی‌توجهی به افزایش نیاز انرژی نگهداری
اولین و شایع‌ترین خطا در مدیریت تغذیه زمستانه، عدم درک دقیق افت دمای محیط و تأثیر آن بر نیازهای نگهداری دام است. هنگامی که دمای محیط به زیر منطقه آسایش حرارتی دام می‌رسد، دام برای گرم نگه داشتن خود به کالری بیشتری نیاز دارد.
بسیاری از دامداران بدون محاسبه دقیق مواد مغذی، تنها به افزایش حجم علوفه خشک اکتفا می‌کنند. این در حالی است که کیفیت و قابلیت هضم علوفه مصرفی در فصل سرما اهمیت حیاتی دارد.
اگر انرژی کافی در اختیار دام قرار نگیرد، بافت‌های چربی و پروتئینی بدن برای جبران کمبود انرژی تجزیه شده و افت شدید وضعیت بدنی و کاهش بهره‌وری گله رخ می‌دهد.
تغییر ناگهانی اقلام خوراکی و برهم خوردن تعادل شکمبه
دستگاه گوارش نشخوارکنندگان به تغییرات ناگهانی جیره بسیار حساس است. با شروع سرما، برخی دامداران به دلیل دسترسی به اقلام خوراکی جدید یا ارزان‌تر، اقدام به جایگزینی ناگهانی کنسانتره یا علوفه می‌کنند.
هرگونه تغییر در ترکیب خوراک باید به‌صورت تدریجی و طی یک بازه زمانی ۱۰ تا ۱۴ روزه انجام شود تا جمعیت میکروبی شکمبه، فرصت سازگاری پیدا کنند.
تغییرات ناگهانی، به ویژه افزایش سریع اقلام نشاسته‌ای بدون رعایت فیبر مؤثر، خطر بروز اسیدوز تحت حاد (SARA) را به شدت افزایش می‌دهد که پیامد آن لنگش، کاهش اشتها و افت کیفیت شیر تولیدی خواهد است.
نادیده گرفتن اهمیت تأمین آب گرم و سالم
یکی از ارکان اصلی هضم جیره غذایی، مصرف آب کافی و باکیفیت است. در روزهای سرد سال، تمایل دام به مصرف آب سرد به شدت کاهش می‌یابد.
از سوی دیگر، آب یخ‌زده یا بسیار سرد درون آبشخورها، دمای بدن دام را پایین آورده و دام برای گرم کردن آن آب، انرژی زیادی هدر می‌دهد که این امر خود به کاهش راندمان مصرف خوراک می‌انجامد.
تأمین آب با دمای مناسب و بررسی مرتب سیستم‌های آبرسانی، بخش جدایی‌ناپذیری از یک برنامه مدیریت تغذیه زمستانه کارآمد است که متأسفانه در بسیاری از واحدهای روستایی و نیمه‌صنعتی نادیده گرفته می‌شود.
عدم تنظیم دقیق نسبت انرژی به پروتئین
در فصل سرما، صرفِ افزایش دادن مقدار کل خوراک بدون توجه به تعادل میان انرژی و پروتئین خام، راهکار درستی نیست.
برخی از دامداران گمان می‌کنند با دادن حجم بیشتری از کاه و کلش بی‌کیفیت می‌توانند نیاز دام را برطرف کنند.
کاه به دلیل قابلیت هضم پایین، مدت زیادی در شکمبه باقی مانده و ظرفیت مصرف خوراک دام را محدود می‌کند. برای مقابله با سرما، استفاده از منابع متراکم انرژی مانند غلات فرآوری‌شده و مکمل‌های استاندارد در کنار علوفه مرغوب باکیفیت ضرورت دارد تا تعادل مواد مغذی حفظ شود.
نگاهی به شرایط کشور و ضرورت مشاوره تخصصی
با توجه به نوسانات قیمت نهاده‌های دامی و شرایط اقتصادی حاکم بر بخش کشاورزی و دامپروری کشور، هرگونه خطای مدیریت تغذیه می‌تواند خسارات جبران‌ناپذیری به سودآوری واحد تولیدی وارد کند.
استفاده از رویکردهای سنتی و آزمون‌وخطا در شرایطی که نهاده‌ها با قیمت‌های بالا تهیه می‌شوند، توجیه‌پذیر نیست.
بهره‌گیری از جیره‌های تنظیمی توسط متخصصان تغذیه دام و پایش مداوم وضعیت گله، کلید اصلی عبور موفقیت‌آمیز از فصل سرما و دستیابی به حداکثر پتانسیل تولید است.
دامداران عزیز باید با افزایش دانش فنی خود، تغذیه گله را از حالت سنتی خارج کرده و به یک فرآیند علمی و اقتصادی تبدیل کنند.
